Qasym-Jomart Toqaevtyń Respýblıka kúnine arnalǵan saltanatty jıynda sóılegen sóziniń tolyq mátini

Qymbatty otandastar!

Ulyq merekemiz – Respýblıka kúni barshańyzǵa qutty bolsyn!

Bul – búkil halqymyz úshin mán-maǵynasy erekshe jáne qasterli meıram! 25 qazanda aqjoltaı qujat – Qazaqstannyń Egemendigi týraly deklaratsııa qabyldandy. Dál sol kúni ult jylnamasynyń jańa kezeńi bastaldy. Kóp uzamaı óz aldyna derbes el atandyq. Tarıhı ádildik ornap, qasıetti qazaq jerine Táýelsizdiktiń altyn qazyǵy qaǵyldy. Sondyqtan bul kúndi Uly daladaǵy memlekettilik dástúri qaıta jańǵyrǵan kún dep aıtsaq, artyq emes.

Bıyl biz ulttyq merekeni el Táýelsizdiginiń 35 jyldyǵy qarsańynda atap ótip jatyrmyz. Qazaqstan osy memleket tarıhynyń mereıli mejesine qarqyndy damyp kele jatqan, álem qaýymdastyǵynyń qurmetine ıe bolǵan el retinde jetip otyr.

Halqymyz egemendik jyldarynda kóptegen belesti abyroımen eńserdi. Ulttyq bolmysymyzdyń myzǵymas nyshandary – memlekettik rámizderimiz bekitildi. Kók Týymyz Birikken Ulttar Uıymynyń tórinde jelbiredi. Ulttyq qarjy júıesi quryldy. Memlekettik shekaramyz shegendeldi.

Qasıetti Saryarqanyń tórinde, burynǵy eski qalanyń ornynda búkil dúnıe júzin tańǵaldyrǵan, álem moıyndaǵan jańa elordamyz – Astananyń irgesi qalandy.

Biz birligimizdi bekemdep, jer júzine beıbitshilik besigi retinde tanyldyq.

Qurmetti azamattar!

Biz bárimiz birtutas qoǵam bolyp Ádiletti Qazaqstandy qurý isin qolǵa aldyq. Ádilettilik qaǵıdattaryn halqymyz arasynda dáriptep jatyrmyz. Shyn máninde, ádilettilik eń joǵary rýhanı qundylyq desek durys bolady. Jańa partııaǵa «Ádilet» ataýyn berdik.

Biz tarıhı úrdisterge ádiletti kózben qarap, ádil baǵa berýimiz kerek. Sondyqtan Egemen Qazaqstannyń negizin qalaýǵa, onyń óte kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıda damýyna, elimizdiń kóptegen tarıhı jetistikke qol jetkizýine zor úles qosqan Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimi eshqashan umytylmaıdy dep oılaımyn. Sebebi, bul – ádiletke saı keletin másele.

Qazaqta «Yntymaq – myzǵymas qorǵan» degen sóz bar. Biz – bolashaqqa úlken úmitpen, zor senimmen qaraıtyn ultpyz. Shyn máninde, biz tatýlyq pen turaqtylyqtyń arqasynda san túrli synaqtan súrinbeı óttik. El ıgiligin eselep, órkenıetimizdiń órisin keńeıttik. Birtutas ult retinde túbegeıli ózgeristerdi tabysty júzege asyrdyq. Eń bastysy, halqymyzǵa aınymas baǵdar bolatyn qasterli qujat –Konstıtýtsııamyzdy birtutas el bolyp qabyldadyq.

Tuǵyrǵa qonǵan Konstıtýtsııa kópultty jurtymyzdyń jańa Jarǵysyna aınaldy. Konstıtýtsııanyń ár qaǵıdaty, ár tarmaǵy el múddesine qyzmet etýge baǵyttalǵan. Elimizdiń egemendigi, jerimizdiń tutastyǵy, azamattardyń zańdy quqyqtary men bostandyqtary Konstıtýtsııamyzǵa sáıkes basty qundylyqtar dep tanyldy.

