Muǵalim de sharshaıdy: kúızeliske túsken ustazǵa kim kómektesedi
ASTANA. KAZINFORM – Muǵalimniń jumysy sabaq berýmen ǵana shektelmeıdi. Ol ár oqýshynyń tilin taýyp, ata-analarmen baılanys ornatyp, túrli máselelerdi sheshýi kerek. Osyndaı qarbalasta ustazdyń ózi jumystan qajyp, kúızeliske tússe, qaıda júginedi? Kazinform tilshisi muǵalimderdiń qaıdan kómek ala alatynyn jáne mamanǵa júginýge ne kedergi ekenin anyqtady.
Biz muǵalim qansha sharshasa da, sabyr saqtap, óz mindetin atqarýy kerek dep esepteımiz. Biraq ustazdyń da óz ýaıymy men qıyndyqtary baryn, keıde onyń da qoldaýǵa muqtaj bolatynyn eskere bermeımiz. Rasynda, elimizde pedagogterdiń psıhologııalyq kómek alýǵa quqyǵy bar. Alaıda olardyń bári birdeı psıhologqa barýǵa daıyn emes.
Mektep psıhologi muǵalimge de kómektese me?
Muǵalim eń aldymen ózi jumys isteıtin mekteptiń psıhologynan keńes ala alady.
«Órken» balalardyń ál-aýqatyn arttyrý ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ınstıtýtynyń túsindirýinshe, muǵalimderdiń mundaı kómek alý quqyǵy qoldanystaǵy erejelerde kózdelgen.
Atap aıtqanda, Oqý-aǵartý mınıstriniń 2025 jylǵy 29 sáýirdegi №92 buıryǵyna sáıkes, pedagogter jumys barysynda týyndaǵan máseleler boıynsha psıhologke júgine alady. Buǵan oqýshylarmen, ata-analarmen jáne áriptestermen qarym-qatynasta kezdesetin qıyndyqtar da jatady.
Sondaı-aq pedagog laýazymdarynyń úlgilik biliktilik sıpattamalarynda mektep psıhologiniń ustazdarǵa keńes berip, psıhologııalyq qoldaý kórsetýi qarastyrylǵan. Demek, mektep psıhologi balalarǵa ǵana emes, muǵalimderge de kómektese alady. Alaıda is júzinde bul árdaıym ońaı emes.
Kókshetaý qalasyndaǵy №4 jalpy bilim beretin mekteptiń dırektory Madına Qojýbaevanyń aıtýynsha, mektepterde psıholog jetispeıdi, al bar mamandardyń júktemesi kóp.
– Árıne, muǵalimder mektep psıhologine júgine alady. Biraq psıhologterdiń da jumysy kóp. Mektepterde maman jetispeıdi, qosymsha shtat joq. Keı mektepte 1200, tipti 3000 oqýshyǵa bir-eki psıhologten ǵana keledi. Onyń ózi jaqsy degendegi jaǵdaı, – deıdi mektep dırektory.
Sondyqtan muǵalimder kóbine bir-birine qoldaý kórsetedi. Qıyndyqtaryn aıtyp, aqyldasady. Biraq áriptesterine syryn ashý bárine birdeı ońaı emes.
– Ujymda ózara senim bolmasa nemese muǵalim jumysqa jańadan kelse, ishindegi oıyn ashyq aıtý qıyn. Bul onyń jumysyna, otbasyna, densaýlyǵyna áser etedi. Qazir muǵalimderdiń júktemesi óte kóp. Olar demalys kúnderin asyǵa kútedi, otbasymen birge tynyqqysy keledi. Biraq sol kezde de jańa tapsyrmalar beriledi. Árıne, munyń bári adamdy qajytady, – deıdi Madına Qojýbaeva.
Mektep dırektory muǵalimniń boıynda jınalǵan sharshaý men kúızelis onyń oqýshylarmen qarym-qatynasyna keri áser etpeýi mańyzdy ekenin de atap ótti.
«Jumysta ýaqyt joq, úıde tyńdaıtyn adam joq»
Eger muǵalim mektep psıhologinen qajetti kómek ala almasa nemese máselesi kúrdeli bolsa, óńirlik psıhologııalyq qoldaý ortalyǵyna júgine alady.
