Medıtsınalyq saqtandyrý: Neni bilýimiz kerek?

1 qańtarynan bastap qoldanysqa engizilý josparlanýda. ıAǵnı elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý jáne medıtsınalyq qyzmet kórsetý baǵytynda túbegeıli ózgerister kútilýde. Alaıda, qoldanysqa daıyndalyp jatqan jańa júıe týraly áleýmettiń aqparaty az bolyp tur. Tipten,  mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesi degenimiz ne, onyń artyqshylyǵy men tıimdiligi nede degen máselelerde túsinik taıaz. Oǵan redaktsııamyzdyń hat-qorjynyna kelip jatqan oqyrman hattary kýá. Olqylyqtyń orynyn toltyrý maqsatynda oqyrman saýalyna oraı mamandardyń jaýabyn nazarǵa usynyp otyrmyz. Sonymen...

MÁMS degenimiz ne?

 Aıgúl Syzdyqova,

Asta­­na qalasynyń tur­ǵy­ny:

- Jasyratyny joq, eli­miz­­diń den­saýlyq saqtaý salasy reforma­lar­dan kóz ashpaı keledi. Biraq, bul re­fo­r­ma­­lardyń nátıjesinde medı­tsı­nalyq qyz­­met kórsetýdiń sapasy jaq­saryp kete qoıǵan joq. Endi mine, min­det­ti áleýmettik medıtsınalyq saq­tan­dy­­rý júıesi engizilmek eken. Qysqa qaı­yrǵanda, MÁMS degenimiz ne?  Bul ózi qaı eldiń tájirıbesine negizdelip otyr?

Serikjan Sabyralıev,

Den­saý­lyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi medıtsınalyq qyzmetke aqy tóleý komıtetiniń bas sarapshysy:

- Birinshiden, mindetti áleýmettik saq­tandyrý júıesiniń basty maqsaty - elimizdegi medıtsınalyq qyzmet kórsetý jaǵdaıyn jaqsartý, azamattardyń tegin medıtsınalyq kómek alýyna qajetti kepildikterdi qalyptastyrý bolyp tabylady. MÁMS júıesi jumys isteı bastaǵan kezeńde qorǵa jarna tólemegen azamattarǵa tegin medıtsınalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń sheńberinde jedel medıtsınalyq kómek, sanıtarlyq avıatsııa kómegi, áleýmettik máni bar aýrýlarmen syrqattanǵan adamdar­ǵa qajetti medıtsınalyq kómek kórseti­le­di jáne saýyqtyrý ekpeleri jasala­dy. Tabysy joq jáne qorǵa jarna aýdara almaıtyn azamattarǵa 2020 jyldyń 1 qańtaryna deıin alǵashqy medıtsına­lyq-sanıtarlyq kómek tegin kórsetiledi.

Qazirgi kezde medıtsınalyq saq­tan­dyrý júıesi kóptegen elderdiń tá­ji­rıbesinde tıimdi jumys istep tur. Máselen, eýropanyń 16 elinde. Atap aıtqanda, Túrkııada (1945 jyldan beri), Japonııada (1961 jyldan beri) áleýmettik medıtsınalyq saq­tan­dyrý júıesi bıýdjettik josparlaýdy almastyryp, tıimdi jumys istep ke­ledi. Qazaqstandyq MÁMS modelin ázir­leý kezinde biz Germanııa, Reseı Federatsııasy, Lıtva jáne Shyǵys Eýropa elderi - onyń ishinde Slovakııa, Chehııa, Polsha elderiniń tájirıbelerin ne­gizge aldyq. Osy elderde qoldanylyp kele jatqan MÁMS modeliniń ozyq úlgi­leri qazaqstandyq tájirıbede iske asyrylatyn bolady.

Aýyldaǵylar qaıda emdeledi?

Kámesh BORIN,

Aqmola oblysy, Qorǵaljyn aýdany, Úshsart aýylynan, jeke sharýa:

- Biz aýyldyq jerde turamyz. Qazir aýyly­myzda jekelegen sharýa qo­jalyq­ta­ry ǵana jumys isteıdi. Sońǵy jylda­ry zaıybym da, ózim de eshqandaı jer­de jumys istemeımiz. Úsh balamyz bar. Jumyssyz retinde tirkelip kórgen emespiz. Qoldaǵy azyn-aýlaq malymyzdy ósirip, kúnimizdi kórip kelemiz. Biz MÁMS júıesi boıynsha medıtsınalyq qyzmet túrlerin qalaı paıdalanamyz? Aýylda aýrýhana da, dárigerlik-fe­ld­sherlik pýnkt te joq. Basymyz aýyryp, baltyrymyz syzdasa qaıda baramyz?