Zań men tártipti qamtamasyz etý, jalpyulttyq birlikti bekemdeý myzǵymas qaǵıdat retinde bekitildi. Bilim men ǵylymdy, ınnovatsııany, joǵary tehnologııalardy damytý memlekettiń strategııalyq mindeti dep kórsetildi. Konstıtýtsııada Qazaqstannyń ótkeni men búgini, sondaı-aq bolashaqtaǵy beınesi aıqyndaldy.

El Konstıtýtsııasy túbegeıli ózgeristerdiń jańa kezeńine jol ashty. Sonyń nátıjesinde memlekettik bılik júıesi tolyǵymen jańǵyrdy. Bir palataly Quryltaı paıda boldy. Osylaısha, biz «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament, ıaǵnı Quryltaı – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasyn naqty iske asyrdyq. Vıtse-Prezıdent ınstıtýty quryldy. Qaýipsizdik Keńesiniń qurylymyna qajetti ózgerister engizildi. Elimizdiń joǵary konsýltatıvtik mekemesi – Qazaqstan Halyq Keńesi óz jumysyn bastady.

Elimiz dúnıe júzinde eriktiler, ıaǵnı volonterler qozǵalysyna konstıtýtsııalyq mártebe bergen sanaýly memlekettiń biri atandy.

Barshańyzǵa belgili, qazirgi dúnıe júzinde, osyndaı kúrdeli, turaqsyz, boljamsyz, bulyńǵyr zamanda bılik júıesinde mundaı aýqymdy ózgeris múlde joq. Bul – memleketimiz úshin alǵa qaraı úlken saıası qadam.

Qoǵamnyń barlyq salasyn qamtyǵan reformalar elimizdiń damýyna tyń serpin berdi. 2019 jyldan beri ekonomıkamyz 30 paıyzǵa jýyq ósti. Jan basyna shaqqanda ishki jalpy ónim kólemi 15 myń dollardan asty.

«Ulttyq qor – balalarǵa» jobasy aıasynda 7 mıllıon balanyń esepshotyna 2,5 mıllıard dollar qarjy aýdaryldy. Byltyr 20 mıllıonnan astam sharshy metr turǵyn úı salyndy. Bul – buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish.

Azamattardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 76 jasqa jaqyndady. Dúnıejúzilik banktiń málimetine sáıkes, Qazaqstan bul kórsetkish boıynsha bizdiń aımaqta kósh bastap tur.

Biz ulttyq ekonomıkanyń áleýetin kúsheıtýge basymdyq berip, basa nazar aýdaryp otyrmyz. Álemdegi eń yqpaldy elderdiń qataryna qosylyp, 34-orynda turmyz. Elimizdiń jalpy ishki ónim kólemi 350 mıllıard dollarǵa jetip kele jatyr. Bul – Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy sheńberindegi ekinshi oryn degen sóz.

Shaǵyn jáne orta bıznestiń jalpy ishki ónimdegi úlesi aıtarlyqtaı artty, ıaǵnı 40 paıyzǵa jetti. Kásipkerlerimiz otandyq taýar óndirisin ulǵaıtyp, jańa iskerlik mádenıeti qalyptasýda.

Búginde osy salada elimizdegi eńbekke jaramdy azamattardyń jartysyna jýyǵy jumys istep júr. Sondaı-aq biz ozyq tehnologııaǵa negizdelgen óndiristi damytýǵa jol ashtyq. Sońǵy bes jyldyń ishinde óńdeý ónerkásibindegi eksport kólemi 45 paıyzdan asty. Osylaısha, Qazaqstan ındýstrııasy damýdyń jańa sapalyq deńgeıine kóterilip jatyr.

Keıingi jyldary temirjol salasyn damytýda sony serpilis jasadyq. Relster men shpaldardan bastap vagondar men elektrovozdarǵa deıingi qajettiniń bárin ózimiz óndire bastadyq.

Avtokólik shyǵarý isi de qarqyn aldy. Jyl saıyn konveıerden 150 myńnan asa jeńil jáne júk kóligi shyǵady. Ekonomıkadaǵy barlyq strategııalyq salaǵa qan júgirdi dep aıtýǵa bolady.

