Májilis zań jobasyn maquldady: ákimshilik jáne qylmystyq raqymshylyqqa kimder ilinbeıdi

- Memleket basshysy bıylǵy 17 naýryzda jańa Konstıtýtsııanyń qabyldanýyna baılanysty keshendi qylmystyq jáne ákimshilik raqymshylyq ótkiziletinin jarııalady. Kóptegen elderdiń tájirıbesinde dástúrli ataýly kúnderge oraı raqymshylyq jasaý týraly zańdar qabyldanyp turady. Osy joly da biz Úkimetpen birlesip raqymshylyq týraly zań jobasyn daıyndadyq. Bul – qatelik jibergen, biraq óz isine ókinip, minez-qulqymen túzelý jolyna túskenin dáleldegen adamdarǵa qatysty memleketimiz tarapynan jasalǵan kezekti izgilik aktisiniń kórinisi. Aldaǵy raqymshylyqtyń buǵan deıin júrgizilgenderden ereksheligi – elimizde tuńǵysh ret qylmystyq raqymshylyqpen qatar ákimshilik raqymshylyq ta júzege asyrylady, - dedi Májilis depýtaty Abzal Quspan.

Qylmystyq raqymshylyq aıasyndae kelesi usynylady:

1. Osy zań jobasy qoldanysqa engizilgenge deıin jasalǵan qylmystyq teris qylyqtar, qaýiptiligi az qylmystar, sondaı-aq zııan keltirýge ákep soqpaǵan nemese keltirilgen zııandy tolyq ótegen ortasha aýyr qylmystar úshin qylmystyq jaýaptylyqqa tartylatyn adamdarǵa qatysty qylmystyq isterdi, sonyń ishinde sottardyń qaraýyndaǵy isterdi toqtatý;

2. Azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine eleýli qater tóndirmeıtin qylmystar úshin sottalǵandardy, atap aıtqanda, mynadaı isterdi jasaǵandardy jazadan bosatý:

- qylmystyq teris qylyqtar men onsha aýyr emes qylmystar;

- zııan keltirýge ákep soqpaǵan nemese keltirilgen zııandy tolyq ótegen ortasha aýyr qylmystar;

3. Ortasha aýyr qylmystar úshin (jazanyń ótelmegen merzimin 1/2 bólikke), aýyr qylmystar úshin jáne asa aýyr qylmystar úshin sottalǵandardyń jazasynyń ótelmegen merzimin qysqartý.

- Sonymen qatar, Qylmystyq kodekstiń 78-babyna sáıkes, raqymshylyq asa qaýipti qylmystar jasaǵan adamdarǵa, atap aıtqanda: sybaılas jemqorlyq, terrorıstik jáne ekstremıstik qylmystar, kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq tıispeýshiligine qarsy qylmystar, azaptaýlar jasaǵandarǵa, qylmystardyń qaıtalanýy (retsıdıv) kezinde, qoǵamdyq qaýiptiligi joǵary deńgeıdegi qylmystar, jaqynda krımınalızatsııalanǵan (qylmys qataryna jatqyzylǵan) is-áreketter jasaǵandarǵa, sondaı-aq syrttaı (syrttaı úkimmen) sottalǵan adamdarǵa qoldanylmaıdy, - dedi depýtat.

Osy maqsatta zań jobasynda raqymshylyq qoldanylmaıtyn qylmystardyń tizbesi aıqyndalǵan.

Belgili bolǵandaı, bıyl 15 myń sottalǵan adam qylmystyq raqymshylyqpen qamtylýy múmkin. 

Onyń ishinde 5 myńnan astamy bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda jazasyn ótep jatqandar, 10 myńy probatsııalyq baqylaýdaǵy sottalǵandar.

Jergiliktik atqarýshy organdardyń mindeti

Qylmystyq-protsestik kodekstiń 476-babynyń 15-tarmaǵyna sáıkes, raqymshylyq jasaý týraly túpkilikti sheshimdi árbir sottalǵanǵa qatysty sot jeke-jeke qabyldaıtynyn atap ótken jón.

- Zań jobasymen jergilikti atqarýshy organdarǵa bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosatylatyn adamdardy áleýmettik beıimdeý jáne qaıta áleýmettendirý (qoǵamǵa qaıta kiriktirý) boıynsha mindetter júkteledi, - dedi Abzal Quspan.

Ákimshilik raqymshylyq

Ákimshilik raqymshylyq aıasynda quqyq buzý derekteri úshin salynǵan ákimshilik aıyppul túrindegi ákimshilik jazadan kelesi adamdardy tolyq bosatý usynyldy:

- Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary sanalatyn jeke tulǵalardy;

- jeke kásipkerler qataryndaǵy kásipkerlik sýbektilerin;

- jeke notarıýstardy, jeke sot oryndaýshylaryn, advokattar men zań konsýltanttaryn.

Atap aıtqanda, ákimshilik raqymshylyq sottar salǵan aıyppuldarǵa, sondaı-aq azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndiretin quqyq buzý áreketteri úshin salynǵan aıyppuldarǵa taralmaıdy.

- Zań jobasynda sonymen qatar raqymshylyq qoldanylmaıtyn ákimshilik quqyq buzýshylyqtardyń tizbesi aıqyndalǵan. Zańnyń qabyldanýy qosymsha qarjylyq shyǵyndardy talap etpeıdi jáne teris ekonomıkalyq, áleýmettik jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy. Osylaısha, zań jobasynda aldaǵy raqymshylyqqa baılanysty adamnyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń múddeleriniń teńgerimi qamtamasyz etilgen, - dedi depýtat.