«Órken» ınstıtýtynyń málimetinshe, mundaı ortalyqtar jumysta qıyndyqqa tap bolǵan, kúızeliske túsken nemese aýyr kezeńdi bastan ótkerip júrgen pedagogterge kómektesedi. Mamandar jeke keńes berip, mektep ujymdaryna arnalǵan trenıngter men aldyn alý sharalaryn ótkizedi. Ortalyqtarǵa balalar, olardyń ata-analary men mektep basshylary da júgine alady.
Onyń aıtýynsha, muǵalimderge keıde ishindegi ýaıymyn aıtyp, syrlasatyn adam jetispeıdi.
– Muǵalimderdiń kóbine ishindegisin ashyq aıtýǵa múmkindigi bolmaıdy. Jumysta ýaqyt joq, úıde tyńdaıtyn adam joq. Sóıtip, óz máselesimen jalǵyz qalady. Pedagogterdiń basym bóligi – áıelder. Olar úıge kelgen soń otbasy músheleriniń máselesin tyńdap, bárine kóńil bóledi de, ózderin umytyp ketedi. Al jalǵyz turatyndarǵa tipti qıyn. Muǵalimderge de ishindegisin aıtyp, syrlasatyn adam qajet, – deıdi maman.
Onyń aıtýynsha, ortalyqqa kelgen muǵalimmen alǵashqy kezdesý kóbine áńgimelesýden bastalady. Óıtkeni kópten beri ishte júrgen ýaıymdy bireýge aıtýdyń ózi adamǵa jeńildik ákelýi múmkin.
– Keıde adam máselesin ashyq aıtqannan keıin jeńildep qalady. Biz psıholog retinde oǵan baǵyt-baǵdar bere alamyz. Al máseleniń sheshimin ózi tabýy kerek, – deıdi Inara Ermuhanova.
Psıhologke júginý úshin mindetti túrde aýyr kúızeliske túsý shart emes. Keıde adamǵa óz sezimin túsiný, týyndaǵan máselege basqa qyrynan qaraý nemese ári qaraı ne isteý keregin anyqtaý úshin de mamannyń keńesi qajet.
Aqmola oblysynda 788 pedagog psıhologııalyq kómekke júgingen
Aqmola oblystyq psıhologııalyq qoldaý ortalyǵynyń málimetinshe, 2026 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda 5518 ótinish tirkelgen. Onyń 843-i senim telefony arqyly tússe, 4675 jaǵdaıda betpe-bet keńes berilgen. Osy kezeńde ortalyqqa 788 pedagog júgingen.
Mamandardyń aıtýynsha, kómek suraıtyndardyń basym bóligi – balalar men jasóspirimder. Odan keıin ata-analar men balalardyń zańdy ókilderi keledi. Al muǵalimder salystyrmaly túrde sırek júginedi.
Keıde muǵalimderge psıhologtiń kómegi ózderi suramasa da usynylady. Máselen, balanyń qıyndyqtary otbasyndaǵy nemese mekteptegi jaǵdaıǵa baılanysty bolsa, mamandar ata-analar men pedagogterdi de áńgimege tartady. Sol kezde ustazdyń ózine de kómek qajet ekeni baıqalsa, oǵan jeke keńes alý usynylady. Alaıda bári birdeı kelise bermeıdi.
Ortalyq mamandary muǵalimderge qandaı kómek alýǵa bolatynyn túsindirip, psıhologke júginýden uıalmaý keregin jetkizý mańyzdy dep sanaıdy.
Al pedagog ózi habarlassa, onyń ótinishi tirkelip, jeke qabyldaýǵa shaqyrylady. Alǵashqy kezdesýden keıin psıholog keńes beredi. Qajet bolǵan jaǵdaıda taǵy birneshe ret qabyldaıdy nemese nevropatologke, psıhıatrǵa ne basqa baǵyttaǵy psıhologke qaralýdy usynady.
