Mektepte smartfon qoldanýǵa qatysty qandaı jańa erejeler qabyldanýy múmkin
ASTANA. KAZINFORM – Jańa oqý jylynda Qazaqstan mektepterinde oqýshylardyń smartfon paıdalanýyna qatysty qosymsha shekteýler engizilýi yqtımal. Bul jóninde bilim berý saıasaty salasyndaǵy sarapshy Jazıra Asanova Kazinform tilshisine aıtyp berdi.
Onyń sózinshe, qazir Oqý-aǵartý mınıstrligi mektepterde uıaly telefondardy paıdalanýdyń biryńǵaı tártibin retteıtin qujat ázirlep jatyr.
– Qazaqstanda sabaq kezinde telefon paıdalanýǵa shekteý buǵan deıin de qarastyrylǵan. Alaıda ár bilim berý uıymy bul tártipti ishki erejeleri arqyly jeke-jeke belgilep keldi, – dedi Jazıra Asanova.
Talqylanyp jatqan erejelerge sáıkes, 1–7 synyp oqýshylary smartfondaryn sabaq bastalǵanǵa deıin tapsyrýy múmkin. Al 8–11 synyp oqýshylary úshin talap jeńilirek bolady. Olarǵa smartfondardy tek oqý maqsatynda, mysaly, tsıfrlyq resýrstarmen jumys isteý úshin paıdalanýǵa ruqsat berilýi yqtımal.
Sonymen qatar, 16 jasqa deıingi balalardyń áleýmettik jelilerge kirýin shekteý, ekran aldynda ótkizetin ýaqytqa qatysty usynymdar ázirleý, sondaı-aq erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar úshin arnaıy jaǵdaılar qarastyrylyp jatyr.
– Telefon oqýshydan birjola alynbaıdy. Sabaqtan tys ýaqytta ol baılanys quraly retinde balanyń qolynda qalýy tıis. Erejeni buzǵan jaǵdaıda ata-analarǵa eskertý jasaýdan bastap aıyppul salýǵa deıingi jaýapkershilik sharalary qarastyrylyp jatyr, – dep atap ótti sarapshy.
Jazıra Asanovanyń aıtýynsha, mundaı sharalardyń qajettiligi tek tártip erejelerine baılanysty emes. Qazirgi tańda smartfondar men áleýmettik jelilerdi paıdalaný máselesi álemniń kóptegen bilim berý júıesinde talqylanyp jatyr. Mamandar smartfon jetkinshektiń zeıinin tómendetip, oqý úlgerimin nasharlatatynyn jáne onlaın keńistikte kıberbýllıng qaýpin týdyratynyn aıtady. Bul faktiler shekteý engizýdiń negizgi sebepteri sanalady.
– Bala telefondaǵy habarlamaǵa alańdaǵannan keıin, sabaqqa tolyqqandy qaıta kirisýine shamamen 20 mınýt qajet, – dedi ol.
Sonymen birge, sarapshynyń pikirinshe, tsıfrlyq orta bir synyp aıasymen ǵana shektelmeıdi. Mektep chattary men áleýmettik jelilerde buzaqylyq pen kıberbýllıng jalǵasýy múmkin.
Osyǵan baılanysty kóptegen el smartfondardy paıdalaný erejelerin qaıta qarap jatyr. 2026 jylǵy naýryzda mundaı shekteýler álemniń 58%-ynda, ıaǵnı 114 bilim berý júıesinde engizilgen. Al 2023 jyly bul kórsetkish 25%-ǵa tómen bolatyn.
Jazıra Asanova mektepter men ata-analarǵa tıisti buıryqtyń resmı jarııalanýyn kútpeı-aq, jańa erejelerge qazirden bastap daıyndalýǵa keńes beredi.
– Telefondardyń qaıda jáne qalaı saqtalatynyn, balanyń ata-anasymen qalaı baılanysa alatynyn, tótenshe jaǵdaı kezinde ne isteý kerektigin jáne úzilis kezinde ekranǵa telmirý ádetin nemen almastyrýǵa bolatynyn aldyn ala oılastyryp, talqylaý qajet, – dedi sarapshy.