Elimizdiń órkendeýine aýqymdy sheteldik ınvestıtsııa septigin tıgizip otyr. Sońǵy jeti jyldyń ishinde tartylǵan qarajat kólemi 155 mıllıard dollarǵa jetti. Túrli elderge baryp, joǵary deńgeıdegi halyqaralyq is-sharalarǵa qatysý Qazaqstannyń saıası bedelin nyǵaıtyp qana qoımaı, zor paıdasyn da tıgizýde.

Jyl basynan beri jalpy somasy 60 mıllıard dollar bolatyn 355 kommertsııalyq kelisimge qol qoıyldy. Osynyń ózi kóp nárseni ańǵartady.

Elimiz Eýrazııanyń jetekshi kólik-logıstıka haby retinde pozıtsııasyn nyǵaıta tústi. Áýejaılar, vokzaldar, kópirler, teńiz aılaqtary salynyp, jóndeýden ótti. Shekara mańyndaǵy ınfraqurylym jańǵyrtylýda. Bul mańyzdy jumys ary qaraı jalǵasady.

Jeti jyl ishinde on myńdaǵan shaqyrym avtokólik joly men temirjoldar salynyp, jóndeldi. Eýropa men Azııanyń arasyn jalǵap turǵan kólik, energetıka jáne tsıfrlyq toraptar Qazaqstan arqyly ótip jatyr.

Qazaqstan orta derjava retinde álemdik tártiptiń nyǵaıýyna eleýli qosyp kele jatqan, damyǵan, turaqty ári zaıyrly memleket bolyp tanyldy.

Syndarly jáne jaýapty syrtqy saıasattyń arqasynda elimizdiń álemdik abyroı-bedeli artýda. Qazaqstan tólqujatynyń mártebesi joǵary. Elimizdiń azamattary men bıznes ókilderi úshin barlyq eldiń esigi ashyq.

Sonymen qatar Qazaqstan dúnıe júzinde bolyp jatqan túbegeıli tsıfrlyq ózgeristerge belsene qatysýda. Elordamyzda Alem.ai halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy men zamanaýı Astana Hub tehnoparki jumys isteıdi. ІT qyzmetterdiń eksporty 1 mıllıard dollardan asty.

Eki sýperkompıýter iske qosyldy. Onyń ıgiligin otandyq kompanııalar men ǵalymdar kórip jatyr. Jaqynda asa qýatty taǵy bir sýperkompıýter paıdalanýǵa beriledi.

Jańadan salynyp jatqan data ortalyqtar klasteri – Derekterdi óńdeý ortalyǵynyń alqaby tsıfrlyq ekonomıkanyń berik negizin qalaıdy. Biz Digital Qazaqstan jalpyulttyq strategııasyn júzege asyrýdy qolǵa aldyq, jasandy ıntellekt tehnologııasy qoǵamnyń barlyq salasyna engiziledi.

Munyń bári – tsıfrlyq, basqasha aıtqanda, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etetin órkendegen memleket qurýǵa baǵyttalǵan qadam.

Sońǵy jeti jylda áleýmettik salany damytýǵa 88 trıllıon teńge qarjy bólindi. Muny halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin salynǵan ınvestıtsııa dep qabyldaǵan jón.

Qazir barlyq aımaqta, ásirese, aýyldyq jerler men shalǵaı eldi mekenderde medıtsınalyq qyzmettiń sapasy artyp kele jatyr. 2019 jyldan beri elimiz boıynsha 1259 densaýlyq saqtaý mekemesi salyndy.

Konstıtýtsııamyzda aqysyz medıtsınalyq kómektiń kepildi kólemi týraly aıqyn jazyldy. Elimizdiń azamattary medıtsınalyq qyzmettiń 1 myńnan astam túrin aqysyz alýǵa quqyly. Bul, túptep kelgende, biregeı áleýmettik kómek desek, artyq bolmas.

Sonymen qatar elimizdiń árbir mektebinde barlyq bastaýysh synyp oqýshylary jáne áleýmettik jaǵynan osal toptaǵy balalar, ıaǵnı, bir mıllıon jeti júz myńnan astam oqýshy aqysyz ystyq tamaq alýda.

