Muhammed Haıdar Dýlatıdiń áıgili «Tarıh-ı-Rashıdı» kitaby oqyrmandarǵa jol tartty
ASTANA. QazAqparat - Almaty qalasyndaǵy «Mıras» baspasynan Muhammed Haıdar Dýlatıdiń áıgili «Tarıh-ı-Rashıdı» atty kitaby jaryqqa shyqty. Osy tarıhı eńbekti parsy tilinen qazaq tiline aýdarǵandar Muhtar Qazybek pen Ábsattar Nurǵalıev.
Aıta ketý kerek, M. Dýlatı - Qazaq-Úndi mádenı, tarıhı, dıplomatııalyq qarym-qatynastar tarıhynyń bastaýynda turǵan memleket qaıratkeri, uly oıshyl, qalamger, óz zamanynyń qundy derekterin jazyp qaldyrǵan jylnamashy.
1999 jyly ǵulama ǵalymnyń 500 jyldyq mereıtoıy ıÝNESKO aıasynda Úndistan, Qazaqstan, Ózbekstan jáne basqa da elderde keńinen atalyp ótildi. Osy kitapqa QR Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor B.Kómekov, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Ǵ.Maımaqov, fılologııa ǵylymdarynyń doktory N.Aqysh pikir jazǵan.
Muhammed Haıdar Dýlatıdiń «Tarıh-ı-Rashıdı» atty osy eńbegi álem elderinde kóptegen tilderge aýdarylǵan qundy eńbek bolyp tabylady. Atap aıtqanda, aǵylshyn, frantsýz, qytaı, orys, túrik, ózbek jáne taǵy basqa da halyqtar osy klassıkalyq eńbekti óz tilderinde oqıdy. Dýlatıdiń bul kitaby XIV ǵasyrdyń XVI ǵasyrdyń orta kezeńine deıingi aralyqty qamtıdy. Ol shyn mánindegi entsıklopedııalyq jáne tarıhı derektemelik eńbek ekeni dáleldengen. Orta ǵasyrdan bizdiń kezimizge deıingi aralyqta bizge jetken mundaı qundy mura joqtyń qasy.
«Tarıh-ı-Rashıdı» kótergen máselelerdiń aýqymy óte keń. Avtor qazirgi Ortalyq Azııa, Qazaqstan, Shyǵys Túrkistan, Pákistan, Aýǵanstan, Úndistan jáne taǵy basqa elderdi mekendegen halyqtardyń sol zamandaǵy saıası jaǵdaıy, mádenıeti, tarıhy, ádet-ǵurpy, salt-dástúri, turmys-tirshiligi jaıynda jan-jaqty tanymdyq mańyzy mol derekterdi keltirgen.
Bul eńbek, osy kitapty qurastyrýshylardyń aıtýynsha, etnografııalyq, etnıkalyq, geografııalyq, arheologııalyq, astronomııalyq málimetterdiń, tarıhı derekterdiń sonshalyqty moldyǵymen erekshelenedi. Qazaq handyǵynyń qashan qurylǵandyǵy týraly naqty málimetti de bizge alǵash ret Dýlatı osy «Tarıh-ı-Rashıdı» kitabynda jazyp qaldyrǵan. Sondaı-aq onda qazaq handyǵynyń bir ǵasyrdan astam saıası tirshiliginiń jaı-japsary jóninde, qazaq eliniń ósip-órkendeýi týraly, Moǵolstan men Uly Moǵol ımperııasy haqynda bizder úshin tyń málimetter jazyp qaldyrǵan.
Bul eńbek ultyn súıetin árbir azamat úshin qundy ekeni anyq. Sonymen qatar memleket tarıhymen aınalysatyn tarıhshylar, ádebıetshi, mádenıet tanýshy, fılosoftar, dintanýshylar, geograftar, astronomdar, áskerı basshylar úshin asa qundy mura bolyp tabylady. Osy eńbektegi óleńderdi aýdarǵan aqyn Bolat Sharahymbaı.
Bul kólemdi eńbek 48 baspa tabaqtan, 768 betten turady.
