Memlekettik satyp alýdaǵy zańsyzdyqqa - tosqaýyl

Bizdiń el ekonomıkasynyń damý jaǵdaıynda memlekettik satyp alý týraly zańdylyq ekono­mıkalyq qatynastardy retteýde birden-bir mańyzdy baǵyt retinde turaqty jetildirýdi talap etedi. Elbasy memlekettik satyp alý salasynyń bıýdjetti tıimdi toltyrýda túıindi jáne tikeleı yqpaly bolatyndyǵyn birneshe márte atap ótken bolatyn.

Qarjy mınıstrliginiń qarjylyq baqylaý komı­teti bıýdjettik jáne memlekettik satyp alý týraly zańdylyqtardy saqtaýdy baqylaýdy júzege asyratyn ishki baqylaý jónindegi Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń ókilettigi bolyp tabylady.

Sondaı-aq memlekettik satyp alý týraly zańdy­lyqqa sońǵy ózgerister engizilgennen keıin buzýshylyq birshama kemidi. Bul bárinen buryn memlekettik satyp alýdyń teń jartysynyń elektrondy formatta júrgizilýine baılanysty, mundaı jaǵdaı qyzmet kórsetý protsedýralaryn edáýir qysqar­typ, protsesti anaǵurlym jarqyn ári jarııaly etti jáne bıýdjettik qarjynyń únemin ósirdi. Onyń ústine, 2014 jyly qujattardy ázir­leýde taýar jetkizýshiler úshin eskertpe jasaý jóninde buryndary múmkindik berip kelgen normalar joıyldy.

Memlekettik satyp alý salasyndaǵy zań buzýshylyqty qysqartýda satyp alý jónindegi sheshimdi qabyldaıtyn ákimder men ortalyq memlekettik organdardyń basshylarynyń at­qa­ratyn róli zor. Qarjy baqylaý ınspektsııasynyń tekserý qorytyndysy kórsetip otyrǵanyndaı, istiń jáıi máz emes. Ashyǵyn aıtsaq, memlekettik satyp alýdyń barlyq satysynda zań buzýshy­lyqtyń bar ekendigi belgili bolyp otyr.

Josparlaýdyń satysynan bastap, memleket­tik satyp alýdyń jyldyq josparyn bekitýdiń merzimi men ony veb-portalǵa ornalastyrý jáıi buzylady. Birqatar jaǵdaılarda jyldyq josparda satyp alý úshin bólingen qarjylar bekitilgen qarjylandyrý smetasynyń josparyna, tabystar men shyǵyndar nemese bıznes-josparǵa sáıkes kelmeıdi. Memlekettik satyp alýdy jarııalaý kezinde áleýetti jetkizýshige zańdylyqta qarastyrylmaǵan talaptar sırek kezdesedi.

Memlekettik satyp alý týraly berilip otyrylǵan bul aqparatta konkýrstyq jáne aýk­tsıondyq qujat­tardy áleýetti jetkizýshiniń menshigine jatatyn taýar­dyń jáne qyzmet kórsetýdiń belgisine, fırmalyq ataýyna, basqa da sıpattamalaryna oraı kórsetýge bolady. Mundaı bekitilgen talaptarǵa sáıkes satyp alýdy uıymdastyrýshylar básekelestik ortany taryltyp, áleýetti jetkizýshiler arasyndaǵy adal básekelestik prıntsıpterin ózderi buzýǵa májbúr bolady. Sóıtip, memlekettik satyp alý protsedýrasyna teń qatysý múmkindigin bosqa jiberip alady.

Mysal úshin, bir tektes taýarlardy, jumys­ty, qyzmetterdi memlekettik satyp alýdy júze­ge asyrýda uıymdastyrýshylar olardy lot­qa bólmeıdi, tek taýardy jetkizýdiń merzimin, oryndalǵan jumysty, on bes kúntizbelik kúnnen kem emes qyzmet etýin kórsetýmen shekte­ledi. Zań buzýshylyqtyń eleýli bir bóligi kóbi­ne­se áleýetti jetkizýshilerdiń satyp alýǵa qaty­sýynyń óz dárejesinde qamtylmaýynan oryn alady. Uıymdastyrýshylar kóp jaǵdaıda satyp alýǵa áleýetti jetkizýshilerdi aldyn-ala ruhsat berý protokolynda kórsetilgen negiz boıynsha qatystyra bermeıdi. Buǵan memlekettik satyp alý týraly zańdylyqta ruqsat etilmegen. Áleýetti jetkizýshilerdi túrli syltaý, sebepterge baılanysty satyp alýdan tys qaldyrý tyıylmaı keledi. Mysaly, satyp alýdyń negizi - taýar bola tura, merdigerlik uıym týraly málimetti usynbaýy sebebinen jetkizýshini keri qaıtarý jaǵdaıy da oryn alǵan. Sondaı-aq jumys tájirıbesi jónindegi aqparattyń naqty emestigi de osyǵan ákelgen. Sol sekildi menedjment sapasy, qorshaǵan ortany basqarý menedjmentteriniń bolmaýy shartty baǵalarǵa ǵana áserin tıgizetindigi eskerilmeıdi.

