Ulttyq quryltaıdyń V otyrysy: mátin translıatsııasy

11:05

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen Quryltaı otyrysy bastaldy.  

11:07 

Memlekettik keńesshi Erlan Qarın sóz sóılep jatyr: 

• Keshe bıylǵy quryltaıdyń 4 sektsııasy óz otyrystaryn ótkizdi. Sonyń aıasynda quryltaıdyń 70-ke jýyq múshesi sóz sóılep, 200-den astam usynys aıtyldy.
•  Ǵylym jáne bilim, bala quqyqtaryn qorǵaý salasynda mańyzdy bastamalar qolǵa alyndy. Jaqynda ǵylymı qalashyqtar qurý jáne damytý tujyrymdamasy qabyldandy. Mektepterdegi tárbıe baǵdarlamasy jetildirildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Qazaqstan balalary» birtutas baǵdarlamasy ázirlendi. Balalardyń quqyǵyn qorǵaý baǵytyndaǵy sharalarynyń bári endi osy qujatqa biriktirildi.
• Byltyr aımaqtardyń damýy boıynsha birqatar bastama iske asty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Óńirlik damý tujyrymdamasy qabyldandy. Qujattyń basty mindeti — halyqty negizgi ınfraqurylymdarmen teń dárejede qamtamasyz etý. Óńirlerdegi negizgi mádenı-týrıstik is-sharalardyń tizbesi jasaldy. Munyń bári bir jylda atqarylǵan jumystardyń bir bóligi ǵana. Jalpy Býrabaıda aıtylǵan bastamalar men usynystar negizinde júıeli jumystar júrgizildi. Olardy tıimdi iske asyrý úshin quryltaı músheleri sektsııalarda, jumys kezdesýlerinde túrli talqylaý ótkizdi
  
  

11:11

Parlament Májilisiniń depýtaty Nurtaı Sabılıanov baıandama jasady:

• Búgingi jıyn arqyly el ishindegi birqatar túıtkildi máselege toqtalǵym keledi. Birinshi, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý arqyly ekonomıkada ósimdi qalyptastyrý. Qazir bankter kásipkerlikke nesıe berý kezinde 25 paıyzdyq mólsherleme qoldanady. Bul kásipkerler úshin qolaısyz jáne bıznesti damytý múmkindigin shekteıdi. Sol sebepti kásipkerlikti qoldaý maqsatynda jeńildetilgen nesıe júıesin engizý kerek dep esepteımin. Muny damý ınstıtýttary men bankterdiń qarajatyn úılestirý arqyly júzege asyrýǵa bolady.
• Sondaı-aq memleket tarapynan bıznesti qoldaýǵa bólinetin qarajatqa, beriletin jeńildikterge tsıfrlyq platforma arqyly jyl saıyn onyń tıimdiligine, ekonomıkaǵa áserine taldaý men baqylaý júrgizý qajet. Óıtkeni jańa jumys oryndaryn ashý, óndiristi damytý sııaqty bıznesti qoldaýdyń memleketke qaıtarymy bolýy kerek.

11:18

Saıasattanýshy Marat Shıbutov sóz sóıledi.

11:24

«Ádil sóz» sóz bostandyǵyn qorǵaý halyqaralyq qorynyń prezıdenti Qarlyǵash Jamanqulova sóz sóıledi.

11:32

Májilis depýtaty Sergeı Ponomarev sóz aldy.

11:41

Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Laýra Qarabasova sóz sóılep jatyr. 

11:48

Memleket basshysy sózin bastady.

11:49

• Jańa ǵana sóz sóılegen quryltaı músheleri mańyzdy oı-pikirler aıtty. Quryltaıdyń aıasynda paıdaly pikir almasýlar boldy. Barlyǵy elimizdiń damýyna qajetti bolatynyna senemin. Búgin Ulttyq quryltaı jıyny osymen besinshi ret shaqyrylyp otyr. Bul Forýmnyń alǵashqy otyrysy ult uıasy – Ulytaýda ótti. Ekinshi jıyn túbi bir túrki jurtynyń qara shańyraǵy – Túrkistanda boldy. Úshinshi otyrys biregeı Atyraý aımaǵynda uıymdastyryldy. Al byltyr tarıhy baı Kókshetaý tórinde jınaldyq. Endi mine, qasterli Qyzylorda jerinde bas qosyp otyrmyz. Bul – halqymyz úshin orny erekshe aımaq. «Syr – Alashtyń anasy» degen ataly sóz bar. Osy atyraptaǵy Shirik-Rabat, Jankent, Syǵanaq, Altynasar, Barshyn-kent qalalarynyń orny kóne zamannyń ózinde qazaq jerinde damyǵan qala órkenıeti bolǵanyn ańǵartady. Qyzylordany sol áıgili qalalardyń zańdy jalǵasy deı alamyz. Bul shahardyń tarıhı mán-mańyzy aıryqsha. Onyń osydan bir ǵasyr buryn Qazaqstan astanasy bolǵany barshaǵa málim. Bul jerde elimizdiń bolashaǵyna qatysty asa mańyzdy sheshimder qabyldandy.
• Jalpy, «Syr eli – jyr eli» dep beker aıtylmaıdy. Qorqyt ata zamanynan jalǵasyp kele jatqan jyraýlyq-jyrshylyq jáne kúıshilik óner bul aımaqta keń qanat jaıǵan. Jıenbaı, Nurtýǵan, Nartaı syndy sańlaqtar negizin qalaǵan jyrshylyq mektepterdi búkil elimiz biledi. Syr boıy – naǵyz eńbek adamdarynyń mekeni. Keńes zamanynda osy aımaqtan 100-ge jýyq Eńbek Eri shyqqan. Áıgili kúrishshi – Ybyraı Jaqaevty halqymyz eren eńbektiń sımvolyna balaıdy. Aǵa býynnyń abyroıly jolyn búgingi urpaq laıyqty jalǵastyryp keledi.

