Múbárak Ramazan aıy bastaldy

Islam álemi úshin qasıetti, berekege toly, on eki aıdyń sultany sanalatyn osynaý aı ıgi musylman qaýymynyń bas uratyn bes paryzynyń biri. Jalpy «oraza» sóziniń maǵynasy - bir nárseden alystaý, belgili bir ýaqyt aralyǵynda iship-jeýden, nápsi qalaýlarynan tyıylý degendi bildiredi. Al orazanyń paryzy - iship-jeý men qumarlyq sezimderden saqtaný.

«Densaýlyǵyń jetip oraza tutsań, eń qaıyrlysy sol. Óıtkeni bul ulyq aıdy basqa eshbir aı almastyra almaıdy. Sebebi, bul aıdy Alla Taǵalanyń ózi aıryqsha etken. Bul aı adamdardy týra jolǵa bastaıtyn Qasıetti Quran aıattary túsirile bastaǵan aı. Odan burynǵy basqa da ıláhı kitaptar naq osy aıda túsirilgen. Sonymen qatar ár jyly keletin Ramazan aıynyń ózindik orny, ýaqyty bar. Jyl mezgilderiniń árbirine aýysyp otyrady. Mysaly, shildeniń toǵyzyna kelgen Ramazan múminniń ómirinde ekinshi ret osy ýaqytqa dóp kelmeýi kádik. Árbir Ramazan aıy sondaı qaıtalanbas ýaqytymen de erekshe», - deıdi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Malǵajyuly.

Quranda Allah Taǵala bylaı deıdi: «Eı, ıman etkender! Senderge burynǵylarǵa paryz etilgendeı oraza paryz etildi» (Baqara, 2/185). Sonymen qatar Paıǵambarymyz (s.a.ý.) bylaı deıdi: «Islam bes nárseden turady: Allahtan basqa qudaı joq ekenine, Muhammedtiń Allahtyń quly jáne Elshisi ekenine kýálik etý, namaz oqý, zeket berý, Ramazan orazasyn ustaý, shamasy kelgenderge qajylyqqa barý» (Býharı, Iman, 34).

Al qudsı hadıste Allah Taǵala: «Aýzy berik adam iship-jeýin tek meniń rızalyǵym úshin doǵardy. Oraza - Meni men qulymnyń arasyndaǵy rııasyz ǵıbadat. Oǵan beriletin syı-saýapty Men ǵana ólshep, Men beremin. Aýzy berik qulymnyń ashtyq pen shóldeýden shyqqan aýyz ıisi Men úshin mısk átirinen de tamasha» dep, orazanyń zor saýabynan habar berip súıinshilegen», - deıdi. Osy aıtylǵandardyń ózinen-aq Ramazan aıy musylman balasynyń rýhanı dúnıesin baıytatynyn, orazasyn ustaý arqyly óziniń adamgershilik qasıetterin sezinip, abyroıyn arttyratynyn bildiredi. Al oraza kimderge paryz? Osy suraqqa kelsek, din mamandary eń aldymen oraza ustaýshy kisiniń musylman bolýy, ıaǵnı oraza musylmandarǵa paryz ekenin alǵa tartady. Ekinshiden, oraza ustaýdy nıet etken jan balıǵat jasynda bolýy jáne aqyl-esi túzý bolýy qajet. Sondyqtan jas balaǵa jáne aqyl-esi aýysqan, talǵan adamǵa nemese mas adamǵa oraza ustaý paryz emes. Úshinshiden, oraza ustaýǵa kúshi jetýi jáne turǵyn bolýy tıis. ıAǵnı, naýqas nemese uzaq sapar shegetin jolaýshylarǵa oraza paryz emes. Biraq bul adamdar da oraza ustasa, olardyń orazasy durys delinedi. Sonymen qatar haıyz, nıfas kezindegi áıelder jáne ózi nemese balasyna zııan tııýi yqtımal júkti áıelder men bala emizgen analarǵa da oraza paryz emes. Biraq musylman bolǵandyqtan olar oraza qazasyn basqa kúnderi óteıdi. Oraza ustaýǵa shamasy kelmegen jandarǵa fıdııa berý - ýájip. Bular - aýrýlarynan aıyǵýy úmit etilmegen jandar men oraza ustaýǵa shamasy jetpegen qart kisiler. Olar orazanyń ornyna árbir kúni úshin bir kedeıdi tamaqtandyrady. Fıdııany aqshalaı berýge de bolady. Bir kedeıdi otyz kún tańda jáne keshke tamaqtandyrý nemese alpys kedeıdi bir kún tańerteń ıakı keshke tamaqtandyrý jetkilikti. Quranda Allah Taǵala «Oraza ustaýǵa shamasy kelmeıtinder bir jarlynyń tamaǵyn tólesin», - deıdi. Ibn Abbas bul aıat jaıly bylaı deıdi: «Aıat kári adamdar úshin túsken. Orazany óteý - paryz». Degenmen, keıbir qarııalar joq-jitikti tamaqtandyrýǵa shamasy kelmese, Allahtan keshirim tileıdi. «Allah adamǵa kótere almaıtyn júkti bermeıdi». Sol sekildi jazylmaıtyn naýqasqa da fıdııanyń ýájip bolǵany jaıly Islam faqıhteri arasynda aýyzbirlik bar. Mundaı adamǵa oraza ustaý paryz emes. Oǵan dindarlar myna aıatty dálelge tartady: «Allah senderge dinde qıynshylyq jasaǵan emes». Orazanyń adam aǵzasyna, densaýlyqqa paıdasy zor. Óıtkeni tańerteńnen keshke deıin iship-jeýden tyıylýdyń kóptegen dertterge daýa ekendigi buǵan deıin ǵylymı túrde zerttelip, dáleldengen. Oraza adamǵa as ishý, tynys alý, uıyqtaý, is-qımyl jasaý sııaqty onyń aǵzasy úshin ómirlik mańyzy bar qubylystardyń biri bolyp tabylady. Al naqty mysaldarǵa kelsek, oraza adam aǵzasyndaǵy qajetinen artyq jáne eski jasýshalardy joıýǵa septesedi.