Onyń aıtýynsha, otbasyndaǵy tsıfrlyq mádenıetke de erekshe kóńil bólý kerek. Balaǵa tsıfrlyq ortadaǵy, onlaın álemdegi minez-qulyq erejelerin túsindirip, túrli jaǵdaılarda durys áreket etýdi úıretý mańyzdy.
– Bul tyıymnyń astarynda balalardyń telefonyn jaı ǵana tartyp alý ıdeıasy turǵan joq. Másele áldeqaıda keń ári tereń. Biz balanyń zeıinin, nazaryn sabaqqa uzaq ýaqyt ári úzdiksiz turaqtandyrý qabiletin qalpyna keltirgimiz keledi. Tehnologııalarǵa táýeldi bolmaı, olardy sanaly túrde paıdalanýǵa úıretýge tyrysyp jatyrmyz, – dep atap ótti Jazıra Asanova.
Sarapshynyń pikirinshe, úıde bala smartfonǵa tym kóp ýaqyt jumsaıtyn bolsa, onda mekteptegi shekteýler nátıje bermeıdi. Jas býyndy durys baǵytqa baýlýda otbasydaǵy tárbıeniń, ata-ana qadaǵalaýynyń mańyzy orasan.
– Eger mektepte telefondy alty saǵatqa alyp qoıyp, al keshke bala smartfondy taǵy bes-alty saǵat paıdalansa, onda máseleni sheshken joqpyz. Tsıfrlyq mádenıet mektep, otbasy jáne qoǵam birlesip áreket etken jaǵdaıda ǵana qalyptasady, – dep qorytyndylady ol.
Eske salaıyq, buǵan deıin Qala mektepterinde oqıtyn oqýshylar arasynda eń jıi kezdesetin aýrý túri mıopııa ekenin jazǵanbyz. Ol – kóz aýrýy.
Qazaq kóz aýrýlary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń deregi boıynsha, mıopııa mektep oqýshylary arasyndaǵy oftalmologııalyq aýrýlardyń tiziminde birinshi orynda tur. Derttiń damýyna tuqym qýalaý áser etkenimen, onyń keń taralýyna kóbine balalardyń ómir salty yqpal etedi. Atap aıtqanda, búginde mıopııanyń basty sebebi – telefonǵa uzaq ýaqyt ári úzdiksiz telmirý.
– Mıopııa – mektep oqýshylary arasynda eń jıi kezdesetin kóz aýrýy túri. Al qalalyq mektepterde onyń taralýy 30%-ǵa jetedi. Onyń týyndaýyna negizgi sebep – jaqyn qashyqtyqta kózge uzaq ýaqyt kúsh túsirý, smartfondar, planshetter jáne basqa da tsıfrlyq qurylǵylardy shamadan tys paıdalaný, sondaı-aq balalardyń taza aýada jetkilikti ýaqyt ótkizbeýi. Álemniń jetekshi mamandarynyń pikirinshe, balalardyń ashyq aýada ótkizetin ýaqytyn kóbeıtý mıopııanyń damýy men údeýiniń aldyn alýdyń eń tıimdi joldarynyń biri, – delingen QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń habarlamasynda.
Sonymen birge, mıopııa Qazaqstanda ǵana emes, álemde de kózdiń eń keń taralǵan aýrýlarynyń biri sanalady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregine sáıkes, búginde álem halqynyń 30%-dan astamy mıopııaǵa shaldyqqan.
– Qazaqstanda mıopııanyń údeýin tejeýge baǵyttalǵan zamanaýı ádister, sonyń ishinde perıfokaldy kózildirikter men ortokeratologııalyq lınzalar qoldanylady, – dep málimdedi mınıstrlik.
Ǵalymdardyń boljamynsha, 2050 jylǵa qaraı mıopııa álem halqynyń jartysyna jýyǵynda, ıaǵnı shamamen 5 mlrd adamnan anyqtalady. Onyń ishinde árbir besinshi adamda joǵary dárejeli mıopııa bolsa, al shamamen 200 mln adam patologııalyq mıopııadan zardap shegýi múmkin.
Aıta keteıik, buǵan deıin smartfonnyń saýsaqtarǵa zııany qandaı jáne odan qalaı saqtanýǵa bolatynyn jazǵanbyz.