11:54

• Sońǵy jyldary Qyzylorda oblysy zaman talabyna saı ósip-órkendep jatyr. Byltyr aımaqtyń ishki jalpy ónimi 6,5 paıyzǵa ósti. Úsh jylda oblysqa 2 trıllıon teńgege jýyq ınvestıtsııa tartyldy. Byltyr 27 ınvestıtsııalyq joba júzege asyryldy. Sonyń ishinde jańa jylý elektr ortalyǵy iske qosylǵanyn erekshe atap ótken jón. Strategııalyq mańyzy bar bul nysan tolyǵymen ınvestordyń qarjysyna salyndy. Jylý ortalyǵy aımaqtyń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıta túsedi. Oblys turǵyndary sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etildi.
• Halyqtyń 80 paıyzy kógildir otyndy paıdalanady. Eldi-mekenderge gaz qubyryn tartý jumysy aldaǵy ýaqytta jalǵasa beredi. Aımaqtaǵy avtokólik jolynyń sapasy jalpy jaqsy jaǵdaıda deýge bolady. Oblystyń áýe jáne temir jol júıesi de jańǵyrtylyp jatyr. Qorqyt Ata áýejaıynyń jańa termınaly ashyldy. Qyzylorda qalasyndaǵy tarıhı ǵımarattyń biri – temir jol vokzaly kúrdeli jóndeýden ótti. Buǵan qosa, aımaqtaǵy 10 temir jol beketin jańǵyrtý jumysy bastaldy. Munyń bári oblystyń logıstıkalyq áleýetin arttyra túsedi.

11:57

• Qazir Qyzylorda oblysynda, ásirese, áleýmettik salada jaqsy jańalyq kóp. Úsh jylda osy aımaqta 34 bilim berý, 45 mádenıet jáne sport nysany salyndy. Buǵan qosa, 40 medıtsına nysany ashyldy. Meniń tapsyrmammen Qyzylordada 300 orynǵa arnalǵan kóp beıindi aýrýhananyń qurylysy bastaldy. Kóp uzamaı 500 oryndyq emhana jáne 200 oryndyq perzenthana salynady. Bir sózben aıtqanda, Qyzylorda oblysy barlyq salada qarqyndy damýda. Oblystyń jaǵdaıy jalpy jaqsy dep kúmánsiz aıtýǵa bolady. Bul – ákim Nurlybek Nálibaevtyń belsendi, tabandy jumysynyń nátıjesi.

11:59

• Ótken ǵasyrdyń ortasynda adamzat balasy alǵash ret Baıqońyrdan ǵaryshqa attanǵany – búkil álemge belgili derek. Uly Jibek jolynyń boıyndaǵy tarıhı ólke jańa dáýirde de oıdaǵydaı damýda. Qyzylordaǵa kelip turyp, Aral máselesine toqtalmaı ketý múmkin emes. Araldy qutqarý – barsha adamzat úshin áli de óte ózekti mindet. Men bul másele týraly halyqqa Joldaýymda aıttym. Jyldar boıy júrgizilgen jumystyń arqasynda Soltústik Araldy qutqaryp qaldyq. Qashqan teńiz qaıtyp, kishi Araldyń qalpyna kele bastaǵanyna biraz jyl boldy. Qazir Kókaral bógetin bıiktetý sharalary qolǵa alynyp jatyr. Joba osy jyldyń sońynda bastalady. Kishi Araldyń sýynyń kólemin aıtarlyqtaı kóbeıtýge múmkindik bolady. Biraq bul – tek bizdiń qolymyzda turǵan másele emes. Qazaqstandaǵy iri ózenderdiń kóbi bastaýyn kórshi memleketterden alady. Darııanyń basynda turǵan elderdiń sý salasyndaǵy saıasatyna baılanysty Syrdyń sýy teńizge ár kezde ártúrli kólemde jetedi. Demek kóp túıtkildiń sheshimi sý salasyndaǵy sheber dıplomatııaǵa baılanysty. Qazir Ortalyq Azııa elderiniń bárimen sý resýrstaryn birlese paıdalaný týraly kelisimder jasaldy. Túptep kelgende, Aral ǵana emes, Kaspııdiń, Balqashtyń, Ertistiń taǵdyryn sheshý úshin kórshilermen mámilege kelip, kelisimderge qol qoıýymyz qajet.

12:04

• Sý – elimiz úshin strategııalyq resýrs. Biz sý máselesimen júıeli túrde aınalysýymyz kerek. Men byltyr Birikken Ulttar Uıymy aıasynda Halyqaralyq sý uıymyn qurýdy usyndym. Birikken Ulttar Uıymyn reformalaý barysynda osy máseleni alǵa qaraı jyljytýymyz qajet. Aldaǵy sáýirde Astanada Halyqaralyq ekologııa sammıti ótedi. Jıynda Araldy qutqarý qoryna múshe memleketter basshylarymen Aral máselesin talqylaımyz. Kishi Araldyń qalpyna kelýi búkil Syr óńirin odan ári kórkeıtýge jol ashady dep úmittenemiz.

12:07

• Búgingi basqosýǵa Syr eliniń azamattary qatysyp otyr. Olardyń ishinde ardagerler, zııaly qaýym ókilderi, qoǵam belsendileri, kásipkerler jáne jastar bar. Osy oraıda, jergilikti halyqtyń eńbekqorlyǵy men uıymshyldyǵyn atap ótkim keledi. Men Syr eli jurtshylyǵynyń boıynan týǵan jerge degen súıispenshilikti, qamqorlyq pen janashyrlyqty, naǵyz otanshyldyqty kóremin. Oblys ortalyǵymen qatar, ár aýyldyń tazalyǵy kóz tartady. Mysaly Naǵı Іlııasov, Tań aýyldaryn búkil elge úlgi retinde únemi aıtyp júremin. Sizder osy aımaqpen qatar, kúlli elimizdiń damýyna úles qosyp kelesizder.

12:19

• Biz bir el, bir halyq bolyp jumyla bilgenniń arqasynda ótken jyldy mol tabyspen aıaqtadyq. Byltyr ekonomıkamyz 6,5 paıyzǵa ósti. Elimizdiń ishki jalpy ónimi 300 mıllıard dollardan asty, al, jan basyna shaqqandaǵy úlesi Táýelsizdik tarıhynda tuńǵysh ret 15 myń dollar boldy. Bul – búkil Ortalyq Azııa aımaǵy boıynsha rekordtyq kórsetkish. Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri 5 mıllıard dollarǵa ulǵaıdy. Altyn-valıýta qorymyz eń joǵary deńgeıge jetip, 65 mıllıard dollardan asty. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 40 paıyzǵa jaqyndady. Halyq sany 20,5 mıllıonǵa jýyqtady. Azamattardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 75,4 jasqa jetti. Eń bastysy, qoǵam ózgerdi, reformalarymyz turaqty sıpatqa ıe boldy, halyqtyń sana-seziminde úlken betburys jasaldy.

