Muhtar Áýezov saldyrǵan mektep

Mektep janynan ashylǵan murajaıdyń da aıtar syry kóp emes pe? Sony kórmekke, tanysyp-bilmekke umtylǵan nıet edi bizdiki, dep jazady «Ana tili» gazetine Ońtústik Qazaqstan oblysynan Jámıla Mamyráli.

- Jyl saıyn 28 qyrkúıekte qu­­daıy as berip, Muhtar Áýezovtiń rýhyna baǵyshtap quran oqytyp turamyz. Ardager ustazdarymyzdy qurmettep, mekteptiń burynǵy dırektorlaryn atap ótip, arǵy-bergi tarıhty qozǵap, sol kúni tamasha eske alý keshi uıymdastyrylady. Bul sharaǵa oqýshylarymyz da túgel qaty­sady. Olar óz mektebiniń tarıhyn jaqsy bilýi kerek. Bilim ordasyn maqtanysh etýi úshin de mundaı taǵylymdy keshterdiń bereri kóp, - dedi mekteptiń dırektory Tolqyn Beısenova.
Nesin jasyraıyn, dırektordyń áńgimesine alǵashqyda eleń ete qoımaǵanym ras. Mektep zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovtiń esimimen atala­tyndyqtan, qalamgerdiń týǵan kúninde osyndaı is-shara uıym­dastyrylatyn bolar degen oı túıip qoıǵam.
- Bizdiń mektepti Muhtar Áýezov­tiń ózi saldyrǵanyn biletin shyǵarsyz?
Tolqyn apaıdyń tosynnan qoıǵan suraǵyna tosyrqap qal­ǵanym da sodan. Bilmeıtin máli­metti bilýge umtyldym. Qalamgerdiń osy aımaqqa kelgenin, eldi, jerdi aralap, qart Qarataýdyń eteginde talaı kún qonaq bolǵanyn Erkinbek Turysov aǵamyzdyń jazbalarynan oqyǵanmyn. Sol saparynda Muhtar Áýezovtiń «Shaıanǵa barsań ánshimin deme» degen sózin áli kúnge deıin báıdibektikter elge berilgen úlken baǵa dep qabyldaıdy. Al mektep saldyrtqanynan beıhabar ekenmin.
- Men ol kezde 10-synypta oqımyn. On ekinshi mamyr kúni Shaıanǵa aýdandyq partııa komıtetine Muhtar Áýezov kelipti desti jurt. Bir saǵattan soń aýyldaǵy klýbta kezdesý keshi ótedi degendi estidik. Sodan aýyldaǵy klýbqa halyq lyq toldy. Kóp kúttirmeı qasyna ilesken shaǵyn topty bastap, orta boıly, jyly júzdi, móldir kózdi, reńdi kisi kirdi. Aldyńǵy qatardaǵy oryndardyń birine jaıǵasty. Kezdesý bastalyp, spektakl sahnalanyp, kontserttik baǵdarlama jalǵasyn tapty. Kontsertten soń jazýshy sahna tórine kóterildi. Uly jazýshynyń ár qımylyn baǵyp, ár sózin tyńdaýǵa qumartqan jurt lezde tynyshtaldy, - deıdi Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi ­Shahızada Jolshıev.
Shaıanda bolǵan sol kezdesýden soń jazýshy irgetasy 1926 jyly qalanǵan mektepke de at basyn burady. Bul bilim uıasyn kezinde Pirim­han Jumabaev ashqan desedi jurt. Alǵashqyda bas­taýysh mektep bolyp ashylǵan. 1934 jyly jetijyldyq, al 1937 jyly orta mektepke aınalǵan bilim ordasynyń ǵımaraty eski ári tozyǵy jetken. Osy jaıtty kózben kórgen Muhtar Áýezov mektep ǵımaratynyń eskirgenin aıtyp, aýdan basshylaryna óz qynjylysyn bildiredi.
