Minilgen kólik alǵanda, neni eskerý kerek
ASTANA. KAZINFORM — Búginde kólikti qoldan satyp alý keń taraǵan saýda. Keıde azamattar arzan baǵaǵa qyzyǵamyn dep alaıaqtarǵa urynyp qalyp jatady. Óıtkeni, onyń ar jaǵynda tehnıkanyń kepilde bolýy, urlanýy t. b. sebepter bolýy múmkin. Minilgen mashına alǵanda, aldanyp qalmaý úshin qalaı tekserý kerek ekenin zerttep kórgen edik.
Qazir qoldan kólik alý lotereıa sekildi. Sátti saýda jasaısyz ba, joq pa, baǵyńyzǵa baılanysty. Naryqta usynystar tolyp turǵanmen, arly, adal satýshylar da, alaıaqtar da kezdesedi. Statıstıkaǵa júginsek, satyp alýshylar bul máselede negizinen úsh túrli qıyndyqqa ushyraıdy.
- Qarjy uıymdarynda kepilde turǵan kólikter;
- Jeke sot oryndaýshylary tirkeý áreketterine shekteý qoıǵan mashınalar;
- Urlanyp, agregat nómirleri qasaqana ózgertilgen tehnıkalar.
Qaskóılerdiń tuzaǵyna túsip qalmaý úshin avtokóliktiń ótkenin QR zańnamasyna jáne resmı derekter bazasyna súıenip, keshendi túrde tekserý kerek.
Kepilge qoıylǵan jáne sot tyıym salǵan kólikter
Keń taraǵan alaıaqtyq shemalarynyń biri — nesıege alynǵan avtokólikti satý. Ondaı mashınanyń tehnıkalyq tólqujaty bankte saqtalýy múmkin. Al ıesi qarjydan qınalyp, «qujattyń túpnusqasyn joǵaltyp aldym» dep aldap, kóshirmesin jasatady da, múlkin satady.
QR Azamattyq Kodeksiniń 315-babyna saı, kepildegi múliktiń satylýy (basqa sharttar zańnamalyq aktilerde ne kelisimshartta qarastyrylmaǵan bolsa) tek kepilge alýshynyń kelisimimen ǵana júzege asady. Demek, nesıege alynǵan, kepilde turǵan kólikti banktiń ruqsatynsyz satyp alsańyz, kelisimshart jaramsyz bolyp esepteledi.
Taǵy bir qater — boryshkerdiń mashınasyn satyp alý. Satýshynyń tólenbegen aıyppuldary, alıment ne salyq boıynsha qaryzdary bolýy yqtımal. Mundaı jaǵdaıda «Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaýshylarynyń mártebesi týraly» QR Zańy kúshine enedi. Onyń 32-babyna sáıkes, sot oryndaýshysy boryshkerdiń múlkine, sonyń ishinde avtokóligine de tyıym salýǵa quqyly.
Bul eki keleńsizdikke tap bolmaý úshin satý — satyp alý kelisimshartyna qol qoıǵanǵa deıin avtokólikti de, onyń ıesin de memlekettik qyzmetter (Egov.kz, atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń portaldary) jáne bank qosymshalary arqyly tekserip, tirkelgen aýyrtpalyqtardyń bar-joqtyǵyn, kepilde turǵan-turmaǵandyǵyn tekserý kerek. Eger kólikke qoıylǵan shekteýler bolsa, mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary arqyly óz atyńyzǵa aýdarý tehnıkalyq turǵyda múmkin emes. Biraq kóp azamat satýshyǵa aqyny aldyn-ala tólep, óreskel qatelik jiberedi.
Kedendik qaqpandar jáne urlanǵan kólikter
Shetelden ákelingen mashına alǵanda, aıryqsha qyraǵy bolǵan jón. Kedendik rásimderi atqarylmaǵan, qujattary tolyq rettelmegen tehnıkany usynatyndar az emes. Urlanǵan kólikterdiń bólshekterin aýystyryp, ne arnaıy nómirlerin ózgertip, satatyndar da jetkilikti. Ondaı múlikti satyp alǵan soń, quzyrly organdar tirkemeı qoıýy yqtımal.