Sonymen qatar uıymdastyrýshylar memle­­kettik satyp alýǵa belgili talapqa sáıkes kel­meıtin áleýetti jetkizýshilerdi qatysty­ratyn faktiler de jıi kezdesedi. Birqatar jaǵ­daı­larda ótinishterdi qaraý kezinde saılaý joly baıqalady. Onyń ústine memlekettik satyp alýǵa ar-uıaty taza emes, sondaı-aq, basqa da shekteýleri bar jetkizýshilerdi qatysýǵa jiberetin jaǵdaılar bar.Mundaı zań buzýshylyqtyń týyndaý sebebi: zańdy­lyqtyń qarapaıym normasyn bilmeý­shilik bolyp tabylady. Sonyń nátıje­sinde aryz-shaǵymdardyń tasqyny molaıady.

Zańdylyqty buzýshylyqty joıýda bizdiń ınspektsııa olardy retteýdiń túrli sharalaryn qarastyrady. Búginde QR qarjy Mınıstrliginiń qarjy baqylaý komıteti óziniń aımaqtyq bó­lim­sheleriniń aldyna bıýdjetti oryndaý jáne memlekettik satyp alý zańdylyqtaryn buzýshy­lyqtardy azaıtý maqsatyn qoıyp otyr.

Osyǵan baılanysty óz qyzmetterin zań buzý­shy­lyqty qadaǵalap qana qoımaı, memle­kettik satyp alý salasyndaǵy buzýshy­lyq­­tardyń aldyn alý jáne olarǵa tosqa­ýyl qoıýǵa baǵyttaıdy. Bul máseleniń mańyz­dylyǵy daýsyz, budan bıýdjettik qarjyny únem­deý ǵana emes, sonymen qatar mynadaı mindetti - kó­leńkeli ekonomıkany sheshý múmkin­digi týady.

Komıtet elektrondy kommertsııalyq orta­lyqtyń mamandarymen birlesip táýekel bas­qarý júıelerin jetildirý jónindegi jumy­syn bastady, bul memlekettik satyp alýdy júrgi­zýdiń salasyndaǵy buzýshylyqty der kezinde anyqtaýǵa múmkindik jasaıdy. Sondaı-aq keli­simshartty bekitýge deıingi jumysty jedel sheshý sharasy qarastyrylýda. Bul úshin mem­lekettik mekemeler arasynda ózara qarym-qaty­nasty kúsheıtýdiń joldary pysyqtalyp jatyr.

Jańa zań jobasynda zańdylyqty baqy­laýdy saqtaý máselesi boıynsha da keıbir ózgerister engizilý ústnde. Mysaly, jospardan tys baqylaýdy júrgizýdiń birden-bir negizi - táýekel basqarý júıelerinen alynǵan aqparattar bolyp tabylady. Uıymdastyrýshynyń nemese tapsyrys berýshiniń is-áreketine shaǵymdaný kezinde zań­dy­lyqta oryn alǵanyndaı, baqylaý júrgizý merzimi 10 jumys kúni bolyp belgilenbek. Osy arqyly baqylaý júrgizý ýaqytynda mem­lekettik satyp alýdyń barlyq protsedýralary toqtatylady.

Kelisimshart jasaǵanǵa deıingi uıymdasty­rý­shy­lardyń zańdylyqty buzýmen qabyldaǵan sheshim­deri­nen bas tartýy týraly qyzmetiniń zań jobasynda aıqyndalǵanyn atap ótken jón. Sondaı-aq sot organdarynan áleýetti jetkizýshiler arasyndaǵy ar-uıaty tómen qaty­sý­shylardy taný týraly sheshim qabyl­daý jó­nindegi qyzmet (fýnktsııa) Qarjy mınıstr­ligine beriletin bolady.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen oryndalyp, jetkilikti pysyqtaýlardan ótken jańa zań jobasynda memlekettik satyp alý salasynda búgingi kúni týyndap otyrǵan kóp­tegen problemalardy sheshýdiń, bıýdjetti tıimdi toldtyrýdyń jan-jaqty joldary qaras­ty­rylǵan.