Muhtar Ábilıazov pen onyń sybaılastarynyń isi boıynsha taraptardyń jaryssózi 23 mamyrda ótedi

Aıta ketelik, «BTA bank isi» boıynsha basty sot otyrysy aǵymdaǵy jyldyń 3-shi sáýirinde bastaldy jáne ol ashyq jaǵdaıda ótýde. Sottalýshylar oryndyǵynda syrttaı sottalatyn M. Ábilıazovten bólek onyń úsh sybaılasy - «BTA bankiniń» basqarma tóraǵasynyń eks-birinshi orynbasary - nesıe berý komıtetiniń tóraǵasy Jaqsylyq Jarymbetov, nesıeleý boıynsha eks-dırektor Qaırat Sadyqov jáne «BTA bankiniń» burynǵy basqarma tóraǵasy Sadýaqas Mámesh otyr. Olardyń barlyǵy asa iri kólemdegi BTA banktiń aqshasyn urlady dep aıyptalýda. Muhtar Áblıazovke Qylmystyq Kodekstiń 6 baby boıynsha: qylmystyq qaýymdastyq qurdy jáne oǵan basshylyq etti, BTA banktiń aqshasyn jymqyrdy jáne ony zańdastyrdy, banktiń qarajatyn zańsyz paıdalandy jáne ókilettikterin asyra paıdalandy degen aıyptar taǵylýda.

Sot otyrysy basty aıyptalýshy Muhtar Áblıazovtiń qatysýynsyz ótip jatyr. Eks-bankır 2009 jyldan qashyp júr, ol qazirgi kezde Frantsııada turady. Al sotta qashqyn bankırdiń múddesin memleket taǵaıyndaǵan qorǵaýshy Anjela Ájiǵulova qorǵaýda. Alǵashqy sot otyrysynda-aq sottalýshylar men qorǵaýshylardyń eshqaısysy qylmystyq isti bas fıgýranttyń qatysýynsyz qaraýǵa qarsylyq bildirgen joq.

Keltirilgen shyǵynnyń jalpy kólemi 7,5 mlrd. AQSh dollarynan asady. Bankten urlanǵan qarajat halyqtyń zeınetaqy salymdary, Qazaqstan azamattarynyń jeke salymdary jáne sheteldik qarjy ınstıtýttarynyń qaryz aqshasy.

Urlanǵan kýágerler

Aıta ketelik, sotqa túsinik bergen kýágerlerdiń sózinen baıqalǵandaı, BTA bankte basshylyq qurylymdarda jumys istegen qyzmetkerlerge Áblıazovtiń senimdi ókilderiniń tarapynan únemi qaýip tóngen. Áblıazovtiń mańaıyndaǵy adamdar tergeýden jasyrý maqsatymen BTA banktiń qyzmetkerlerin urlap, shetel asyrǵan. Alaıda, keıbir qyzmetkerler óz erikterimen Qazaqstanǵa oraldy. Kóbinese olar Bishkek, Máskeý jáne Kıev qalalaryn panalaǵan.

Belgili bir kezeńde Áblıazov qashqyndarǵa aqshalaı kómek bergen, sondaı-aq qorǵaýshylarmen qamtamasyz etip, turaqty túrde nusqaý berip otyrǵan. Biraq Áblıazovtyń qoldaýy toqtaǵan kezde BTA bank qyzmetkerleriniń kópshiligi Qazaqstanǵa qaıtyp oralyp, tergeý organdaryna járdem berdi. Olar sotta BTA banktegi aqsha urlaýdyń qylmystyq kestesi týraly egjeı-tegjeıli áńgimelep berdi.

Barlyq kýágerler sottaǵy jaýabynda M. Áblıazovtiń arnaıy nusqaýymen qurylǵan №6 korporatıvtik bıznes basqarmasynyń qyzmeti týraly ashyq áńgimeledi. Óıtkeni banktiń osy bólimshesi Brıtan Vırgın jáne Seıshel araldarynda tirkelgen rezıdent emes kompanııalardyń qujattaryn daıyndaǵan. Saıyp kelgende, atalǵan offshorlyq kompanııalardyń jetekshileriniń atynan BTA bankke kóp mıllıardtaǵan nesıelerge ótinim berilgeni málim boldy.

Atap aıtarlyǵy, nesıe komıtetiniń qyzmetkerleri atalǵan kompanııalardyń kimge baǵynatynyn jaqsy bilgen. Sol sebepten kelgen ótinimderdi jedel maquldap otyrǵan. Buǵan qosa, «bir kúndik» kompanııalardyń nesıelik tarıhy, kepilge qoıatyn múlki, qandaı da bir saladaǵy jumys tájirıbesi bolmaǵan. Alaıda soǵan qaramastan nesıe komıtetiniń músheleri barlyq ótinimderdi maquldaıdy. Buǵan qatty tańǵalýdyń qajeti joq. Óıtkeni nesıe komıteti men №6 korporatıvtik bıznes basqarmasy tikeleı Muhtar Áblıazovtiń baqylaýynda bolǵan.

Ushaqtardyń qupııasy

Muhtar Áblıazov jalǵandy jalpaǵynan basyp ómir súrgendi qalaǵan. Árıne, bul eshkimge qupııa emes. Onyń Amerıka men Eýropadaǵy asa qymbat úıleriniń sýretterimen eshkimdi tań qaldyrmaıtynymyz anyq. Alaıda sotta onyń quny asa qymbat ushaqtardy satyp alǵany áshkerelendi.

