Mınımalızm trendte: Mamandar sanaly tutynýdyń mańyzyn túsindirdi
ASTANA. KAZINFORM – Búgingi tańda álemde, ásirese, Japonııa men Ońtústik Koreıa jastary arasynda úlken tabys pen joǵary mártebe qýýdan góri, psıhıkalyq saýlyq pen ýaqyt erkindigin aldyńǵy orynǵa qoıatyn small life jáne slow living fılosofııasy keń tarap keledi.
Jibek Joly telearnasynyń «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda sarapshylar men qarapaıym azamattar mınımalızmniń qarjylyq, psıhologııalyq jáne turmystyq paıdasy týraly oı bólisti.
Jalpy bul trend Qazaqstan qoǵamyna jat emes. Qazirgi qazaqstandyqtar da ysyrapshylyq pen qajetsiz tutynýdan bas tartyp, mınımalızmdi kúndelikti ádetke aınaldyra bastady. Deloitte zertteýine sáıkes, mıllenıaldar men zýmerler úshin «kóp aqsha tabý» emes, «sapaly ómir súrý» jáne jumys pen ómir balansy mańyzdyraq bolyp otyr.
Qarjylyq saýattylyq: Toıdan bas tartý jáne josparly shoppıng
Mınımalızm – bul barlyq nárseden shektelý emes, eń aldymen, sanaly tutyný mádenıeti. Astana turǵyny Jánııa Laqbaeva bul ómir saltyn stýdenttik jyldarynan bastap qalyptastyrǵan.
Onyń aıtýynsha, úıdi qajetsiz kádesyılarmen, jasandy gúldermen toltyrý keńistikti taryltyp, vızýaldy shý týdyrady.
– Maǵan shoppıngke shyǵý kerek bolsa, qajet zattarymnyń tizimin aldyn ala jasaımyn. Bul artyq shyǵynnan saqtaıdy, tipti eki ulymdy súndetke otyrǵyzǵanda da ata-anam toı kútkenimen, biz joldasym ekeýimiz túbegeıli qarsy boldyq. Kópbalaly otbasymyz, 5 balamyz bar. Úsh-tórt saǵattyq dastarqan úshin qaryzǵa batyp, nesıe alyp toı jasaǵansha, sol qarajatty úıimizdi keńeıtýge, baspana máselesin sheshýge jumsaýdy jón kórdik. Mınımalızm meni eń aldymen qarjylyq saýattylyqqa úıretti, – deıdi Jánııa Laqbaeva.
Qarjyny únemdep, maqsatty jumsaýdyń nátıjesinde Jánııa otbasymen birge saıahattaýǵa múmkindik alǵan. Saıahat demekshi, qazirgi tańda az qarajatpen álemdi sharlaý da mınımalızmniń bir baǵyty retinde tanylyp otyr.
Az qarajatpen saıahattaý: 30 keli bagajdyń qajeti bar ma?
Kópshiliktiń sanasynda «saıahattaý – tek baı adamdardyń ermegi» degen jańsaq pikir qalyptasqan. Alaıda tanymal bloger Móldir Bolathan mınımaldy qarajatpen de el kórýge bolatynyn oqyrmanyna jetkizip júr. Onyń aıtýynsha, áýe kompanııalarynyń jeńildikterin baqylaý jáne daıyn marshrýt qurý arqyly bıletti áldeqaıda arzanǵa alýǵa bolady.
– Meniń altyn erejem – artyq zat almaý. Kóptegen saıahatshylar ózderimen birge 30 keli bagaj súırep júredi, biraq onyń ishindegi kıimderdiń jartysynan kóbi kıilmeı qalady. Jeke tájirıbemde men tek qol júgimen ǵana ushamyn. Ár lokatsııaǵa bir kıimnen alsańyz jetkilikti. Saıahattaý adamdy úlken kúızelisten shyǵaryp, alǵa jyljýǵa motıvatsııa beredi, sondyqtan aqshany zatqa emes, estelikke jumsaǵan jón, – dep keńes beredi Móldir Bolathan.
Zatqa táýeldilikti azaıtý tek jol júrgende emes, kúndelikti úıdegi bereke men tynyshtyqtyń da kepili dep sanaýǵa bolady. Sebebi sarapshylardyń aıtýynsha, úıdegi jıhazdar men buıymdardyń retsizdigi adam mıyn sharshatady.
Keńistiktegi zattardyń mıǵa áseri
Qazaqstanǵa jańadan enip jatqan, biraq suranysqa ıe mamandyqtyń biri – keńistikti uıymdastyrýshylar. Keńistikti uıymdastyrý mamany Madına Amanqulova bul kásipti klınıngpen shatastyrmaý kerektigin eskertedi. Klınıng úıdi tazalasa, uıymdastyrýshylar ár zattyń óz ornyn tabýyna kómektesedi.
– Biz, qazaqtar, toı-tomalaqty, salt-dástúrdi jaqsy kóremiz. Biraq toıdan kelgen oramaldardy, kádesyılardy, qorjyndardy kerek bolyp qalar dep jınaı beremiz. Nemese bir kúni aryqtaımyn, sonda kıemin dep jyldar boıy saqtalatyn kıimder kóp. Munyń bári úıde vızýaldy shý týdyryp, jumystan kelgen adamnyń mıyn sharshatady, emotsıonaldy tynyshtyǵyn alady. Úıdi artyq zattardan tazartyp, ekologııalyq taza dúnıeler men organaızerlerdi qoldaný – mınımalıstik ómir súrýge kómektesedi, – deıdi Madına Amanqulova.
Mamandardyń aıtýynsha, qajetsiz zattardy tastaýǵa qımaı, úıge jınaı berý psıhologııalyq másele bolýy múmkin. Psıhologııada muny «Plıýshkın sındromy» dep ataıdy.
Plıýshkın sındromy men shopogolızmniń astarynda ne jatyr?
Ǵalymdar mınımalızmniń adamnyń emotsıonaldyq kúıin turaqtandyratynyn dáleldegen. Máselen 2024 jyldan bastap TikTok jelisinde jańa zat satyp almaı, eskini qaıta qoldanýdy nasıhattaıtyn #underconsumptioncore trendi hıtke aınaldy.
Psıholog Indıra Áshimhannyń aıtýynsha, zattardy shekten tys jınaý nemese únemi shoppıng jasaý – ishki úreı men ózine degen senimsizdiktiń belgisi.
– Plıýshkın sındromy bar adamdar erteńgi kúnge senbeıdi, «erteń bul zatty tappaı qalsam qaıtemin» degen úreımen ómir súredi. Al óz-ózine senimdi adam kerek emes zatty dál qazir laqtyra sala alady. Bizdiń ata-babalarymyz zattarǵa tym kóp maǵyna men emotsııa berip, «bireýdiń kózi» dep saqtap qoıatyn. Sondaı-aq bala kezden mahabbatty «jaqsy baǵamen» alyp úırengender úlken ómirde óz mártebesin dáleldeý úshin qymbat kólik, qymbat telefon alýǵa tyrysady. Shopogolızm bolsa – ishtegi bostyqty ońaı dofamınmen toltyrǵysy kelýden týyndaıdy, – dep túsindiredi psıholog.
Sarapshylar áleýmettik jelilerdiń «osyny satyp al» degen agressıvti stımýlyna ermeı, vırtýaldy álemdi tek paıdaly qural retinde kórýge shaqyrady.
Aıta keteıik, buǵan deıin, shopogolızmniń, artyq shyǵynnyń saldary jaıly jazǵan edik.