12:23

• Osy rette, Ulttyq quryltaı aıryqsha ról atqarǵany sózsiz. Tórt jylda quryltaı músheleri el ómirine yqpal etetin kóptegen mańyzdy bastama kóterdi. Ulttyq quryltaıda aıtylǵan usynystardyń negizinde 26 zań qabyldandy. Osynyń ózi Quryltaı aýqymdy reformalardyń negizgi qozǵaýshy kúshi bolǵanyn aıqyn kórsetedi. Áıelderdiń quqyǵy men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin naqty qadamdar jasaldy. Lýdomanııaǵa, ıaǵnı oıynqumarlyqqa jáne nashaqorlyqqa qarsy belsendi kúres júrgizile bastady. Onomastıka salasyndaǵy jumystar retke keltirildi. Memlekettik nagradalar júıesine jańadan qurmetti ataqtar engizildi. Sol arqyly eńbek adamdarynyń mártebesi arta tústi. Budan bólek biz ulttyń jańa sapasyn qalyptastyratyn basty qundylyqtarymyzdy aıqyndap aldyq. Urpaqtyń bolashaǵyna zııanyn tıgizetin keselderge barynsha tosqaýyl qoıatyn boldyq. Quryltaı músheleri ótken jylǵy jıynda ishki saıasat salasyn retke keltirý týraly bastama kóterdi. Tıisti qujatty ázirleýge ózderińiz belsene atsalystyńyzdar. Byltyr Qazaqstan Respýblıkasy ishki saıasatynyń negizgi qaǵıdattary, qundylyqtary men baǵyttary bekitildi. Endi, osy qujatty basymdyq retinde qarap, belsendi túrde iske asyrýymyz kerek.

12:27

• Memlekettik saıasattyń strategııalyq baǵdarynyń biri –mádenıet pen óner. Sebebi, qoǵamnyń sanasy jańǵyrmasa, reformalar oıdaǵydaı nátıje bermeıdi. Bul – aqıqat. Sondyqtan biz rýhanııat máselelerine aıryqsha mán beremiz. Bul salada buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy sharýalar qolǵa alynady. Atap aıtqanda, Almaty oblysynda qazaq drama teatry, Abaı, Aqtóbe oblystarynda teatrlar boı kóteredi. Shymkentte de opera jáne balet teatrynyń qurylysy bastalmaq. Bıyl Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatrynyń ashylǵanyna 100 jyl toldy. Osyǵan oraı, teatr ǵımaratyna júrgizilip jatqan kúrdeli jóndeý jumysy aıaqtalmaq. Natalıa Sats atyndaǵy orys memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry da jańǵyrtylady. Budan bólek, eki jyldyń ishinde elimizde 100-den astam mádenıet oshaǵy jóndeledi. Mýzeı isin damytý – mańyzdy mindettiń biri. Osy rette, Qyzylordada ashylǵan jańa tarıhı-ólketaný mýzeıin erekshe atap ótkim keledi. Men kúzde qalaǵa jumys saparymen kelgende murajaıdy aralap kórdim. Zaman talabyna saı salynǵan ortalyqta mýzeı isin uıymdastyrýdyń tyń tásilderi qoldanylǵan. Bul tájirıbeni basqa oblystarǵa úlgi etýge bolady. Qyzylordada jańa drama teatr salý josparymyzda bar, bıyl qurylysty bastaýymyz kerek. Ótken saparymda men oblystyń zııaly qaýym ókilderimen kezdesken kezde zamanaýı kitaphana salý kerek dep aıttym. Endi bul qurylys bıyldan bastap júrgiziledi.

12:31

• Qazirgi tańda jastar arasynda Qazaqstan órleý kezeńine qadam basty degen pikir bar. Jas býyn ókilderi jańa qoǵamdyq etıkany, kreatıvti ındýstrııany damytýǵa zor úles qosýda. Álem elderi qazirgi qazaq ónerin erekshe qubylys dep baǵalaıtyn boldy. Kıno salasy da damyp jatyr. Jas urpaqtyń ulttyq biregeıligimizdi ónerimen aıshyqtap, ultymyzdy jahan jurtyna tanytýy – zor maqtanysh. Jastardyń kúsh-qýaty men ynta-jigeri, jańashyldyǵy men jasampazdyǵy kez-kelgen salaǵa zor serpin beredi. Sondyqtan biz óskeleń urpaqqa árdaıym jan-jaqty qoldaý kórsetemiz. Olardyń ulttyq qundylyqtarmen qatar jańa zamannyń jaqsy qasıetterin boıyna sińirýine barynsha jaǵdaı jasaımyz.

12:33

• Buǵan deıin Ulttyq quryltaıda elimizdiń rýhanı-mádenı murasyn álemge tanytý týraly bastamalar kóterildi. Soǵan sáıkes josparly jumys júrgizilip jatyr. Mysaly 14 jylda alǵash ret asa qundy «Handar shejiresi» qoljazbasyn ıÝNESKO-nyń «Álem jady» derekti muralar tizimine engizdik. Bıyl jazda Koreıa Respýblıkasynyń Pýsan qalasynda Búkilálemdik muralar komıtetiniń kezekti otyrysy ótedi. Sol kezde «Mańǵystaýdyń jerasty meshitterin» uıym tizimine qosý máselesi qaralady. Qazir Qazaqstan materıaldyq emes mádenı muralar tizimine óz nysandaryn belsendi túrde engizip jatqan 25 eldiń qataryna kiredi. Biraq munymen toqtap qalýǵa bolmaıdy. Tól tarıhymyzdy zerdeleý, ónerimiz ben mádenıetimizdi órkendetý úshin áli kóp jumys istelýge tıis. Bul sharalar aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi.

12:36

• Elimizde tanymdyq ári taǵylymdyq máni zor tarıhı oryndar men qundy jádigerler az emes. Mysaly taza aǵashtan salynǵan Jarkent meshiti – qytaı sáýletshileri men uıǵyr sheberleriniń qolynan shyqqan biregeı týyndy. Almatydaǵy «Voznesensk kafedraldy shirkeýi» de – aıryqsha tarıhı nysan. Tatýlyq pen dostyqtyń sımvoly sanalatyn osy eki ǵımaratty «Birligimiz – áralýandyqta» qaǵıdatynyń is júzindegi kórinisi deýge bolady. Uly dalanyń árbir taý-tasy halqymyzdyń san ǵasyrlyq jylnamasynan syr shertedi. Sonyń biri – qoınaýy qazynaǵa toly Qarataý petroglıfteri. Tórt myń jyldyq tarıhy bar tańbaly tastar tól órkenıetimizdiń tamyry tym tereńde jatqanyn kórsetedi. Ǵalymdarymyz Qyzylorda jerindegi Saýysqandyq pen Túrkistan oblysyndaǵy Arpa ózennen jalpy sany 17 myń petroglıf tapqan. Osyndaı qundy jádigerlerimiz ben ulttyq dástúrlerimiz ıÝNESKO-nyń búkilálemdik muralar tiziminde bolýǵa ábden laıyq dep sanaımyn. Quzyrly mınıstrlikke osy máselelerge qatysty jumysty qolǵa alýdy tapsyramyn.