Elimizde neshe túrli áleýmettik jeńildikter bar, tipti, olardyń keıbiri jymqyrý negizinde berilip jatyr. Sondyqtan qazir Úkimet bul máseleni jan-jaqty zerttep, osy jumyspen aınalysýda.

Taǵy bir mańyzdy mindet – bilim berý salasyn jan-jaqty damytý. Bul, eń aldymen, jas urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin qajet. Osy ýaqyt aralyǵynda elimiz boıynsha 1483 balabaqsha ashyldy. 1342 zamanaýı mektep boı kóterdi.

Keıingi jeti jyl ishinde jastardyń joǵary bilim alýy úshin jalpy quny 1,5 trıllıon teńge bolatyn 655 myńnan astam oqý granty bólindi. Bul sharalar jas býynnyń qalaǵan kásipti meńgerýine, qabiletin ushtaýyna múmkindik beredi.

«Egemen eldiń eńsesi – bıik» degen sóz bar. Biz qasıetti Táýelsizdigimizdiń arqasynda túrli salada tolaıym tabysqa jetip kelemiz. Sondyqtan beıbit kúnniń qadirin bilip, memlekettigimizdi kúsheıte túsý úshin tabandy eńbek etýimiz kerek.

Men búgin elimizdiń birqatar jetistigine toqtalyp óttim. Biraq qazirgideı qubylmaly ári básekege toly zamanda beı-jaı, beıqam otyrýǵa múldem bolmaıdy. Áli kóp jumys isteýimiz qajet, kemshilikter men olqylyqtar bar ekenin moıyndaımyz, olardy joıý jáne túzetý úshin Úkimet pen depýtattar jáne barlyq memlekettik qyzmetshiler kúsh salýy kerek.

Memleketimizdiń aldynda turǵan naqty mindetter men josparlar jóninde kelesi aptada Qazaqstan halqyna Joldaýymda tolyǵyraq aıtamyn.

Ózderińiz bilesizder, qazir álem asa joǵary qarqynmen ózgerýde. Órkenıet kóshinen qalyp qoımaý úshin zaman talabyna saı áreket etý udaıy mańyzdy.

Adam kapıtalyn damytý – elimizdiń konstıtýtsııalyq mindeti. Biz sanaly, jaýapkershiligi mol, oıy ushqyr, básekege qabiletti, otanshyl jáne adal azamattardy tárbıeleýimiz kerek. Bul – elimizdiń ósip-órkendeýiniń kepili.

Otanshyldyq, eńbekqorlyq, jasampazdyq, ózara syılastyq, janashyrlyq qundylyqtaryn keń aýqymda dáriptep, qoǵamymyzda jańarǵan etıka qalyptastyrýymyz qajet.

Halyqaralyq ahýaldy, sonyń ishinde damyǵan elderde bolyp jatqan sońǵy oqıǵalardy kórip-bilip otyrsyzdar. Rasynda Zań men Tártip saqtalmasa, tatýlyq pen yntymaq bolmasa, eshqandaı damý, qysqasy, tórt qubylamyz túgel bolmaıtyny aıdan anyq.

Biz aýyzbirshiligimizdi saqtap, ortaq múdde jolynda birtutas qoǵam bolyp eńbek etsek, kez kelgen belesti baǵyndyramyz, barlyq maqsat-muratymyzǵa jetemiz. Men buǵan kámil senemin!

Qurmetti otandastar!

Respýblıka kúni – kúlli halqymyzdyń basyn qosatyn, jalpyulttyq sıpaty bar biregeı mereke.

Egemendik pen Táýelsizdik – bárinen qymbat qazynamyz, eń asyl qundylyǵymyz! Sondyqtan memlekettigimizdi kúsheıtip, elimizdiń irgesin bekite túsý – barshamyzdyń qasıetti boryshymyz.

