Mońǵolııadan kóship kelgen erli-zaıypty qazaqtyń umyt bola bastaǵan qolónerin jańǵyrtyp júr

Shaǵyn aýlaǵa qurylǵan jeti qanat kıiz úı alystan kóz tartyp, úı ıelerinen habar bergendeı. Qabyrǵaǵa súıeýli turǵan shańyraq, ýyq jasaýǵa arnalyp úıilgen tal, jartylaı toqylǵan shı, er-turman, balalarǵa arnalǵan qoldan jasalǵan at oıynshyq — bári de sheber otbasynyń uzaq jyldar boıy mańdaı terimen qalyptastyrǵan qolóner álemi.

Temiroshyr Qapezov pen Marııa Jińken otbasymen Mońǵolııanyń Baıan Ólgıı aımaǵynan ata qonysqa alǵashqy lekpen 1991 jyly kóship keldi. Aıyrtaý aýdanynyń Lobanovo eldi mekenine taban tiregen erli-zaıypty kele sala iske kiristi. Otaǵasy aǵashtan er-turman, kıiz úıdiń súıegin jáne balalarǵa arnalǵan ulttyq naqyshtaǵy buıymdar jasasa, zaıyby kıiz basyp, shı toqyp, kıiz úıdiń jabdyqtaryn tigedi. Jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt qolónermen aınalysqan sheberlerdiń eń úlken armany — ata kásiptiń urpaq sabaqtastyǵyn úzbeı, keıingi býynǵa jetýi.

— Aǵash óńdeýdi aýyldyń aqsaqaldarynan úırendim. Olar er toqym jasap, sıyrdyń terisin ılep, qaıys daıyndaıtyn. Sonyń bárin kórip óstim. Eshqandaı oqý oqyǵan joqpyn, bar bilgenim — atalarymnan kórgen óner. Osy kásip nápaqamyzǵa jarap keledi, — deıdi sheber.

Temiroshyr aǵanyń esiminiń de ózindik tarıhy bar. Bala kezinde oǵan «Jetikempir» degen at qoıylypty.

— Men bir atadan jalǵyzbyn, menen úlken úsh apam bar. Sondyqtan dúnıege kelgende jeti ájeniń batasyn alyp, yrymdap Jetikempir dep ataǵan eken. Keıin aýylǵa oqyp kelgen jas dáriger ákeme bul esimniń bolashaqta balaǵa qolaısyzdyq týdyrýy múmkin ekenin aıtyp, ruqsat surap, qujattaǵy atyn Temiroshyr dep ózgertken eken. Temiroshyr degen muńǵyldyń bir esimi, ne ataýy shyǵar. Sodan Temiroshyr bolyp kettim, — deıdi sheber.

Jubaıy Marııa nebári 17 jasynda Temiroshyr aǵaǵa turmysqa shyǵyp, búginde birge otasqandaryna 43 jyl bolǵan.

— Qazaqstanǵa kóship kelgenimizge eshqashan ókingen emespiz. Osy qazaq jerinde eńbek etip, jastarǵa, kelinderimizge, qyzdarymyzǵa, nemerelerimizge qolónerdi úıretip júrgenimizge shúkirshilik etemin, — deıdi Marııa Jińken.

Marııa apaıdyń ózi segizinshi synyptan keıin oqymaǵan.

— Qyzdarǵa oqýǵa bolmaıdy dep ákem jibermedi. Biraq, «barǵan jerińe bárin bilip bar» dep tárbıeleıtin ájelerimiz. Sondyqtan shı toqýdy, jún ıirýdi, kıiz basýdy, kıiz úıdiń barlyq jabdyqtaryn jasaýdy sol kisilerden úırendik, — deıdi ol.

Qazir qolónershi kıiz úıdiń týyrlyǵy men úziginen bastap, ishki jasaýlaryna deıin tigip, tapsyrys boıynsha ázirleıdi.

Sondaı-aq áli kúnge deıin shı toqyp kıiz basady. Máselen, shıdi toqý úshin jergilikti qamysty paıdalanady. Toqylǵan shıdi kıiz úıdiń qabyrǵasyna ıt-mysy kirmeý úshin jabady. Sondaı-aq ony qurt jaıýǵa da paıdalanýǵa bolady.

— Kıizge qoldanylatyn qoı júni áýeli jýylyp, tazalanyp, sabalady. Keıin shı ústine tóselip, sý sebilip, birneshe saǵat boıy bilektiń kúshimen ılenedi. Kıiz basý úshin mindetti túrde shı kerek. Onsyz kıiz shyqpaıdy. Sý quıyp, orap, qaıta-qaıta aınaldyryp, eki-úsh saǵat boıy basamyz. Sonda ǵana sapaly kıiz daıyn bolady, — deıdi Marııa apaı.

Sheberdiń aıtýynsha, buryn kıizdi asarlatyp basyp, arty toıǵa ulasatyn.

— Qoıdy qyrqyp bolǵan soń aýyldyń qyz-kelinshekteri jınalyp, bir kúnde bir úıdiń kıizin basyp beretinbiz. Úlkender qazanǵa et asyp qoıatyn. Jumys bitken soń bárimiz dastarqan basyna jınalamyz. Qazir ondaı dástúr joq. Kıiz basýdy biletinder de ilýde bir kezdesedi, — deıdi ol.

Temiroshyr aǵa keıingi ýaqytta jasaǵan buıymdardyń biri — at oıynshyq. Іshi aǵashtan qurastyrylǵan, syrty qoıdyń júnimen qaptalyp, jylqynyń jaly men quıryǵy taǵylǵan. Er-turmany, júgeni, noqtasy — bári qoldan ázirlenedi.

— Men attyń jalynda, túıeniń qomynda ósken qazaqpyn. Balalar atqa minip úırensin, kókpar tartsyn, úzeńgige aıaq salyp óssin degen nıetpen osy atty jasap berdim. Bir danasyn jasaýǵa bir aıdan astam ýaqyt ketedi, — deıdi sheber.

Qazir bul oıynshyqqa suranys joǵary. Ásirese súndet toıǵa nemese balalarǵa ulttyq naqyshtaǵy syılyq retinde jıi tapsyrys beredi eken.

Erli-zaıypty ulttyq qolónerdiń qyr-syryn balalary men nemerelerine úıretip júr. Olar úshin eń bastysy — ata kásiptiń úzilmeýi.

— Jastaıymyzdan kórgen-bilgenimizdi urpaqqa mura etip qaldyrsaq deımiz. Qazaqtyń qany bar jerde ulttyq ónerge degen qyzyǵýshylyq eshqashan joǵalmaıdy. Bizdiń bar tilegimiz — jastar osyny bilip, úırenip ósse, — deıdi Temiroshyr Qapezov.

Buǵan deıin Petropavldyq sheber qazaqtyń ulttyq kıimderin qýyrshaqtar arqyly nasıhattap júrgenin jazǵan edik.