Al sáıkestendirý nómiri (VIN-kod) ózgertilgen avtokólikti satyp alýdyń saldary odan da aýyr bolýy múmkin. QR Qylmystyq Kodeksiniń 386-babyna saı, sáıkestindirý nómirin joıýǵa, qoldan jasaýǵa jáne ondaı kólikti satyp alýǵa qatań jaýapkershilik qarastyrylǵan.
Eger saraptama nátıjesinde shanaqtyń ne qozǵaltqyshtyń nómirleri ózgertilgeni anyqtalsa, onda mashına qylmystyq iske qatysty zattaı dálel retinde tárkilenedi. QR Azamattyq Kodeksiniń 261-babyna sáıkes, kóliktiń urlanǵany áshkerelense, onda ony aq-adal jolmen satyp alǵan azamat ta urlatqan ıesine qaıtarýǵa májbúr bolady.
Sondyqtan VIN-kod-ty mindetti túrde salystyryp, teksergenińiz abzal. Qujattarda jazylǵan nómirler men shanaqtaǵy, kapottaǵy, esikterdegi sandar birdeı bolýy tıis. Olardyń jańadan boıalmaǵanyn, dánekerlenbegenin muqııat qarańyz. Záredeı kúmánińiz bolsa, aqshany tólemesten buryn mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna baryp, krımınalıstik tekseristen ótkizýdi talap etińiz.
Sonymen birge, zańgerler qaýipsizdik úshin tólem jasaýǵa asyqpaýǵa keńes beredi. Kólik mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda ne resmı mobıldik qosymshalar arqyly sizdiń atyńyzǵa jazylǵansha, aqysyn tólemegenińiz durys.
Ózge de qaterler
Joǵaryda jazylǵan tehnıkalyq manıpýlıatsııalardan basqa da qaýipter bar. Máselen, avtodropperler, ıaǵnı múliktiń jalǵan ıeleri kólik usynýy yqtımal. Olardyń artynda alypsatarlar jasyrynady. Ondaı deldaldardan senimhat arqyly mashına alý satyp alýshyny zańdyq qorǵanysynan aıyrady. QR Azamattyq Kodeksiniń 167-170-baptaryna saı, senimhat kez kelgen ýaqytta keri alynýy ne kólik ıesiniń ólimine baılanysty kúshi joıylýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda mashınany satyp alǵan jańa ıesi kóliginen de aırylyp, ol úshin tólegen aqshasyn da qaıtara almaı qalady.
Taǵy bir asa mańyzdy jaıt — otbasylyq quqyqtar normasy. «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» QR Kodeksiniń 34-babyna sáıkes, nekeli azamat kólik alsa, jary ekeýiniń ortaq múlki sanalady. Demek, mashına alǵanda, kólik ıesiniń joldasy notarıaldy kelisim berýi shart. Áıtpese, tipti uzaq ýaqyt ótkennen keıin de múlikti sot arqyly daýlaýǵa quqyly. Sol sebepti, mashına satýshynyń otbasylyq jaǵdaıyn, nekede bar-joqtyǵyn tekserý qajet.
Qarjylyq qaýipsizdik ashyqtyqty da talap etedi. Eger daý týyndasa, qolma-qol aqsha tólegenińizdi sotta dáleldeı almaısyz. Sondyqtan avtokóliktiń VIN-kodyn kórsete otyryp, satýshynyń esepshotyna bank aýdarymyn jasaǵanyńyz jón. Eger ol qoıar da qoımaı qolma-qol aqsha surasa, demek, esepshottary buǵattalǵan nemese kelisimsharttyń shyn baǵasyn jasyrýǵa tyrysqany bolýy yqtımal. Esińizde saqtańyz, mashına naryqtaǵy baǵasynan 20-30%-ǵa arzan tursa, bul kúmándi nárse. Quqyqtyq turǵyda shıkilikteri bolyp, olar siz aqshany tólep qoıǵannan keıin ǵana anyqtalýy múmkin.
Aıta keteıik, buǵan deıin Shymkentte 500-den astam avtokólik aıyp turaǵyna qoıylǵanyn jazǵanbyz.
Sonymen birge, naýryz aıynda 170 myń avtokólik esepke alyndy.