Biz egemendikke ata-babalarymyzdyń boıyndaǵy myqty erik-jiger men óshpes rýhtyń arqasynda qol jetkizdik. Halqymyz Táýelsizdik jolynda qurban bolǵan erlerdiń, bostandyq úshin janqııarlyqpen kúresken tulǵalardyń esimin árqashan jadynda saqtaıdy.

Aǵa býyn tar jol, taıǵaq keshýden ótse de, barlyq syn-qaterdi eńserip, el úshin qajyrly qyzmet etti.

Halqymyz, ásirese jastarymyz tól shejiremizdi tereń tanyp, oǵan qurmetpen qaraı bastady. Bul – óte jaqsy úrdis.

Shyn máninde, tarıhqa tek birjaqty kózqaraspen qaraýǵa bolmaıdy. Bizdiń tarıhymyz – uly jeńisterdiń, máńgilik muralar men teńdessiz dástúrlerdiń shejiresi. Bizdiń tarıhı derekterge toly dańqty jolymyzdy jigerli, tabandy, jasampaz tulǵalar jazdy. Olardyń ómiri men ustanymy – jas urpaqqa úlgi-ónege. Túptep kelgende, eldigimizdiń tuǵyryn memleketshil, otanshyl, parasatty, adal, eńbekqor adamdar nyǵaıtady.

Qazir ortamyzda otyrǵan azamattardyń boıynda osy qundy qasıetterdiń bar ekeni anyq. Solardyń biri «Eńbek Dańqy» nagradasynyń tolyq kavaleri – Ábdirashıt Qoıshybekuly Dospanov. Ol áke izin basyp, 40 jyldan astam ýaqyt metallýrgııa salasynda abyroıly jumys istep kele jatyr. Kásibı sheberligi men eńbekke adaldyǵynyń arqasynda zor tabysqa jetip, elimizdi órkendetýge mol úles qosyp júr. Búginde jas mamandarǵa baǵyt-baǵdar berip, olarǵa ómirlik kásibiniń qyr-syryn úıretýde. Men búgin Ábdirashıt Qoıshybekuly Dospanovqa «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn berý týraly sheshim qabyldadym.

Osy merekelik jıynǵa tól mádenıetimizdiń kórnekti ókili, belgili sazger, ustaz Altynbek Qorazbaev qatysyp otyr. Onyń ánderi birneshe býynnyń júregine jol taýyp, qazaq óneriniń altyn qoryna qosyldy. Men búgin Altynbek Qorazbaevqa eń joǵary marapat – «Otan» ordenin tabystaımyn.

Qazir aramyzda dańqty alpınıst Qazbek Ýálıev otyr. Ol dúnıe júziniń eń bıik shyńdaryn baǵyndyryp, álemdik alpınızmniń ańyzyna aınaldy. Men Qazbek Shákimulynyń eren eńbegin eskere otyryp, ony ІІ dárejeli «Barys» ordenimen marapattaýdy uıǵardym.

Natalıa Vıktorovna Safıýlına joǵary pedagogıkalyq sheberligimen, kásibıligimen jáne súıikti isine adaldyǵymen kórindi. Jańashyl ustaz erekshe balalardy oqytýda ozyq tásilder engizip otyr.

Memleket shyn máninde ınklıýzıvti qoǵam qalyptastyrýǵa úles qosyp júrgen osyndaı pedagogterdi árdaıym qoldaıdy. Bilim berý salasyn damytýǵa qosqan eleýli úlesi úshin Natalıa Vıktorovna Safıýlınaǵa «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy» ataǵy beriledi.

Sondaı-aq rýhanııatymyzdyń órisin keńeıtýge zor úles qosyp júrgen ónerpaz, tanymal opera ánshisi Talǵat Maratuly Musabaevqa «Qazaqstannyń halyq ártisi» ataǵy beriledi.

Óner qaıratkerlerimen qatar, mádenıet salasyn zerttegen ǵalymdardyń da eńbegi zor qurmetke laıyq. Osy oraıda, mýzeı isin damytýǵa jáne tarıhı-mádenı muramyzdy saqtaýǵa belsene atsalysyp júrgen belgili ólketanýshy Baýyrjan Ózbekáliuly Jánibekovke «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵy beriledi.