- Klýbtaǵy kezdesýden sabaqqa keshigip keldik. Synypqa kirip, otyr­ǵanymyz sol edi, Muhtar Áýezov janynda aýdandyq «Alǵabas» gazetiniń sol kezdegi redaktory E.Turysov, J.Egenberdıev jáne birneshe kisilermen bizdiń synypqa kirip keldi. Jańa ǵana ótken kezdesýden mol áser alyp kelgen biz, óz synybymyzda jazýshymen jaqynyraq kezdeskenimizge kóńilimiz marqaıyp sala berdi. Júzimiz bal-bul janyp, áıgili jazýshymen sálemdeskenimizge ózimizdi baqytty sezinip turmyz. Bizbenen sypaıy sálemdesken jazýshy bilim deńgeıimizdi, qoǵamdyq jumystarǵa qatysýymyzdy bilgisi kelip, suraqtar qoıdy. Tuşymdy jaýap alǵan bolar, qasynda turǵan aýdannyń birinshi hatshysy N.Ismaılovqa buryldy da, «Osyndaı ónerli de daryndy balalaryńnyń bar ekenimen maqtanýyńa bolady, biraq mektep jaıy óte eski eken. Jamaýmen ustap otyrǵandaryń kórinip tur. Járdem bereıin, jańa mektep saldyrý kerek» dedi. Sondaǵy búkil synyptyń qýana qol soqqany-aı! Kúni búginge deıin jazýshynyń sol aıtqan sózderi kókeıimizden ketpeıdi, - deıdi ­Shahızada Jolshıev.
Osylaısha jazýshy ýádesinde turyp, Shaıanda jańa mektep ǵıma­ratynyń salynýyna muryndyq bolady. 1962 jyldyń 28 qyrkúıeginde paıdalanýǵa berilgen jańa ǵıma­rat­tyń ashylý saltanatyna Shaıan turǵyndary taıly-tuıaǵy qalmaı keldi. Mine, sol mektepti jurt áli kúnge «Muhtar Áýezov saldyryp bergen» dep maqtana aıtady. Eńbekshiler depýtattary aýdandyq keńesi atqarý komıtetiniń sheshimi negizinde №1 Shaıan orta mektebi Muhtar Áýezov atyndaǵy №1 orta mektep dep atalatyn boldy.
- Mektebimizdiń nómiri ǵana birinshi emes, shákirtterimizdiń de bilim jarys­tarynda aldyńǵy orynnan kórinýine bar kúshimizdi salyp júrmiz. Aýdanda ótken túrli baıqaýlarda «Eń úzdik mektep», «Senimge ıe mektep» nomınatsııalaryn jeńip aldyq. «Úzdik muǵalim», «Úlgili maman», «Jyl muǵalimi» ata­lymdary boıynsha biliktiligin dáleldep júrgen ustazdarymyz kóp, - deıdi mektep dırektory Tolqyn Beısenova.
Aıtsa aıtqandaı-aq, «Mektep maqtanyshy» buryshynda sýretteri ilingen aıtýly talaı azamattyń Muhtar Áýezov saldyryp bergen bilim ordasynan túlep ushqanyn bildik. Áne bir sýretterde Ómirzaq Shókeevtiń mekteptegi sporttyq jarystarda júlde alyp turǵany beınelense, taǵy bir sýretterde Orynbaı Rahmanberdıev, ­­Bolat Jylqyshıevtiń oqýshy kezin kórýge bolady.
Qazir mektepte 543 oqýshy bilim alady. Halyqaralyq bilim berý standarttaryna umtylys joǵary - kompıýterlik klastar , ınteraktıvti taqtalar ár synypta. Hımııa, fızıka kabınetteri zerthanalyq qon­dyrǵylarmen tolyqtaı qamtamasyz etilgen. Báıdibek aýdanyndaǵy birden bir maqtaýly bilim uıasy.
Y.Altynsarın tósbelgisin ıemdengen ustazdardan bilim alǵan shákirtter arasynda oblystyq pán olımpıadalarynan júldeger atanyp júrgender kóp. Mysaly, byltyr mektep bitirgen 44 túlektiń 22-si joǵary oqý oryndaryna mem­lekettik grant negizinde oqýǵa qabyldanǵan. Bilimdiler or­dasy atalyp ketken mektepke oqýǵa qabyldanýǵa ótinish bildi­retinder óte kóp eken. Degenmen, balalardy synyp bólmeleriniń syıymdylyǵyna qaraı qabyldaı­tyndyqtan, aldaǵy kezde mektep ǵımaratyn keńeıtý josparlanýda. Osy mektepte oqyp, joǵary oqý ornyn bitirip kelgen soń, qarapaıym muǵalim bolyp 13 jyl qyzmet atqaryp, búginde dırektor bolyp otyrǵan Tolqyn Beısenova jýyq arada jańa sport zal salynatynyn da jetkizdi. Oǵan oblystyq máslıhattyń depýtaty Sháripbek Jamalbekov demeýshilik jasap, zaman talabyna saı jabdyqtalýyna muryndyq bolýda.
Muhtar Áýezov saldyrǵan bilim ordasynyń osyndaı jetistikteri kóp bola bergeı.

Jámıla MAMYRÁLІ

Ońtústik Qazaqstan oblysy