12:41

• Sondaı-aq Abaı ilimi bizdiń ulttyq biregeıligimizdiń, ulttyq bolmysymyzdyń ózegi bolýǵa tıis. Onyń oı-tolǵamdary qansha zaman ótse de ózekti bolyp qala beredi. Qazirgi «Adal azamat» tujyrymdamasy uly oıshyldyń «Tolyq adam» ıdeıasymen tyǵyz astasyp jatyr. Biz Abaıdyń «Qara sózderin» ıÝNESKO-nyń «Álem jady» derekti muralar tizimine engizýimiz kerek. Ál-Farabı, ıAsaýı ilimderi de ult rýhanııatynyń ustyny sanalady. Ashyǵyn aıtsaq, uly babalarymyzdyń ósıetterin olardyń mereıtoıy kezinde ǵana eske alamyz. Bul – durys emes. Sondyqtan Ál-Farabı, ıAsaýı jáne Abaı ilimderin jan-jaqty dáripteıtin ǵylymı jıyndardy turaqty ótkizip turýymyz qajet. Bul basqaǵa emes, eń aldymen ózimiz úshin kerek. Olardyń muralary – bizdiń rýhanı-fılosofııalyq bolmysymyzdyń tiregi. Elimizdiń gýmanıtarlyq ınstıtýttary uly oıshyldarymyzdyń ilimin júıeli túrde nasıhattaǵany jón. Basty mindet – halqymyzdyń baǵa jetpes qazynasy – ulttyq murasyn saqtap, urpaqqa tabystaý. Osy rette keıbir quryltaı músheleriniń fılosofııa, áleýmettaný, saıasattaný sııaqty ǵylymdardy damytý jáne qoǵamdyq-saıası oı-pikirler kóptomdyǵyn ázirleý týraly usynysyn atap ótýge bolady. Sondaı-aq olar ǵylymı mekemelerdiń zertteýleri onlaın platforma arqyly bárine birdeı qoljetimdi bolýy kerek ekenin aıtty. Jýyrda Astana men Almatyda prezıdenttik kitaphanalardyń qurylysy bastalady. Menińshe, bul nysandar tek kitaptar jınalǵan jer emes, qazaqtyń tarıhyn, mádenıeti men órkenıetin dáripteıtin ortalyqtar bolýy kerek.

12:46

• Biz sońǵy jyldary san ǵasyrlyq tarıhı muramyzdy ǵylymı turǵydan zerdeleý jáne dáripteý jolynda biraz jetistikke jettik. Bıyl kóktemde Joshy han týraly derekti fılmdi túsirý jumystary aıaqtalady. Men osy aýqymdy jobanyń bastalǵany týraly Atyraýda ótken Quryltaı otyrysynda aıttym. Kóp serııaly fılmniń tusaýkeseri bedeldi halyqaralyq platformalarda ótedi. Bul týyndy Altyn Orda brendin jer júzine dáripteýge yqpal etedi. Biraq, osyndaı tarıhı taqyrypqa kelgende tartymdy kórneki, ıaǵnı vızýaldy beıne jasaýdan bólek, aldymen onyń ishki mazmuny, mán-maǵynasy tereń bolýyn oılastyrý qajet. Sondyqtan meniń tapsyrmammen mamyr aıynda Altyn Orda tarıhyna arnalǵan halyqaralyq sımpozıým uıymdastyrylady. Іs-sharaǵa álemniń bedeldi ǵalymdary shaqyrylady. 

12:51

• Otanshyldyq degenimiz – árıne, Otanǵa degen súıispenshilik degen sóz. Alaıda, Otan aldyndaǵy jaýapkershiligińdi sezinip, perzenttik paryzyńdy óteýge talpynbasań, «otanshylmyn, patrıotpyn» degen sózińniń quny kók tıyn bolmaq. Qazir qoǵamda «Qazaqstannyń memlekettik Týyn qaıda jáne qashan qoldanǵan jón?» degen mańyzdy másele talqylanyp jatyr. Bul másele arnaıy normalarmen jáne erejelermen retteledi. Memlekettik rámizderdi paıdalanýǵa jeńil-jelpi, salǵyrt qaraýǵa bolmaıdy. Zań talaby árdaıym oryndalýǵa tıis. Degenmen, eń aldymen, zańnyń túpki mánin tereń túsiný kerek. Memlekettik rámizderdi qadirlep, olardy jónimen paıdalanatyn otanshyl azamattardy barynsha qoldaý qajet

12:55

• Men úılerde, kólikterde, kóshelerde, sondaı-aq elimizdegi, ásirese, sheteldegi sporttyq jáne is-sharalarda kók Týymyz jelbirep turǵanda qýanyp qalamyn. Sol arqyly elimizdiń azamattary birligi bekem ult ekenimizdi kórsetedi. Olardyń áreketterinen týǵan elin maqtan tutatyny baıqalyp turady.

12:57

• Taza Qazaqstan» – ulttyq ıdeologııamyzdyń ajyramas bóligine aınaldy. Tazalyq halqymyzdyń adal nıeti men taza peıilinen bastalady. Bul – eń aldymen kóshelerdi, úılerdi taza, uqypty ustaý degen sóz. Taza Qazaqstan – ádemi uran da, naýqan da emes, bul – kúndelikti qajyrly eńbektiń nátıjesi. Tazalyq tártipti kúsheıtedi, al tártip jaýapkershilikti arttyrady. Osy mańyzdy tujyrymdy urpaqtyń sanasyna sińirý óte mańyzdy. Biz sonda ǵana naǵyz órkenıetti jáne ilgeri qadam basýshy ozyq el bolamyz.

13:06

• Shymkentte Nuraı esimdi boıjetkenniń kisi qolynan qaza bolýy búkil eldi dúrliktirdi. Ulttyq quryltaıǵa osy oqıǵa boıynsha 130-dan astam ótinish kelip tústi. Kúdiktiniń Nuraıdy ańdyp, maza bermeı, qoqan-loqy kórsetkeni anyqtalyp otyr. Aqyry, munyń arty adam ólimine ákep soqtyrdy. Osyǵan baılanysty Іshki ister mınıstrine Shymkent qalalyq departamentiniń áreketine quqyqtyq baǵa berýdi tapsyrdym. Bas prokýror da bul máseleni muqııat tekseredi. Qyz alyp qashý – adam urlaý degen sóz, bul – ultymyzdyń bedeline nuqsan keltiretin óreskel, jabaıy qylmys. Ondaı qatigezdikke eshqashan jol berýge bolmaıdy. Jyl ótken saıyn halyqtyń sana-sezimi ósip, qoǵamda azamattyq jaýapkershilik deńgeıi artyp keledi. Zańnamalyq ózgerister de soǵan saı bolýy óte mańyzdy. Zań men tártip – bárine ortaq. Elimizdiń árbir azamaty zań talaptaryn buljytpaı oryndaýǵa tıis.

