«Memlekettik merekeler kúnin qaıta qarasaq qaıtedi?» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń búgingi nómirinde «On bir aıdyń oń qorytyndylary» degen taqyryppen maqala basyldy. Maqalaǵa elimizdiń 2010 jyldyń 11 aıyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń qorytyndysyna arnalǵan Úkimettiń keshegi otyrysynda aıtylǵan dúnıeler arqaý bolǵan. Basylymnyń jazýynsha, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 11 aılyq qorytyndysy boıynsha, qysqa merzimdik ekonomıkalyq ındıkator ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 107,2 paıyzdy quraǵan. Sonymen qatar osy jyldyń qańtar jáne qyrkúıek aılary aralyǵynda ishki jalpy ónim kólemi 14 trıllıon 250,6 mıllıard teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 7,5 paıyzǵa ósken. Bul rette taýarlar óndirisiniń naqty kólem ındeksi 6,1 paıyzdy, al qyzmetter óndirisindegi ósim 5,2 paıyzdy quraǵan.

Sondaı-aq atalmysh basylym dúısenbi kúni úlken bir oramdy alyp jatqan, Reseıdiń «Novostı» aqparat agenttiginde Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly jazylǵan «Nursultan Nazarbaev: «Rıa «Novostıdiń» tarıhı taspasynda» atty kitaptyń tusaýkeser rásimi bolyp ótkendigin jazady. Bul Qazaqstan Prezıdentiniń baspasóz hatshylyǵy men «Rıa «Novostıdiń» birlesip júzege asyrǵan jobasy bolyp tabylady. Polıgrafııa óneriniń sońǵy jetistigimen túrli - tústi qaǵazǵa ásem bezendirilip shyǵarylǵan 250 bettik úlken pishindegi kitaptiń ón boıyndaǵy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń prezıdenttik qyzmette bolǵan ýaqytynda jasaǵan aımaqtyq jáne álemdik mańyzy zor progrestik bastamalary oryn alǵan. Olardyń bári týraly kezinde «Rıa «Novostı» dúnıe júzine áıgilep, habar bergen bolatyn. Endi solar agenttiktiń qorynan terilip alynyp, Baspasóz qyzmeti usynǵan sol kezderdiń sýretterimen birge berilgen. Sóıtip, shejire-kitaptiń sapasy men oqyrmanǵa berer aqparaty utymdy jolmen jetkizilgen. Bul týraly «Egemen Qazaqstan» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Batyl bastamalar shejiresi» atty maqaladan bilýge bolady.

***

«Aıqyn» basylymynyń búgingi sanynda «Táýelsizdiktiń bir kórinisi - tildiń táýeldiliginen arylý» degen taqyryppen fılologııa ǵylymynyń doktory Anar Salqynbaıdan alynǵan suhbat jarııalandy. Ǵalymnyń pikirinshe, til kúndelikti qarym-qatynas quraly retinde óz zamanyndaǵy til saıasatyna baǵynyshty. «Resmı túrde bekitilip, memlekettik mártebege ıe bolýy - tildiń búgingi damýynda úlken jeńis ekeni aqıqat. El táýelsizdiginiń eń mańyzdy nyshany - memlekettik til. Qazaq tiliniń óz Otanynda baǵyn jandyra almasaq, taǵy onyń qaı jerde baǵy janýy múmkin? Onyń baǵyn jandyrý endi tek ózimizdiń qolymyzda. Ásirese, munda kúndelikti aqparat quraldarynyń atqarar róli erekshe der edik. Qazirgi tańda Qazaqstan memleketiniń memlekettik tiliniń jaǵdaıy týraly kóp jazylýda. Buǵan ǵalymdar da, saıasatkerler de, jýrnalıster de atsalysýda. Qıyn da qaterli talaı synnan súrinbeı ótken qazaq tili qazaq eliniń óz qoly óz aýzyna jetip, azamattary eliniń tizginin ustap, talaı urpaq ańsap ótken egemendikke qoly jetkende súrinip-qabynyp, qarym-qatynas quraly bolýda kekesh tartyp jatsa, ózimizdiń azamattyǵymyzǵa syn bolmaq. Ókinishke qaraı, qazaq tili - qarym-qatynas jasaýdyń quraly bolýdan góri, saıası upaı jınaýdyń quralyna kóbirek aınalyp bara jatqany janǵa batady», deıdi A. Salyqbaı.