Ekinshiden, oraza tutý qandaǵy qant úlesin barynsha tómen mólsherge túsirýge úlken septigin tıgizedi. Sebebi, oraza ustaǵan kezde adamnyń uıqy bezi demalady. Bul bez qantty krahmaldy zattar men maılarǵa aınaldyratyn ınsýlın bóledi. Eger adam uıqy beziniń shyǵaratyn ınsýlınen artyq mólsherde tamaq jeıtin bolsa, onda bul uıqy bezine aýyr tıip, onyń jumys isteý belsendiligin tómendetedi. Úshinshiden, oraza aǵzanyń ımmýndyq júıesin kúsheıtip, kóptegen syrqattarǵa qarsy turý qabiletin arttyrady. Tórtinshiden, semizdik pen onyń saldarynan saqtaıdy. Ádette semizdikke as qorytý júıesi qyzmetiniń buzylýy alyp keledi. Al as qorytý músheleriniń buzylýyna ákep soqtyratyn birden-bir faktorlar - qorshaǵan orta, jan kúızelisi men qoǵamdyq qysym. Oraza ýaqytynda qulshylyq ete otyryp, Allaǵa baǵyshtap zikir jasaý, Quran oqý adamdy ashý-yza men shıelenisten alshaq ustatady, denesi men rýhynyń barlyq kúsh-jigerin paıdaly jáne oń baǵytqa salady. Besinshiden, baýyrda tastardyń jınalýynan, qýyq joldarynda zár tuzdarynyń túzilýinen saqtaıdy. Altynshydan, jyl boıy úzdiksiz tamaqtaný, ásirese konservilengen jáne shala daıyn taǵam ónimderin qoldaný, dári-dármekter ishý men lastanǵan aýa saldarynan denedegi jasýshalarǵa jınalyp qalatyn qaterli ýlaǵysh zattardan qorǵaıdy. Demek, orazanyń adam aǵzasy úshin paıdasy sheksiz. Muny sońǵy jyldary medıtsına ǵylymy da jan-jaqty dáleldep otyr.

Túıindeı aıtsaq, adamdarǵa týra jol nusqaýshy, aq pen qarany aıyrýshy, bekem tutynatyn jolbasshy retinde Quran túsirile bastaǵan Ramazan aıynyń paıdasy kól-kósir. Endeshe osy qadirli aıda ustaǵan orazalaryńyz, duǵa-tilekterińiz qabyl bolǵaı, jamaǵat!