Mońǵolııadaǵy qazaqtar Naýryz meıramyn qalaı toılaıdy

Qytymyr qystyń qahary qaıtyp, jýannyń jińishkerip, jińishkeniń úziler shaǵynda maldyń aýzy kókke, adam aýzy aqqa tıedi. Kún men tún teńelip, tirshilik bitken jandanyp, jańa bir ómir bastalady. Mine, osyndaı mereıli sátte jańalyq pen jaqsylyqtyń jarshysy — Naýryz merekesi keledi.

Ulystyń uly kúni – Naýryz merekesi qazaq halqy úshin tek kóktemniń kelýin bildiretin meıram ǵana emes, ulttyq biregeılik pen rýhanı jańǵyrýdyń belgisi.

Bul merekeni Qazaqstandaǵy qazaqtar ǵana emes, sheteldegi qandastar da erekshe yqylaspen atap ótedi. Sonyń biri – Mońǵolııa jerindegi qazaq qaýymy. Ádet-ǵuryp pen salt-dástúrdiń qaımaǵyn buzbaǵan bul eldegi qazaq dıasporasynyń sany 200 myńǵa jýyq. Basym kópshiligi – eldiń qıyr batysyndaǵy Baıan-Ólgıı aımaǵynda qonystanǵan. Baıyrǵy salt-dástúrdi saqtap qalǵan qandastar Naýryzdy keń kólemde toılaıdy.

Baıan-Ólgıı aımaǵy – Mońǵolııadaǵy qazaqtardyń eń kóp shoǵyrlanǵan óńiri. Bul aımaqta Naýryz merekesi jyl saıyn erekshe sán-saltanatpen ótedi. Qandastar úshin bul meıram – tabıǵattyń jańarýy ǵana emes, halyqtyń birligi men ulttyq rýhyn nyǵaıtatyn mańyzdy mádenı shara.

Mońǵolııada turatyn qandasymyz, aqyn, jazýshy Baıyt Qabanuly bul merekeniń osy elde turatyn qandastar úshin orny erekshe ekenin aıtady.

– Mereke qarsańynda aýyl-aımaq turǵyndary úılerin tazalap, aýlasyn sypyryp, erekshe yqylaspen daıyndalady. Eń bastysy, bul merekeni shynaıy yqylaspen, erekshe kóńil kúımen qarsy alady. Barlyq otbasy Naýryz kóje jasaýǵa daıyndalady. Apalarymyz qysqy soǵymnyń ábden súrlengen qadirli múshelerin qazy-qarta, jal-jaıasyn qazanǵa salady. Et sorpasyna kóje qaınatady. «Qystyń súrin uzyn sary kelgende jeımiz» deıtin qazaq jurty ortaǵa aqsaqaldardy alyp, qydyryp kóje ishedi. Bir-birine izgi tilek, aq peıilderin bildirisedi. «Qystan aman shyqtyńdar ma?» dep hal surasyp, qushaqtasyp kórisedi. Bul kúni tipti eldi mekennen alys taýdyń qýysynda mal baǵyp otyrǵan qara qostyń da qazanynda et qaınap, bala-shaǵa qýanyshty kóńil kúıge bólenedi, – deıdi qalamger.

Onyń aıtýynsha, ulyq mereke – ulttyq bolmysty saqtaýdyń bir joly.

Mońǵolııadaǵy qazaqtar Naýryzdy atap ótý arqyly ulttyq mádenıetti saqtaýǵa erekshe úles qosyp keledi. Kóptegen dástúrler sol qalpynda saqtalyp, urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp keledi.

– Naýryz kezinde Baıan-Ólgıı aımaǵynda jyl saıyn úlken sherý ótedi. Buǵan barlyq mekeme, oryndar atsalysady. Bul sharaǵa el Prezıdenti bastap erekshe yqylas bildirip, quttyqtaý joldaıdy. Úkimet basshylyǵynyń ókilderi arnaıy baryp quttyqtaıdy. Bul sherýde ultymyzdyń barlyq salt-dástúri kórsetiledi. Qazaqtyń túıeli kóshi, búrkitshiler, kókparshylar sherýden ótip, ózgeshe sán-saltanatymen eldi erekshe kóńil kúıge bóleıdi.

Mereke barysynda ulttyq oıyndar men sport túrleri de uıymdastyrylady. Ásirese, qazaq kúresi, kókpar, asyq atý, teńge ilý sııaqty jarystar ótkizilip, jastardyń ulttyq dástúrge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi, – deıdi Baıyt Qabanuly.

Qalamgerdiń pikirinshe, sheteldegi qazaq qaýymy úshin Naýryz – tarıhı tamyrmen baılanys ornatatyn mańyzdy mádenı kópir. Bul meıram ulttyq salt-dástúrdi jańǵyrtyp qana qoımaı, qazaqtyń rýhanı tutastyǵyn nyǵaıtýǵa qyzmet etedi.

– Naýryz merekesi kezinde kontserttik baǵdarlamalar, aıtys, ulttyq bı men án keshteri uıymdastyrylady. Dombyranyń únimen oryndalatyn halyq ánderi men kúıler qazaq mádenıetiniń ajyramas bóligi retinde merekeniń sánin arttyrady. Mektepter men mádenıet úılerinde ulttyq kıimder kórmesi, qolóner jármeńkesi, etnografııalyq qoıylymdar ótkiziledi. Bul sharalar arqyly jas urpaq ata-baba dástúrimen tanysyp, ulttyq mádenıetke qurmetpen qaraýdy úırenedi. Ulanbatyrdaǵy qandastar da merekelik sharalar ótkizip, ultymyzdyń mádenıetin ózge ult ókilderine kórsetedi, – deıdi jazýshy.

Onyń aıtýynsha, Mońǵolııa jerindegi qazaqtar Ulystyń uly kúnin tek mereke retinde ǵana emes, ulttyq bolmys pen mádenı murany saqtaıtyn mańyzdy rýhanı qundylyq retinde atap ótedi. Naýryz – halqymyzdyń ómirindegi eldik pen birliktiń, dástúr men jańarýdyń aıqyn kórinisi.