13:11

• Kez-kelgen memlekettiń kúshi – halyqta. Azamattarymyzdyń jasampazdyq qýatynyń arqasynda elimiz kez kelgen kedergi men tosqaýylǵa qarsy turyp, orasan zor tabysqa jeterine kámil senemin. Ózderińiz bilesizder, men túrli josparlar quryp, strategııalar jasaýdy quptaı bermeımin. Sebebi, bos qııalǵa berilip, qurǵaq ýáde berýge túbegeıli qarsymyn. Bolashaqqa baǵdar jasap, jospar qurǵanda ómirge shynaıy kózqaraspen qaraǵan jón dep sanaımyn.

13:15

• Biz bilim, ǵylym jáne joǵary tehnologııa salasyna qomaqty ınvestıtsııa salatyn boldyq. Sebebi adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý – aıryqsha mańyzdy mindet. Bul, ásirese, el damýynyń qazirgideı tarıhı, betburysty kezeńinde halqymyzdyń bolashaǵyna tikeleı áserin tıgizedi. Eń bastysy – bul josparlar jurtty qur ýádemen jarylqaıtyn tusaýkeser rásimderi men forýmdardyń kóleńkesinde qalyp qoımaýy kerek. Biz pıar-aktsııalar men kóz aldaıtyn jalǵan ilgerileýge emes, naqty jetistikke umtylýymyz qajet. Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jylyn sán qýyp, urandatý úshin jarııalaǵan joqpyz. Bul sheshim búkil memlekettik apparatqa naqty mindet júktep otyr. Bul – strategııalyq mindet. Sondyqtan memleket úshin aıryqsha mańyzdy osy mindetti oryndaýǵa qatysty talap ta óte joǵary bolmaq. Bul baǵyttaǵy jumystyń nátıjesi naqty ári kózge kórinetin kórsetkishtermen ólshenýge tıis. Atap aıtqanda, sheshim qabyldaý merzimin qysqartýǵa, eńbek ónimdiligin arttyrýǵa jáne qyzmet sapasyn jaqsartýǵa oń yqpal etýi kerek.

13:17

• Eldegi avtokólik joldaryn halyqaralyq standarttarǵa saı jańǵyrtý – aıryqsha mańyzdy mindet. Bul, birinshiden, Qazaqstannyń batys pen shyǵys arasyndaǵy tranzıt dálizi retindegi rólin arttyra túsedi. Ekinshiden, oblystar arasyndaǵy kólik baılanysyn barynsha jaqsartady. Jaqynda Qyzylorda – Jezqazǵan jolynyń Qyzylordaǵa tıesili bóligi salynyp bitti. Jyl sońyna deıin Ulytaý oblysyndaǵy bóliginde kólik qozǵalysy tolyq ashylady. Joldyń jalpy uzyndyǵy – shamamen 400 shaqyrym. Eń bastysy, bıyl elimizde buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy ınfraqurylymdyq jobalar bastalady. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» – Qazaqstandaǵy eń negizgi joldyń biri. Alaıda, onyń Qyzylorda – Aqtóbe arasyndaǵy bóligi – tar, kólik apattary jıi bolyp jatady. Men osyǵan deıin bul joldy keńeıtý týraly tapsyrma berdim. Bıyl osy baǵytta tórt jolaqty jańa kúre joldyń qurylysy bastalady. Qazirgi joldyń kóbi oblystardyń ishki joly bolyp qala beredi. Sondaı-aq men byltyrǵy Joldaýymda «Beıneý – Sekseýil» jolynyń qurylysyn tezdetýdi tapsyrǵanymdy bilesizder. Ondaǵy jumystar da bıyl bastalmaq. Joba júzege asqan soń «Orta dálizdiń» qashyqtyǵy 900 shaqyrymǵa qysqarady, ıaǵnı, Aqtaý, Quryq porttaryna týra jol ashylady. Qaraǵandy – Jezqazǵan baǵytyndaǵy jol talaı jyldan beri tozyp tur. Bıyl eski joldyń qaptalyna eki jolaqty jańa jol salýǵa kirisemiz Keıin eski joldy da jańǵyrtyp, tórt jolaq etý josparlanýda. Budan bólek, Saryaǵash mańyndaǵy kólik qozǵalysy da óte tyǵyz. Sondyqtan, osy jyly «Saryaǵash aınalma jolynyń» qurylysy qolǵa alynady. Barlyq jumystyń sapaly ári ýaqytyly oryndalýyn tikeleı baqylaýda ustaıtyn bolamyn. Sebebi, bul jobalar Qazaqstannyń halyqaralyq kólik-logıstıka ortalyǵy retindegi áleýetin meılinshe nyǵaıta túsedi.

13:18

• Qazaqstan – jaýapkershiligi joǵary «orta derjava» jáne jer kólemi boıynsha ıslam álemindegi asa iri memleket. Biz barshaǵa túsinikti, ıaǵnı aqylǵa qonymdy jáne ádil saıasatty jaqtaımyz, osy ustanymdy árdaıym saqtaımyz. Syrtqy saıasattaǵy is-áreketimizdiń bári bir ǵana maqsatty kózdeıdi. Eń bastysy, Qazaqstannyń jeriniń tutastyǵyn, qaýipsizdigi men egemendigin qamtamasyz etýimiz kerek. Qazaq memleketiniń basshysy retinde Men úshin Táýelsizdik – bárinen qymbat! Bul – mereıtoı kezindegi uran emes, qazirgi dúrbeleńge toly zamanda ulttyq strategııamyzdyń negizgi qaǵıdasy. Men «Táýelsizdik degenimiz – eń aldymen, jalpyulttyq birlik pen kelisim» ekenin únemi aıtyp júrmin. Biz el birligin saqtap, ósip-órkendegen, abyroı-bedeli joǵary ári qýatty memleket qurýdy basty mindetimiz dep sanaýymyz qajet. Osy maqsatqa strategııalyq turǵydan qarap, parasatty, dana halyq ekenimizdi kórsetýimiz kerek.

