Memleket basshysy retinde jańa Konstıtýtsııa jobasynyń mátinin jazýǵa atsalystym – Toqaev
ASTANA. KAZINFORM – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń ІІІ respýblıkalyq forýmynda sóılegen sózinde jańa Konstıtýtsııa jobasynyń mátinin jazýǵa tikeleı qatysqanyn aıtty.
– Ashyǵyn aıtaıyn, men ózim de Memleket basshysy retinde Jańa Konstıtýtsııa jobasynyń mátinin jazýǵa tikeleı atsalystym. Men onyń ár taraýyna, ár babyna basa mán berdim. Árbir sózdiń maǵynasyna tereń úńilip, óz usynystarymdy Konstıtýtsııalyq komıssııaǵa joldadym. Budan bólek, biz termınder men sózderdi qazaqy uǵymǵa barynsha saı etip berýge aıryqsha nazar aýdardyq. Mysaly, qazirgi Ata zańymyzda «Qazaqstan aýmaǵynyń tutastyǵy» degen uǵym bar. Negizi, bul «jerdiń tutastyǵy» bolýy kerek edi. Men bul máselege sarapshylardyń nazaryn aýdardym. Sebebi, jer – qazaq úshin eń qasterli uǵymnyń biri. Ata-babalarymyz bir qarys jer úshin janyn qurban etken. Osy ulanǵaıyr jerdi qorǵap, urpaqqa mıras etken. Onyń tabıǵatyn aıalaý, tutastyǵyn saqtaý, shekarasyn qas qaqpaı kúzetý – qasıetti boryshymyz. Uly dalanyń bir ýys topyraǵy – baǵa jetpes baılyǵymyz. Sondyqtan «jerdiń tutastyǵy» degen sóz halqymyzdyń dúnıetanymyna saı keletin, naǵyz qazaqy uǵym bolar edi. Men bul ustanymdy qoldaımyn. Alaıda, halyqaralyq deńgeıde ornyqqan termın bolǵandyqtan, Konstıtýtsııalyq komıssııanyń basym kópshiligi «aýmaqtyq tutastyq» uǵymyn ózgerissiz qaldyrdy. Men muny jańa Konstıtýtsııanyń jobasyn ázirleý kezinde árbir normaǵa, árbir bapqa qatysty qyzý pikirtalas bolǵanyna baılanysty mysal retinde aıtyp otyrmyn. Qazaqta «Kelisip pishken ton kelte bolmas» degen sóz bar. Jurtshylyq ta bul jumystan tys qalǵan joq. Azamattarymyzdan myńdaǵan usynys kelip tústi. Sonyń barlyǵy muqııat zerttelip, súzgiden ótti. Aqylǵa qonymdy usynystyń barlyǵy eskerildi. Bul halqymyz óz bolashaǵy úshin jaýapty ekenin tereń sezine alǵanyn kórsetedi. Referendýmǵa shyǵarylyp jatqan jańa Ata zań jobasy jan-jaqty zerdelenip, qyzý talqydan ótti. Sondyqtan ony naǵyz Halyq Konstıtýtsııasy dep nyq senimmen aıta alamyz, - dedi Prezıdent.
Sondaı-aq Memleket basshysy elimizde Konstıtýtsııaǵa ózgerister tek referendým arqyly qabyldanatynyn tilge tıek etti.
– Shyn máninde, jańa Ata zań – órkenıeti baı, tarıhy tereń, muraty bıik, jospary aıqyn, bolashaǵy jarqyn, Ádiletti, Qýatty, Qaýipsiz, Taza Qazaqstannyń tólqujaty. Men Memleket basshysy retinde árbir sheshimdi tek ult múddesi turǵysynan qabyldaıtynymdy atap ótkim keledi. Bizge arqany keńge salyp, jaıbaraqat júrýge bolmaıdy. «Bir jóni bolar, jolymyz bolar» dep otyra almaımyz. Oǵan quqymyz da joq. Biz evolıýtsııalyq damý jolyna, ıaǵnı jan-jaqty, jedel jáne batyl jańǵyrý jolyna tústik. Usynylǵan Konstıtýtsııa jobasy qabyldansa, memleket pen azamattardyń qarym-qatynasy jańa sıpatqa ıe bolady, sondaı-aq elimizdiń búkil zań júıesi jańarady. Ata zańǵa ózgerister engizý tártibi áldeqaıda jaqsaryp, demokratııalyq quqyqtyq sıpatqa ıe bolady. Qazirgi Konstıtýtsııa boıynsha Parlament Negizgi zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engize alady jáne mundaı jaǵdaı osyǵan deıin birneshe ret bolǵan. Al, endi Konstıtýtsııaǵa engiziletin kez kelgen ózgerister men tolyqtyrýlar boıynsha sheshim tek jalpyhalyqtyq referendým arqyly qabyldanady. Bul qadam keleshekte jekelegen saıası toptardyń múddesine bola negizsiz konstıtýtsııalyq túzetýler jasaýǵa tosqaýyl qoıady. Men Prezıdent qyzmetine kirisken sátten bastap el taǵdyryna qatysty asa mańyzdy máseleniń bári halyqtyń talqysynan ótip, referendým arqyly sheshilip keledi. Bul men úshin myzǵymas ustanym boldy.
Esterińizge sala keteıin, 1995 jyl qabyldanǵan «Referendým týraly» konstıtýtsııalyq zań óz kúshine ıe bolǵaly alǵash ret 2022 jyly ǵana qoldanyldy. Aldaǵy naýqan az ýaqyt ishinde ótken úshinshi referendým bolmaq, - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Buǵan deıin Prezıdent azamattar referendýmda jańa Konstıtýtsııa jobasyn qoldap jatsa, elimizdiń saıası qurylymy túbegeıli ózgeretinin aıtty.