Alǵashqy sot otyrystarynyń birinde aıyptaýshy tarap Áblıazovtiń jekemenshik ushaq satyp alýyna qatysty birneshe qylmystyq kesteni jarııalaǵan edi. Árıne, áýe kemelerin ol BTA banktiń aqshasyna satyp alǵany belgili. Buǵan qosa, ushaqtar oqıǵasyna jurttyń nazaryn aýdara túsken jaıttyń biri, Áblıazov ózi satyp alǵan ushaqtaryn jalǵa beripti.

Tolyǵyraq aıtsaq, 2005 jyly BTA bank qaryz aqsha berý degen jeleýmen shetelde tirkelgen «Sırııa Alıans LTD» offshorlyq kompanııasyna birneshe transhpen 10,6 mlrd. teńge aýdarady. Bul aqsha arnaıy qurylǵan DCM kompanııasynyń kómegimen aýdarylady. DCM arqyly úsh uşaq satyp alynady, al 2006 jyly «Sırııa Alıans LTD»  olardy Áblıazovtiń basqa bir jalǵan kompanııasy - «Eksellent Glaıd»-tiń ıeligine beredi. Sońǵy kompanııa óz kezeginde ushý reısterin júzege asyrýǵa BTA bankpen kelisim jasaıdy. ıAǵnı, satyp alynǵan ushaqtar  «Sırııa Alıans LTD»-ǵa berilgen nesıeni qamtamasyz etýdiń rólin atqarady.

2007 jyly BTA bank áýe kompanııasyna tasymaldaý qyzmeti úshin 923 mln.teńgege jýyq aqsha aýdarady, al 2008 jyly - 1,1 mlrd. teńge aýdarady. 2009 jyldyń basynda BTA bank  «Sırııa Alıans LTD»-ǵa berilgen qaryzdy qamtamasyz etý maqsatynda ushaqtardyń ornyna soıa burshaǵyn qabyldap alady.

Grýzııa men Máskeýdegi bylyq-shylyqtar

Atalǵan qylmystyq istegi eń iri bólimderdiń biri - Áblıazovtiń Grýzııa men Reseı Federatsııasyndaǵy qarjy quıtyrqulyqtary. Eki oqıǵada da jer telimderin satyp alý jáne jyljymaıtyn múlik qurylysyn júrgizý degen jeleýmen kóp mıllıardtaǵan nesıe beriledi. Alaıda, qyrýar qarajat bólinse de, eshqandaı nysandar salynbaǵan jáne qaryz aqsha bankke qaıtarylmaǵan.

Tań qaldyrarlyǵy sol, Áblıazov pen onyń sybaılastary bir ǵana qylmystyq keste arqyly BTA bankten 12 mlrd-qa jýyq teńgeni jymqyrǵany málim boldy. Bul bir ǵana oqıǵa. Bul jerde Seıshel araldarynda tirkelgen «Rımos Lımıted» kompanııasy týraly áńgime bolyp otyr. M. Áblıazov Máskeýdegi Domodedovo aýdanynan jer satyp alynady degen jeleýmen atalǵan kompanııaǵa zańsyz jolmen nesıe beredi. Tizbekteı beretin bolsaq, mundaı mysaldar óte kóp. Olardyń árqaısysy boıynsha ondaǵan mıllıard teńgeler sheteldik shottarǵa aýdarylyp otyrǵan.

Atap aıtarlyǵy, osylaısha BTA bank Seıshel araldarynda tirkelgen alty offshorlyq kompanııaǵa qaryz aqsha bergen: olar «Starwood Contract Limited», «Winterra Holding», «Netgold Servises LTD», «Rimos LTD», «Toros LTD», «Higbond Associates LTD» kompanııalary. 2009 jyly atalǵan kompanııalar óziniń qaýqarsyzdyǵy týraly habarlama taratyp, alǵan nesıelerin Lıýksembýrgte tirkelgen basqa kompanııalarǵa aýdarady. Alaıda ol kompanııalar da ózderiniń mindettemelerin oryndamaıdy.

Sonymen qatar, M. Áblıazov Grýzııada tek jer telimderine ǵana emes, telekommýnıkatsııalyq kompanııalardyń úlesine de qyzyǵýshylyq tanytady. Sóıtip, olardy satyp alýǵa BTA bankten birneshe mıllıardtaǵan aqsha bólinedi. Bul qaryz da, basqa qaryzdar sııaqty bankke qaıtarylmaıdy. Jalpy alǵanda, bul qylmystyq kesteniń kómegimen bankten 20 mln. AQSh dollarynan astam aqsha urlanady.

Grýzııada Áblıazov bes jobaǵa erekshe qyzyǵýshyly tanytady. Eń irisi - 78,7 mln. dollar qarajat bólingen joba. Tbilisi central plaza B.V. kompanııasyna jer ýchaskeleri men alańdardy satyp alý úshin osynshama qarajat bólingen. Jalpy alǵanda grýzındik kestesiniń kómegimen Muhtar Áblıazov shamamen 300 mln. AQSh dollaryn urlaǵan.

Sóz sońy...

Sotta keltirilgen dálelder men qorǵaýshylardyń ustanymdaryna qaraǵanda, sottalýshylardyń jazadan jaltara almaıtyny baıqalyp tur. Qorǵaýshylar sottalýshylardy qorǵaýdyń ornyna kóbinese bir-birimen sóz talastyrýmen álektenýde. Ázirshe óziniń kinásin tolyq moıyndaǵan Jaqsylyq Jarymbetov qana. Bálkim, sot onyń bul áreketin eskerip, jazasyn sál jeńildetýi múmkin. Al, sóz saıysy kezinde prokýrorlar sottalýshylarǵa jaza merzimin suraıdy. Sodan keıin sot túpkilikti sheshim shyǵarý úshin keńesý bólmesine barady.