13:21

• Buryn da aıtqam, qazir de atap ótkim keledi: biz «tarıhı jaraqat alǵan» ult psıhologııasynan birjola arylýymyz kerek. Basqa túsken qaıǵy-qasirettiń bárin basqa halyqtardan kórý, ultymyzdyń mańdaıyna jazylǵan aşy taǵdyr týraly bitpeıtin pikirtalastar júrgizý – keshegi kúnmen ómir súrý degen sóz. Búkil álem ózgerip jatyr, bizge de ózgeretin ýaqyt keldi. Biz -bolashaǵy jarqyn, joly ashyq jas memleketpiz, sondyqtan ýaqyt kóshinen qalmaı, tek alǵa qaraı júrýimiz kerek.

13:23

• Bıyl Qazaqstannyń keleshegine tikeleı yqpal etetin asa mańyzdy jyl bolady. Men muny jaqynda «Turkistan» gazetine bergen suhbatymda atap óttim. Elimiz aýqymdy saıası jańǵyrýdyń jańa kezeńine qadam basqaly tur. Aldaǵy parlamenttik reforma osy ózgeristerdiń ózegi bolatyny anyq. Joldaýymda bir palataly Parlament qurý týraly bastama kótergenimdi bilesizder. Bul asa mańyzdy másele qoǵamda keńinen talqylandy. Men byltyr 8 qazanda Parlamenttik reforma jónindegi jumys tobyn qurý týraly ókimge qol qoıdym. Onyń quramyna belgili zańgerler, sarapshylar, saıası partııalar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi kirdi. Eldik iske beı-jaı qaramaıtyn basqa da azamattarymyzdyń bul talqylaýǵa qatysýy óte mańyzdy. Sondyqtan e-Otinish platformasy men Egov portalynda «Parlamenttik reforma» degen arnaıy bólim ashyldy. Azamattarymyz osy máselege qatysty ózderiniń oı-pikirin bildirip, usynystaryn joldady. Jumys toby kelip túsken usynystardy jınaqtap, zerdelep, parlamenttik reformany barlyq jaǵynan qarastyrdy, óte mańyzdy jumys atqardy. Bul baǵyttaǵy sharýanyń bárin ózim tikeleı baqylaýda ustadym. Byltyr qazan aıynyń ortasynda Jumys tobynyń alǵashqy otyrysyn ótkizdim. Jeltoqsannyń 2-si jáne 29-y kúnderi taǵy eki jıyn boldy. Jańa jyldan beri Jumys tobynyń músheleri 3 ret bas qosty. Sońǵy otyrys kúni keshe ǵana Quryltaı qarsańynda ótti. Bir sózben, konstıtýtsııalyq reforma týraly qyzý talqylaýlar jarty jylǵa jýyq ýaqyt boıy júrip jatyr

13:26

• Bir palataly Parlamentke kóshý týraly bastamany halyq qoldap otyr desek, eshqandaı qate bolmas. Qoǵamdyq pikirdi bilý úshin turaqty túrde júrgizilgen saýalnamalar jáne jumys tobynyń qorytyndysy da osy paıymǵa kelip toǵysady. Depýtattar men partııa fraktsııalarynyń jetekshileri jaqynda aımaqtardy aralap, saılaýshylarmen kezdesip qaıtty. Olar halyqtyń osy bastamadan habardar ekenin jáne reformany qoldap otyrǵanyn aıtýda. Bul jerde qandaı da bir pikir qaıshylyǵy joq. Jalpy baǵyt-baǵdarymyz – aıqyn. Aldaǵy ózgeristerge qatysty ortaq mámile bar. Jumys toby barlyǵyn jan-jaqty saraptaı otyryp, naqty paıymdary men usynystaryn ortaǵa saldy. Negizgi pikirtalas «Jańa Parlament qandaı bolady, neshe depýtattan turady? Qurylymy qandaı bolady jáne qalaı jumys isteıdi?» degen saýaldar jóninde órbidi. Bul tereń zerdelep, jan-jaqty saraptap, ólshep, baıyppen túpkilikti sheshim qabyldaıtyn asa mańyzdy, tipti, sheshýshi másele boldy der edim. Qazir men Ulttyq Quryltaıdyń tórinen sizderge Jumys tobynda talqylanǵan negizgi usynystardy tanystyrǵym keledi.

13:28

• Eń aldymen, bolashaq Parlamenttiń ataýy boıynsha pikirimdi aıtsam. Qysqasha aıtqanda, Quryltaı degen ataýdy berý kerek dep senemin. Quryltaıdyń tarıhı aıasy da, maǵynasy da halqymyzǵa túsinikti, jaqyn. Quryltaı otyrystaryn jańǵyrtý bastamasyn men ózim 2022 jyly kóterdim. Bul baıandamanyń basynda Quryltaı jumysynyń tıimdiligi men paıdasyna den qoıdym. Jalpy, elimizdiń saıası júıesinde Quryltaı ataýyn asa mańyzdy memlekettik ınstıtýttyń sımvoly retinde saqtap qalýymyz kerek dep oılaımyn. Al, depýtattar sanyna kelsek, bul másele de qyzý pikirtalas týǵyzdy. Eń kóp pikir qaıshylyǵy osy máselege qatysty boldy. Birinshi tarap elimizdegi halyq sanyna qaraı proportsıonaldy ýákildik ıdeıasyn usyndy. Ekinshi tarap depýtat sanyn 500-ge deıin arttyrý qajet dedi. Bizdiń negizgi maqsatymyz – shyn máninde tıimdi ári kásibı Parlament qurý. Jańa zań shyǵarýshy organ eldegi aýqymdy ózgeristerge zańnamalyq turǵyda barynsha qoldaý kórsetýge tıis. Álemdegi ozyq tájirıbelerge qarasaq, bul úshin depýtat sanyn kóbeıtýdiń esh qajeti joq. Sondyqtan másele – sanda emes, sapada! Eń bastysy, Parlamentte naǵyz otanshyl azamattar – bilikti mamandar otyrýǵa tıis! Jumys toby azamattardyń usynystaryn muqııat zerdelep, qyzý talqylady. Aqyr sońynda Parlamenttiń mandat sany 145 bolýy kerek degen baılamǵa keldi. Jańa Parlamentte Tóraǵanyń úsh orynbasary bolýy múmkin. Al, komıtet sany 8-den aspaýy kerek.