Sonymen qatar ulaǵatty ustaz, ónertanýshy ǵalym Elmıra Sákenqyzy Sultanǵalıevaǵa «Qurmet» ordeni tabystalady.

Jumysshy mamandyq ıeleri elimizdiń órkendeýine belsene atsalysyp keledi. Qazir osy jerde adal eńbegimen zor tabysqa jetken naǵyz eńbek adamdary otyr. Bul oraıda «Astana-Kógaldandyrý qurylysy» mekemesiniń qyzmetkeri Dıdar Teljanulyn erekshe atap ótýge bolady.

Osy saladaǵy ıgi ister men Prezıdent retinde usynǵan «Taza Qazaqstan» tujyrymdamasymen tyǵyz baılanysty. Bul búkil elimizge óte qajetti jumys dep aıtsaq, qate bolmaıdy. Óıtkeni kóshelerimiz taza bolmasa, árbir jerde aǵash pen gúlder kóp egilmese, azamattarymyz tabıǵatqa qamqor bolmasa, elimiz de jasampaz bolmaıdy. Bul – anyq nárse. Bul – Úkimet bolsyn, Quryltaı bolsyn, quqyq qorǵaý mekemeleri bolsyn, jergilikti bılik ókilderi men basqa da memlekettik jáne memlekettik emes uıymdardyń, barlyq joǵary oqý oryndarynyń, mektepterdiń ortaq paryzy. Basqa sózben aıtqanda, bul – jalpyulttyq qozǵalys. Búgin elordamyzdy kórkeıtýge eleýli úles qosqan bilikti mamanǵa «Qurmet» ordeni beriledi.

Al «Astana ormany» uıymynda tabysty jumys istep júrgen Amanjol Tókenuly Úısinbaev «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalady.

Osy aıtýly kúnde biz Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanynan kelgen mehanızator Sergeı Nıkolaevıch Pýstylnıkovke laıyqty qurmet kórsetemiz. Ol otyz jyldan beri aýyl sharýashylyǵy salasynda jemisti jumys istep, jıǵan tájirıbesin jas býynǵa úıretip keledi. Adal eńbegi men tolaıym tabysy úshin Sergeı Nıkolaevıch Pýstylnıkov ІІІ dárejeli «Eńbek Dańqy» ordenimen marapattalady.

Biz ult saýlyǵyn nyǵaıtý jáne zııatker urpaq tárbıeleý isine basa mán berip otyrmyz. Ustazdar men dárigerler qaýymyna jan-jaqty qoldaý kórsetý jáne olardyń eńbegine zor qurmetpen qaraý – mańyzdy mindet.

Búgin aǵa meıirbıke Anar Rahmanbekqyzy Ábdiqulovaǵa jáne ulaǵatty ustaz Sálıma Ibraıymqyzy Jumamuratovaǵa «Shapaǵat» medali tabystalady.

Qoǵamdyq kelisim – egemendigimizdiń myzǵymas kepili. Búgin yrysty yntymaǵymyzdy nyǵaıtý jolynda jemisti eńbek etip júrgen bir top azamatqa «El birligi» ordeni tabystalady.

Sonymen birge búgin memleketimizdi kórkeıtýge belsene atsalysqan, adal eńbegimen kópke úlgi bolǵan 2 myńnan astam azamat marapattalady. Sonyń ishinde 270-ke jýyq bilim-ǵylym, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerine, 473 jumysshy mamandyǵy ókilderine jáne 129 eńbek ardagerine, sondaı-aq, 200-den astam shaǵyn jáne orta bıznes ókiline memlekettik nagrada tapsyrylady.

Bárińizge qutty bolsyn!

Elimizdiń abyroıyn asyryp júrgen eńbek adamdaryna qurmet kórsetý – memlekettik saıasatymyzdyń ózegi. Men Respýblıka kúni qarsańynda sizderge jáne barsha otandastarymyzǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin.

Memlekettigimizdiń myzǵymas tuǵyry máńgi bolsyn!

Qasterli Otanymyz – Qazaqstan ósip-órkendeı bersin!