Dárigerden de kómek alýǵa bolady
«Órken» ınstıtýtynyń málimetinshe, eger muǵalimge mektep psıhologi nemese óńirlik ortalyq kórsete almaıtyn kómek qajet bolsa, ózi tirkelgen emhanaǵa júgine alady.
Densaýlyq saqtaý uıymdarynda psıhologııalyq kómek qyzmet túri men ony kórsetý sharttaryna qaraı tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi jáne mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý aıasynda kórsetiledi.
Qansha muǵalimniń jumystan qajyǵany belgisiz
Qazaqstanda pedagogterge psıhologııalyq kómek kórsetý tártibi bar. Mektepterde psıhologter jumys isteıdi, óńirlik ortalyqtar keńes berip, túrli aldyn alý sharalaryn ótkizedi. Alaıda elimizde qansha muǵalimniń kásibı turǵydan qajyǵany belgisiz. Óıtkeni bul jóninde biryńǵaı statıstıka joq.
«Órken» ınstıtýtynyń málimetinshe, muǵalimderdiń psıhologke qandaı sebeppen júgingeni týraly da respýblıka boıynsha tolyq derek jınalmaıdy. Máselen, kásibı qajý, jumys júktemesiniń kóptigi, oqýshylarmen, ata-analarmen nemese mektep basshylyǵymen kelispeýshilik saldarynan qansha pedagogtiń kómek suraǵany belgisiz.
Sondaı-aq elimizde muǵalimderdiń kásibı qajý deńgeıin turaqty anyqtap otyratyn biryńǵaı mindetti júıe engizilmegen. Jekelegen mektepter men óńirlerde pedagogterdiń psıhologııalyq jaǵdaıy zerttelýi múmkin. Biraq mundaı jumys búkil el boıynsha mindetti emes.
Degenmen psıhologııalyq qoldaý ortalyqtarynyń jumysyna qatysty derekter bar. «Órken» ınstıtýtynyń málimetinshe, 2025 jyly elimizdiń 20 óńirindegi ortalyqtar 48 019 ret betpe-bet psıhologııalyq keńes bergen. Onyń 9236-sy pedagogterge kórsetilgen.
Óńirlerde muǵalimderdi kúızeliske tótep berýge, óz sezimin basqarýǵa úıretetin semınarlar, trenıngter men tájirıbelik sabaqtar ótkiziledi. Mundaı sharalar ujymdaǵy psıhologııalyq ahýaldy jaqsartýǵa da baǵyttalǵan.
Alaıda bul jumystar barlyq muǵalimniń qaıdan kómek alýǵa bolatynyn biletinin nemese psıhologqa júginýge daıyn ekenin bildirmeıdi.
Muǵalimder nege psıhologke júginýge asyqpaıdy?
Muǵalimderdiń ózderi de psıhologten kómek suraýǵa úırenbegenin aıtady. Sondyqtan kúızeliske túskende qıyndyqtaryn kóbine óz betinshe sheshýge tyrysady.
Aqmola oblystyq psıhologııalyq qoldaý ortalyǵy mamandarynyń aıtýynsha, buǵan ustazdardyń óz kásibine qatysty túsinigi de áser etedi. Keıbiri bala oqytyp, psıhologııa negizderin biletindikten, óz máselesin de ózi sheshe alýy kerek dep oılaıdy.
Alaıda psıhologııadan habary bar adamnyń ózi de kúızeliske túsýi múmkin. Ózgege kómektese bilý óz basyndaǵy qıyndyqtardy árdaıym jalǵyz eńsere alady degen sóz emes.
Sondyqtan psıhologke júginýdi álsizdik dep qabyldamaǵan jón. Dárigerge qaralyp, densaýlyqty teksertip turý qanshalyqty qalypty bolsa, qajet kezde psıhologten keńes alý da sondaı úırenshikti iske aınalýy kerek.
Óıtkeni muǵalimniń jumystan qajýy onyń ózine ǵana emes, oqýshylarmen qarym-qatynasyna, synyptaǵy ahýalǵa jáne bilim berý sapasyna da áser etýi múmkin.
Buǵan deıin Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenovanyń ustazdardy jumystan tys ýaqytta mazalamaýǵa shaqyrǵanyn habarlaǵan edik.
