Meksıka shyǵanaǵyndaǵy teńiz tirshiligi apattan beri qalpyna kelmegen — zertteý
ASTANA. KAZINFORM — Jańa zertteýge sáıkes, 2010 jyly Deepwater Horizon munaı platformasynda bolǵan jarylystan keıin Meksıka shyǵanaǵyndaǵy teńiz janýarlarynyń sany shamamen 60 paıyzǵa azaıǵan. Bul týraly Kazinform agenttiginiń Vashıngtondaǵy menshikti tilshisi NBC News-ke silteme jasap habarlaıdy.
Zertteý avtorlary — Nova Ońtústik-Shyǵys ýnıversıtetiniń bıolog-okeanografy Treısı Sattonı men Ońtústik Karolına ýnıversıtetiniń hımık-okeanografy Izabel Romero. Ǵalymdardyń eńbegi PNAS ǵylymı jýrnalynda jaryq kórdi.
2010 jylǵy 21 sáýirde Meksıka shyǵanaǵyndaǵy Deepwater Horizon munaı platformasynda bolǵan apattan BP kompanııasynyń uńǵymasynan 134 mıllıon gallon munaı tógildi. Sodan beri aımaqtaǵy teńiz janýarlarynyń popýlıatsııasy tolyq qalpyna kelmegen. Bul jańa zertteý nátıjesinde anyqtaldy.
Zertteý derekterine sáıkes, Meksıka shyǵanaǵynda balyq popýlıatsııasy 63,5 paıyzǵa qysqarǵan. Kıtterdiń negizgi qoregi sanalatyn asshaıandar men krıldi qosa alǵanda, shaıantárizdiler sany 62 paıyzǵa, al kalmar men segizaıaq sııaqty iri teńiz janýarlarynyń sany 59,7 paıyzǵa azaıǵan.
Sattonı bastaǵan zertteý toby teńiz janýarlary sanynyń azaıǵanyn úsh ádis arqyly anyqtady: tormen aýlaý, akýstıkalyq sonar jáne genetıkalyq taldaý. Sońǵy ádis túrlerdiń ınbrıdıng (bir popýlıatsııa ishindegi jaqyn týystas aǵzalardyń ózara shaǵylysýy — red. eskertpesi) saldarynan genetıkalyq alýantúrliligin joǵaltyp jatqanyn kórsetti.
Romeronyń aıtýynsha, munaı men dıspergentter (munaı tógindilerin joıý kezinde qoldanylatyn arnaıy hımııalyq qospalar — red. eskertpesi) balyqtarǵa ártúrli jolmen zııan keltiredi. Munaıdyń ýyttylyǵy joǵary ári qaýipti, al dıspergentter munaıdy usaq tamshylarǵa bólip, onyń sý qabatyna taralýyn kúsheıtedi. Bul sýda tirshilik etetin janýarlarǵa munaıdyń zııandy áserin kúsheıtedi.
Zertteýshiler bolashaqta mundaı oqıǵa qaıtalansa, hımııalyq zattardy qoldanbaı, onyń ornyna munaımen qorektenetin mıkroorganızmderdiń kóbeıýine yqpal etetin zattardy paıdalanýdy usynady.
Buǵan deıin Keystone munaı qubyrynyń kanadalyq operatory 2022 jyly munaı tógilýine baılanysty AQSh-qa 26,9 mln dollar ótemaqy tóleıtini habarlanǵan bolatyn.
Eske sala keteıik, buǵan deıin British Petroleum mamandary Meksıka shyǵanaǵynadaǵy munaıdyń tógilýine uńǵy apaty sebep emes ekenin aıtqan edi.