13:30

• Usynystardyń úshinshi bóligi jańa Parlamentti jasaqtaý tártibi týraly boldy. Depýtattar endi proportsıonaldy júıe qaǵıdatymen saılanady. Mundaı tásil saıası partııalardyń ınstıtýtsıonaldyq rólin kúsheıtedi. Sondaı-aq olardyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrady. Keıbir partııalar Parlamentpen qatar barlyq deńgeıdegi máslıhattardy proportsıonaldy júıemen jasaqtaýdy usynǵanyn bilemin. Biraq aımaqtarda majorıtarlyq júıeni saqtap qalý kerek dep oılaımyn. Elimizdiń óńirlerinde jergilikti azamattardyń daýystary, pikirleri jaqsy estilýi qajet. Bul – men úshin aıqyn ustanym. Talqylaý kezinde maǵan Parlamenttegi Prezıdent kvotasyn qaldyrý kerek degen usynys aıtyldy. Biraq men jańa Parlament eshkimniń qamqorlyǵyna, qadaǵalaýyna muqtaj emes ekenine senimdimin. Depýtattardyń ishinde arnaıy taǵaıyndalǵan «tańdaýly tulǵalar» bolmaýy kerek. Olar bárine birdeı, ortaq tártippen saılanýǵa tıis. Soǵan sáıkes Qazaqstan halqy assambleıasynyń arnaıy kvotasy da alynyp tastalady.

13:32

• Osy ustanymmen jastarǵa, áıelder men erekshe qajettiligi bar azamattarǵa arnalǵan kvotany qosa alyp tastaýdy usynǵandar boldy. Biraq, bul – múlde basqa másele. Bul kvota – áleýmettik ádildik qaǵıdatynyń aıqyn kórinisi, sondaı-aq elimizdegi barlyq qoǵamdyq-saıası ókilderdi eskeretin mańyzdy talap. Sol sebepti, osy kvotalardy ózgerissiz saqtap qalýdy usynamyn. Buǵan qosa, partııalardyń Parlamentke ótý mejesin qazirgi bes paıyzdan jeti paıyzǵa qaıtarý qajet degen pikir aıtyldy. Bul ereje kezinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bastamasymen qabyldanǵan bolatyn. Bes jyl buryn engizilgen osyndaı ózgerister saılaý zańnamasyn jaqsartýǵa edáýir septigin tıgizdi. Mejeni tómendetý arqyly Parlamenttegi iri saıası kúshterdiń ústemdigin azaıtyp, partııalar arasyndaǵy básekeni kúsheıtýdi maqsat tutqan edik. Búgingi tańda osy normanyń tıimdiligine kózimiz jetti. El tarıhynda alǵash ret Májiliske alty partııanyń ótýi – sonyń aıqyn dáleli. Sondyqtan men bes paıyzdyq mejeni qaldyrǵan jón dep sanaımyn.

13:34

• Usynystardyń tórtinshi bóligi zań shyǵarýshy organnyń jumys tártibi men rásimderine qatysty boldy. Jańa Parlamentte depýtattardy bes jylǵa saılaý kózdelip otyr. Zań qabyldaýdyń úsh kezeńnen turatyn protsedýrasy usynylady. Depýtattar birinshi kezeńde zań jobasyn jalpy maquldaıdy. Odan keıin ózgeristerdi maquldaıdy, sońynda zańdy qabyldaıdy. Osylaısha, biz Parlament qyzmetin túbegeıli qaıta qurý arqyly osyǵan deıin júzege asyrylǵan saıası reformalardy odan ári jalǵastyramyz. Memlekettiń ınstıtýtsıonaldyq tuǵyryn nyǵaıtyp, «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna sáıkes ornyqty saıası júıe qalyptastyramyz. Basty maqsatymyz da – osy. Bılik ınstıtýttarynyń jańa qurylymy barshaǵa birdeı múmkindik beretin ádiletti qoǵam qurýdyń myzǵymas negizi bolmaq. Túptep kelgende, biz bir qoǵam bolyp qolǵa alǵan Parlamenttik reforma elimizdiń áleýetin arttyratyn bolady. Sonymen qatar áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerdiń qarqynyn kúsheıtip, sapasyn jaqsarta túsedi. Men Memleket basshysy retinde buǵan kámil senemin

13:35

• Kásibı zańgerler Ata zańnyń mátinine qatysty pikirlerin bildirdi. Olar Konstıtýtsııamyzdyń keıbir tustaryn naqtylaı túsý qajettigine nazar aýdardy. Atap aıtqanda, Memleket basshysyn saılaý máselesi boıynsha mańyzdy usynys bar. Qazirgi Ata zańǵa sáıkes Prezıdent óz mindetin atqara almaıtyndaı oqys jaǵdaı týyndasa, onyń ókilettigi qalǵan merzimge Senat tóraǵasyna beriledi. Senat tóraǵasynyń memleketti basqarýǵa múmkindigi bolmasa, Prezıdent ókilettigi belgilengen tártipke sáıkes tıisti laýazym ıelerine ótedi. Bul rette, máseleniń bári «qalǵan merzimge» degen sózge kelip tireledi, osy máseleni erekshe atap ótken jón. Basqasha aıtsaq, «qalǵan merzim» 6 aıǵa da, 6 jylǵa da sozylýy múmkin. Sondyqtan, Memleket basshysy merziminen buryn qyzmetten ketse, eki aıdyń ishinde kezekten tys Prezıdent saılaýy ótedi degen norma negizgi zańda naqty belgilenýi qajet. Bul qadam halyqaralyq ozyq tájirıbege saı keledi. Elimizdiń kez kelgen basshysy bılikke saılaý arqyly, ıaǵnı, zańdy túrde kelýi kerek. Bul – men úshin myzǵymas ustanym. Osy norma keıingi memleket basshylary úshin de esh ózgermeıtin qaǵıda bolýǵa tıis!

13:36

• Sonymen qatar Konstıtýtsııamyzdyń mátininde jekelegen qateler bary anyqtaldy. Kezinde termınologııalyq, stıldik kemshilikterge jol berilgen. Konstıtýtsııalyq reforma aıasynda osy olqylyqty da túzeýimiz kerek. Bul jumysqa zańgerlermen qatar, bilikti til mamandary shaqyrylady. Taǵy bir mańyzdy másele. biz Ata zańnyń preambýlasyn ulttyq qundylyqtarymyzdy aıshyqtap, qansha zaman ótse de, ózekti bolyp qala beretindeı etip qaıta jazýymyz kerek. Onda qazaq jerindegi órkenıet pen memlekettiliktiń tarıhy tereń ekeni naqty kórinis tabýǵa tıis. Sol arqyly biz Qazaqstannyń Uly daladaǵy uly memleketterdiń murageri ekenin pash etýimiz kerek. Budan bólek, Konstıtýtsııamyzǵa «Biz bárimiz Ádiletti Qazaqstandy eń joǵary maqsat retinde kózdeımiz jáne oǵan jetemiz» degen qaǵıdatty engizýimiz kerek.

