Memlekettik tildiń keleshegi mektepte bolsa, Qazaqstanda bári kerisinshe istelip otyr - B. Tileýhan

dep habarlaıdy ҚazAқparat.

Өz saýalynda «Til týraly» zaңnyң қabyldanғanyna 20 jyl bolғanyn, osy ýaқyttyң 17 jyly tәýelsizdik jyldary aıasynda өtkenin tilge tıek etken depýtat B. Tileýhan, bүgingi til mәselesine қatysty nәtıjege halyқ қalaýlylarynyң nazaryn taғy bir aýdardy. «20 jylda jetken jetistigimiz mynaý: Қazaқstan Respýblıkasynda қazaқtyң tilin, memlekettik tildi bilmeı-aқ үlken laýazymdarғa қol jetkizýge, saıası yқpal jүrgizýge, үlken materıaldyқ құndylyқtarғa, materıaldyқ baılyқtarғa қol jetkizýge bolatynyn өmir kөrsetip otyr. Өmir shyndyғy sondaı. Al endi memlekettik tildi jetik bilgenmen, resmı til - orys tilinde nashar bolsaңyz, shorқaқ bolsaңyz, jұmystan shyғasyz. Maғan týra osy mәsele boıynsha Astana prokýratýrasynda jұmys istegen Jұbatқanov degen azamattan hat tүsti. Sol memlekettik tilge jetik bolғanymen, orys tiline shorқaқ bolғandyғynyң  kesirinen jұmystan ketkendigin aıtyp, zar ılep hat joldady», dedi depýtat.

Onyң aıtýynsha, қazir memlekettik tildiң қajettiligine bұқara senbeıtin bolғan, өıtkeni ýәde kөp, naқty jyljý joқ. Osy rette,  қazaқ tiliniң mәselesi ұlttyң tikeleı қaýipsizdigine қatysty dүnıe ekendigin aıtқan depýtat, tilge қatysty namysymyzdyң aıaқasty bolyp jatқanyna toқtap, birқatar mysaldardy da alғa tartty. «Endi қazaқ tiliniң keleshegi deıtin mәselege kelsek.  Basқa ұlttardy aıtpaғanda қazaқ ұltynyң ata-analarynyң basym kөpshiligi balalaryn orys mektebine berip jatyr. Bұl olardyң қazaқ tiliniң bolashaғyna senbeıtindigin kөrsetedi. Osyndaı kөzқarastardy boldyrmaý үshin biryңғaı ұlttyқ testiң қorytyndysy boıynsha қazaқ mektepteriniң kөrsetkishterin, olardyң nәtıjeli jұmystaryn nasıhattaý kerek. Keleshek mektepke baılanysty bolsa onda bұl baғytta қyrýar sharýalar istelýi tıis edi. Bizde bәri kerisinshe bolyp otyr. Mәselen,   Astana қalasynda, sol jaғalaýda birde-bir қazaқ mektebi joқ. 40 paıyz қazaқ balasy orys synyptarynda oқıdy. Қazirgi ýaқytta үnsiz ashylyp jatқan orys mektepterin kөrýge bolady. Қysқartyp aıtaıyn, Astanada bir қazaқ mektebi ashylsa, eki orys mektebi ashylady. Almatyda da solaı. Mysaly, № 54 қazaқ mektebi ashylғanda, sol aýdannan № 31, № 5 eki orys mektebi ashyldy. № 56 қazaқ mektebi ashylyp edi, onymen jarysa № 35, № 60 eki orys mektebi iske қosyldy. Қazaқ mektebinde 1 myң 400 bala oқyp, eki orys mektebinde 400-den jәne 600-dan bala oқıdy. Қazaқ jәne orys mektepteri mұғalimderiniң jүktemeleri jer men kөkteı, alatyn aılyғy birdeı. Aralas balabaқshalarda, mektepterde қazaқ tobynda, synybynda bala kөp. Sondyқtan қazaқtar balalaryn orys tobyna, synybyna beredi», dedi B. Tileýhan.

«Devıd Krıstal degen fılosoftyң sөzimen aıaқtaıyn: «Til joıylarda қostildilik paıda bolady. Eki tildi ertken eki mәdenıet өzara shaıқasқa tүsedi. Aқyrynda jeңimpaz mәdenıettiң tilinde sөıleýshiler kөbeıedi. Al әlgi jeңilis tapқan shaғyn mәdenıettiң tilinde sөıleýden basқa emes, өziniң jas ұrpaғy ұıala bastaıdy. Ana tilinde sөıleýge қysylatyn sol ұrpaқ ta «jeңimpaz mәdenıettiң» aıaғyna jyғylady. Aғa-ұrpaқ ata-ana қansha әýrelense de, өz balalaryna ana tilin үıretýge shamalary jetpeıdi. Eң өkinishtisi de osynda», dedi ol.