Lázzat ShOMANOVA,

Densaý­lyq saqtaý jáne áleýmettik da­mý mınıstrligi medıtsınalyq qyz­met­ke aqy tóleý komıtetiniń tegin medıtsı­nalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde kórsetilgen medıtsınalyq qyzmet­terdiń kólemin baqylaý basqarmasynyń basshysy:

- MÁMS júıesindegi basqa da medı­tsı­nalyq kómekke (ambýlatorııalyq-emhanalyq, statsıonarlyq, statsıonardy almastyratyn, pallıatıv­tik, ońaltý kómekteri jáne joǵary tehnologııalyq medıtsınalyq qyz­met­ter) qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin sizder jeke kásipker retinde tir­­kelýlerińiz nemese jumyspen qamtý orta­lyǵyna baryp jumyssyz retinde tir­kelýlerińiz qajet. Sonda sizder ózde­ri­ńiz qorǵa qarjy tóleý nemese siz­der úshin memleket jarna tóleý tártibin ret­ke keltiretin bolasyzdar. MÁMS júıe­sindegi barlyq medıtsınalyq kómek siz­diń balalaryńyzǵa tegin kórseti­ledi. Óıtkeni, sizdiń balalaryńyz úshin MÁMS qoryna tıisti jarnalardy memleket tóleıtin bolady.

Qazir Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanyna qarasty Úshsart aýylyn­da 182 turǵylyqty adamdar turady. Sizdiń aýylyńyzǵa medıtsınalyq qyzmet­ti Qyzylsaı medıtsınalyq pýnktti kórsetedi. Bul medıtsınalyq pýnkte or­ta bilimdi meıirger qyzmet kórsetedi jáne bul pýnkt arnaıy sanıtarlyq kólikpen qam­tamasyz etilgen. Sonymen birge, bul aýyl turǵyndaryna Qorǵaljyn aý­dandyq ortalyq aýrýhanasy men emha­nalary kez kelgen ýaqytta qajetti medıtsınalyq qyzmet kórsetýge mindetti.

Jarnany kim tóleıdi?

 Altyngúl ÁMІROVA,

Astana qa­la­synyń turǵyny, dáriger:

- Men uzaq jyldardan beri Densaý­lyq salasyndaǵy memlekettik emhanada qyzmet istep kelemin. MÁMS júıesi jumys isteı bastaǵanda densaýlyq sa­lasy qyzmetkerleriniń jalaqysy kó­beıedi degen sóz bar. Ol qalaı jú­zege asyrylady? Sonymen birge, kóp­shilik kókeıinde júrgen taǵy bir suraq, MÁMS qoryna kim jáne qansha kólemde jarna tóleıtin bolady?

Lázzat ShOMANOVA:

- MÁMS júıesinde medıtsınalyq qyzmetterdi satyp alý áleýmettik me­dı­tsınalyq saqtandyrý qory arqyly memlekettik jáne jeke medıtsınalyq uıymdardyń teń dárejede qatysýy negizinde júzege asyrylatyn bolady. Medıtsınalyq qyzmetterdi qor arqy­ly satyp alý kezinde densaýlyq saq­taý salasynda akkredıtteýden ótken, tıisti medıtsınalyq kómek kórsetý sala­sy boıynsha úsh jyl úzdiksiz tájirıbesi bar densaýlyq saqtaý sýbektileri basymdyqqa ıe bolady. MÁMS júıesi engizilgen kezde emdelýshi úshin jáne oǵan sapaly qyzmet kór­setý úshin básekelestik kúsheıedi. Báse­kege qabiletti densaýlyq saqtaý mekemeleriniń jaǵdaıy jaqsarady. Osyǵan baılanysty bul mekemelerde ja­laqy deńgeıin arttyrýǵa jáne eńbek jaǵ­daıyn jaqsartýǵa qol jetkizi­ledi. Baǵ­darlama boıynsha dárigerler­diń jala­qysyn kezeń-kezeńmen 2030 jyl­ǵa deıin elimizdiń ekonomıkasy salasyndaǵy ortasha jalaqy­men salystyrǵanda keminde eki ese arttyrý kózdelinip otyr.

Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, MÁMS júıesi boıynsha Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mı­nı­strliginiń medıtsınalyq qyzmetke aqy tóleý komıtetiniń baza­synda arnaıy qor qurylady. Qazaqstandyqtar atalǵan qorǵa aı saıyn mindetti jarna­­laryn aýdaryp otyrady. Jarna­lardyń mólsherlemesi ortasha aılyq jalaqynyń 7 paıyzyn quraıdy. Bul rette mólsherleme kezeń-kezeń­men ulǵaıtylady. Qorǵa aýdaryla­tyn jarnalardyń 5 paıyzyn óz jumys­ker­leri úshin jumys berýshiler aýdarady. Bul rette kezeń-kezeńmen ulǵaıtylatyn mól­sherleme mejesi: 2017 jyly - 2 paıyz­dy, 2018 jyly - 3 paıyzdy, 2019 jyly - 4 paıyz jáne 2020 jyldan bastap 5 paıyzdy quraıdy. Al ju­mys isteýshilerdiń ózderi úshin qorǵa tóleıtin jarnalary jalaqynyń 2 paıyzyn quraıdy. Bul jarnany aýdarý 2019 jyldan bas­tap 1 paıyz kóleminde bolsa, 2020 jyldan bastap 2 paıyzdy quraıtyn bolady. Ózin ózi jumyspen qamtıtyn azamattar, ıaǵnı jeke kásipkerler, jeke notarıýstar, jeke sot oryndaýshylary, advokattar jáne azamattyq qu­qyqtyq sharttar boıynsha kiris alatyn basqa da jeke tulǵalar kiris­teriniń 7 paıyzy kóleminde jarna tóleıdi. Respýblıkalyq bıýdjet tý­raly zańǵa sáıkes tıisti qarjy jy­lyna belgilengen eń tómengi bir ja­laqy mólsheri bıznes sýbektisine ar­nalǵan arnaýly salyq rejiminde qol­danatyn jeke kásipkerdiń nemese fer­mer qojalyqtary basshysynyń nemese múshesiniń kirisi bolyp tabylady.