13:37

• Biz Ata zańda elimizdiń zaıyrly memleket ekenin áıgileıtin normalardy saqtap, kúsheıte túsýimiz qajet. Konstıtýtsııamyz zaman talabyna saı bolýy kerek. HHІ ǵasyrda tsıfrlandyrý úderisi óte jyldam júrip jatyr, turaqty jáne asa qarqyndy sıpatqa ıe boldy. Joǵary tehnologııa adamnyń kúndelikti ómirine, quqyqtary men bostandyqtaryna tikeleı áserin tıgize bastady. Bolashaqta bul úrdis úzdiksiz jalǵasa beretini anyq. Sondyqtan elimizdegi tsıfrlandyrý úderisiniń ınstıtýtsıonaldyq-quqyqtyq negizi Ata zańda mindetti túrde atalyp ótýi qajet. Konstıtýtsııada azamattardyń derbes tsıfrlyq derekteri zańmen qorǵalatyny naqty aıtylýy kerek dep sanaımyn. Men ázirge kelip túsken usynystardyń negizgi tustaryna toqtalyp óttim. Osylaısha, konstıtýtsııalyq reformanyń jalpy sulbasy shyǵyp keledi. Jarty jyl boıy ótkizilgen pikirtalastar men talqylaýlar kezinde aldaǵy reformaǵa qatysty basty ustanymdar aıqyndaldy. Bul ustanymdar bir-birimen ózara tyǵyz baılanysty. Tıisti baılanys arnalary arqyly halyqtan kelip túsken ıdeıalar muqııat saralandy. Oıǵa qonymdy bastamalar barynsha eskerildi. Halyqtyń qoldaýyna ıe bolsa, Qazaqstannyń memlekettik qurylysynyń jańa kezeńi bastalady

13:38

• 2022 jylǵy júıeli ózgeristermen qatar alyp qaraǵanda, aldymyzda turǵan reformalardy júzege asyrý 1995 jyly osydan otyz jyldan astam ýaqyt buryn bekitilgen úlgiden múlde jańa konstıtýtsııalyq úlgige kóshý degen sóz. Osy bastamalar jalpyhalyqtyq referendýmda azamattarymyz tarapynan qoldaý tapqan jaǵdaıda Qazaqstannyń memlekettiligi, elimizdiń saıası júıesi túbegeıli jańǵyryp, elimiz jańa turaqtylyq deńgeıine kóterilmek. Osylaısha, biz bir el, bir halyq bolyp, qazirgi almaǵaıyp zamannyń syn-qaterlerine tótep beremiz, olardy eńseremiz.

13:39

• Jalpy, bastapqyda Parlamenttik reforma aıasynda Ata zańnyń 40-qa jýyq babyn ózgertý josparlanǵan edi. Alaıda jumys barysynda túzetýler sany áldeqaıda kóp ekeni belgili boldy. 2022 jylǵy reformada Ata zańnyń 33 baby jańarǵanyn bilesizder. Al, endigi ózgerister odan da aýqymdy. Biz, shyn máninde, jańa Konstıtýtsııa qabyldaýmen para-par qadam jasaǵaly turmyz. Sondyqtan men Konstıtýtsııalyq komıssııa qurý týraly sheshim qabyldadym. Arnaıy Jarlyqqa erteń qol qoıamyn. Komıssııa quramyna 100-den astam azamat kiredi. Onyń ishinde Ulttyq quryltaı músheleri, belgili zańgerler, aqparat quraldary basshylary, aımaqtyq máslıhat tóraǵalary men qoǵamdyq keńes ókilderi jáne basqa da bilikti mamandar bolady. Bul jumysqa Konstıtýtsııalyq sottyń tóraǵasy jetekshilik etedi. Komıssııa barlyq usynysty saraptap, qorytyp, naqty ózgeristerdiń jobasyn ázirleıdi. Sodan soń jalpyhalyqtyq referendým ótetin ýaqytty belgileımiz

13:40

• Álemdegi ahýal tym shıelenisip turǵanyna qaramastan, biz elimizde kúrdeli ári túbegeıli ózgeristerdi júzege asyrdyq. 2022 jylǵy konstıtýtsııalyq reformaǵa, odan keıin Atom elektr stantsııasyn salýǵa qatysty referendým kezinde halqymyzdyń basym kópshiligi meni qoldady. Men árbir sheshimdi elge qajettigi turǵysynan muqııat saralaı otyryp qabyldaımyn. Azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan naqty jumyspen aınalysý men úshin bárinen mańyzdy. Halyqtyń qamy, ulttyń, memlekettiń múddesi – men úshin baǵa jetpes qundylyq. Aldaǵy ýaqytta da elimizdi damytyp, Táýelsizdigimizdi nyǵaıta túsý jolynda bar kúsh-jigerimdi salyp eńbek ete beremin. Osy oraıda, strategııalyq baǵdarymdy únemi qoldap kele jatqan barsha halyqqa jáne osy zalda otyrǵan elimizdiń laıyqty azamattaryna shyn júrekten rızashylyǵymdy bildiremin jáne zor alǵysymdy aıtamyn

13:42

• Ulttyq quryltaı el tarıhynda qalady. Biz az ǵana ýaqyt ishinde aýqymdy jumys atqardyq. Ádiletti, Qýatty, Qaýipsiz ári Taza Qazaqstannyń irgesin birge qaladyq. Sizder elimizdiń saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik jáne rýhanı bolmysyn ózgertý jolynda zor eńbek ettińizder. Memlekettigimizdi nyǵaıtýǵa eleýli úles qostyńyzdar. Aldaǵy ýaqytta da biz birge el ıgiligine qyzmet ete beremiz dep senemin. Bizdi áli de kóp jumys kútip tur. Ult bolashaǵyn aıqyndaıtyn eń mańyzdy sharýalar endi bastaldy. Sondyqtan qıyndyqtan jaltaryp nemese tabysqa toqmeıilsip otyrýǵa qaqymyz joq, ýaqytymyz da joq. Birligimizdi bekemdep, bilek sybanyp, iske kirisýimiz kerek. Kelesi Parlamentimiz halqymyzdyń ulttyq sanasynda ózindik orny bar uǵym, atyna zaty saı Quryltaı sózimen atalsa, muny jaqsy yrymǵa balaýǵa bolady dep senemin.

Eske salsaq, Ulttyq quryltaıdyń alǵashqy otyrysy 2022 jyly Ulytaýda ótti. Munan soń 2023 jyly Túrkistanda, 2024 jyly Atyraýda, 2025 jyly Býrabaıda ótken bolatyn.