Sondaı-aq «Aıqynnyń» búgingi nómirinde «Memlekettik merekeler kúnin qaıta qarasaq qaıtedi?» degen taqyryppen maqala basyldy. Maqala avtory Qazaqstanda resmı bekitilgen bir ulttyq (Táýelsizdik kúni), jeti memlekettik jáne eki dinı mereke baryna toqtala kele: «Eń qyzyǵy, bul merekelerdiń teń jartysy keńestik zamannan muraǵa qalǵan. Atap aıtsaq, Jańa jyl, Halyqaralyq áıelder kúni, Qazaqstan halqynyń birlik kúni, Jeńis kúni, tipti ulttyq mańyzy basym Naýryzdyń ózi keńestik zamannyń aqyrǵy jyldary toılana bastaǵan edi. Elimiz derbes memleket bolǵaly beri ulttyq tarıh betterine jańadan engizilgen datalarǵa eki dinı meıramnan bólek, Konstıtýtsııa kúni, Astana kúni men Táýelsizdik kúni ǵana qosyldy. Biraq ókinishke qaraı, elimizde áli kúnge deıin keńestik zamannan qalǵan, qansha jańashalansa da, táýelsiz rýhtyń suranystaryna jaýap bermeıtin kommýnıstik zamannyń merekeleri egemendi elimizdiń tarıhı datalaryna des bermeıdi. Tipti keńestik jáne táýelsiz zamannyń mereke-meıramdary ózara teke tiresip, ulttyq sanadan birinshi bop oryn alý úshin ózara taıtalasyp jatqandaı kórinedi. Bul arada sarapshylar jaǵdaıdy retke keltirý úshin merekeler júıesin qaıta qarap, qazaq úshin shyn máninde mańyzdy tarıhı datalardy handar dáýirinen bastap, egemendik jyldary oryn alǵan mańyzdy oqıǵalardan sarp etý kerek degen oıda», - deıdi. Osy oraıda birqatar sarapshylardyń pikirleri berilgen.

***

«Alash aınasy» basylymy búgingi sanynda elimizdi sasyq kólder basyp bara jatqanyn aıtyp dabyl qaǵady. Basylymnyń jazýynsha, qazaq dalasynyń ár tusynda «Sasyqkól» ataýyn erte zamandardan ıelengen qamys-qopaly kól-kólshikter jeterlik. Aýyldardyń tusynda, elsiz daladaǵy tereń saıly alapta aıdynyna aqqý ushyp, qaz qonyp, balyq shorshyp jatatyn. Kóktem saıynǵy jylǵalanar sý qar sýynan, jaýyn-shashynnan jınalyp, jyldar óte kele jaıylma kólshikke aınalatyn. Jaz ortasynan aýa qaý qamysy qýrap, tabany qaqtanyp, qurǵap ketetin. Keler jyly taǵy sý jınalyp jatady. Arnasy da turaqty kemerlenbeı, qystyń qaryna baılanysty bir jyly tolyp, bir jyly solyp jatatyn. Al keıingi jyldary qazaq dalasy emes, qalalalarynyń tusynda erekshe, sasyq kólder paıda bola bastady. Bul sasyq kólder - qala turǵyndarynyń shaıyndy sýy men shaharly jerdegi óndiris oryndarynyń qaldyqtary aralasqan quramy kúmándi, ıisi qolqa qabatyn, shekarasy jyl saıyn jaýylyp, keńip bara jatqan abroısyz aıdyndar. Bul máseleniń mán-jaıyna tereńirek úńilgińiz kelse «Saryarqany sasyq kólder basyp barady» degen maqalaǵa kóz salyńyz.

Sondaı-aq atalmysh basylymǵa suhbat bergen tehnıka ǵylymynyń kandıdaty «Taý-ken kompanııasynyń» Basqarma tóraǵasy - bas dırektor Marat Nıetbaevtyń pikirinshe, qazaqstandyq mamandar sheteldikterden áldeqaıda tıimdi jumys isteıdi. Elimizdegi ýran óndirisi salasynda atqarylyp jatqan ister tóńiregindegi túıtkildi máseleler jóninde pikirlesken ǵalym: «Talaı jylǵy tájirıbeme súıenip aıtsam, sheteldegiler dál ózimizdikindeı jumys isteı almaıdy. Sosyn ata-analardyń óz betinshe balalaryn jappaı shetelde oqytýyn da jeke basym qoldaı bermeımin. Kóbi jáı ǵana til bilip keledi de kásibı biliktiligi jóninen kemshin bolyp jatady. Bizge ákelgen bilimi sáıkes kelmeıdi, bizdiń standarttarda jumys isteı almaıdy. Ol - endi ýaqytsha nárse, meniń oıymsha. Kezinde «moda» boldy ǵoı, birte-birte qoıady ózi dep oılaımyn. Sırek ári baǵaly qazba baılyqtaryn ıgerý salasynda ózimizdiń joǵary oryndary da bilikti mamandar daıarlaýǵa qabiletti», deıdi. Suhbat «Óz mamandarymyz sheteldikterden áldeqaıda tıimdi jumys isteıdi»degen taqyryppen berilgen.

***

«Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń jazýynsha, Álemdik lıderler Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy tarıhynyń jańa kezeńiniń bastalǵandyǵyn málimdeýde. Álemdegi eń yqpaldy halyqaralyq uıymdardyń biriniń músheleri EQYU-nyń qyzmetin jandandyrýǵa degen umtylystaryn baıqatty. Osylaısha Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna jan bitirdi dep tolyq senimen aıtýǵa bolady. Ystambulda ótken Sammıtten keıingi 11 jylda soń alqaly jıyndy kóptegen eldiń basshylary uıymdastyrýǵa tyrysyp baqty. Alaıda ony uıymdastyrý múmkindigi tek Qazaqstanǵa ǵana buıyrdy. Bul úlken jetistik. Bul jaıynda «Sımvol epohı» atty maqaladan bilýge bolady.