Saqtandyrý polısi berile me?

 Sámıǵa TUıAQOVA,

«NurGaz PromStroı» JShS-nyń menedjeri, Oral qalasynan:

- MÁMS júıesi engizilgen kezde medıtsınalyq qyzmetke qol jetim­dilik qandaı dárejede bolady? Bú­ginde «jańbyrdan keıin qaptaǵan sa­ńy­­­raýqulaqtaı» qaptap ketken jeke men­shik medıtsınalyq ortalyqtar kór­setetin medıtsınalyq qyzmet túrleri qol­jetimdi bola ma? Órkenıetti elderde azamattarǵa medıtsınalyq saqtandyrý po­lısi beriledi. MÁMS júıesi engi­zil­gen kezde bizdiń azamattarǵa polıster berile me?

Aıgúl ÁBІLDAEVA,

Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mını­strligi medıtsınalyq qyz­met­ke aqy tóleý komıtetiniń monı­torıng jáne biryńǵaı ulttyq den­saý­lyq saqtaý júıesin damytý bas­qar­masynyń bas sarapshysy:

- Medıtsınalyq saqtandyrý júıe­si turǵyndardy medıtsınalyq qyz­met­ke jumsalatyn shyǵyndardan qar­ jylyq turǵydan qorǵaý, sapaly medıtsınalyq qyzmetpen qamtamasyz etý, medıtsınalyq qyzmet kórsetý salasynyń tıimdiligin jáne qarjylyq tu­raqtylyǵyn jaqsartý maqsatynda qol­danysqa engizilgeli otyr. Osyǵan baı­lanysty elimizde MÁMS júıesin qol­danysqa engizý densaýlyq saq­taý salasynda birshama sapaly óz­ge­risterge qol jetkizýge múmkindik be­redi dep kútilýde. Atap aıtqanda, al­ǵash­­qy medıtsınalyq sanıtarlyq kó­mek­­ti basymdyqpen damytýǵa, jal­py tájirıbedegi bir dárigerge tıetin júktemeni 2 000-nan 1 500 adam­ǵa deıin kezeń-kezeńmen azaıtýǵa, me­dı­tsınalyq qyzmetterdiń kólemin art­tyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul sharalar óz kezeginde medıtsınalyq kómek­tiń sapa­syn arttyrýǵa jáne emhanalar­da­ǵy ke­zek­terdi qysqartýǵa alyp keledi. Bul júıe joǵary mamandandyrylǵan ońal­tý jáne pallıatıvtik kómekti ulǵaıtýǵa, aza­mattardyń osy medıtsınalyq kómek túr­lerine qoljetimdiligin arttyrýǵa, ólim-jitimniń tómendeýine jáne adam­dardyń ómir súrý jasynyń artýyna qol jet­kizýge múmkindik beredi. Eń bastysy, eli­miz­diń densaýlyq saqtaý salasynda sapaly medıtsınalyq kómekke barlyq emdelýshilerdiń qoljetimdiligi artady.

MÁMS júıesine qarasty medı­tsı­nalyq mekemelerde dárigerdiń taǵaıyn­daýy boıynsha dárilik zattar tegin nemese jeńildikpen beriledi. Tegin nemese jeńil­dikpen beriletin dári-dármektiń ataý­laryn jáne aýrýlardyń tizbesin Den­saýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi bekitedi. Bul tizbeler bu­qaralyq aqparat quraldary arqyly halyqqa jan-jaqty nasıhattalady. MÁMS júıesinde joǵaryda aıtylǵan te­gin nemese jeńildikpen beriletin dári-dármekter tizbesin keńeıtý kezeń-kezeń­men, ıaǵnı qordyń kiris bóliginiń ul­ǵaıýyna baılanysty júzege asyrý jos­parlanǵan. Máselen, sozylmaly aý­rýlar boıynsha dári-dármek qunynyń 100 paıyzyn, negizgi jáne juqpaly aýrý­lar boıynsha dári-dármek qunynyń 70 paıyzyn, jalpy sıpattaǵy aýrýlar boıynsha dári-dármek qunynyń 30 paıyzyn MÁMS qory tóleıtin bolady. Bizdiń elimizde MÁMS júıesi boıynsha mindetti áleýmettik medıtsınalyq saq­tandyrý polısi berilmeıdi. Emdelýshiniń mártebesi JSN arqyly elektrondyq derekter bazasymen rastalatyn bolady.

Ázirlegen

Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan»