Májilis zań qabyldady: ǵylymdy damytý men dárini tirkeý normalary jetildirildi
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy ekinshi oqylymda qaralyp, qabyldandy.
-Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ǵylym qalalaryn qurý jóninde naqty tapsyrma bergen bolatyn. Sol tapsyrmany iske asyrý úshin biz zańǵa alǵash ret «ǵylymı aýmaq» uǵymyn engizip otyrmyz. Ol jeke eldi meken — ǵylym qalasy (Kýrchatov sııaqty) nemese ǵylymı-tehnologııalyq park formatynda bolýy múmkin. Bul — ǵylym, bilim jáne óndiris bir jerde toǵysatyn naqty quqyqtyq rejım bolmaq, - dedi Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov.
Mundaı aýmaqtar úshin qoldaýdyń tutas paketi de qarastyrylǵan:
- jeńildikter men erekshe jaǵdaılar;
- ınnovatsııalardy memlekettik qoldaý;
- arnaıy bilim berý granttaryn bólý;
- arnaıy ekonomıkalyq aımaq (AEA) mártebesin alý múmkindigi.
Sondaı-aq zań osy aýmaqtardy basqarýdaǵy Úkimettiń, mınıstrlikter men ákimdikterdiń ókilettikterin naqty belgileıdi. Іs júzinde tutas ekojúıe qalyptasady: ǵalymnyń zertteýinen bastap ony óndiriske engizý men kommertsııalandyrýǵa deıingi jol ashylady.
Sonymen qatar ǵalymdarymyzdyń on jyldan astam ýaqyt boıy kóterip kelgen problemasyn sheshetin norma engizildi. Búginde ǵylymdy qarjylandyrýda úlken másele bar. Ǵylymı granttar negizinen úsh jylǵa, ıaǵnı 36 aıǵa josparlanady. Alaıda konkýrstyq rásimderdiń sozylýyna baılanysty is júzinde ǵylymı joba alǵashqy jyly qańtarda emes, tipti jyldyń sońyna qaraı bastalady. Sonyń saldarynan ǵalymdar zertteýdi tolyq úsh jyl emes, shamamen eki jyl ǵana júrgizedi. Al bul ǵalymdardyń qolyna túsetin qarjylandyrý kóleminiń de qysqarýyna ákeledi.
- Endi biz usynǵan normalarǵa sáıkes, ǵylymı jobanyń bastalý merzimi avtomatty túrde qańtar aıynan emes, naqty kelisimshart jasalǵan kúnnen bastap belgilenedi. Sáıkesinshe, ǵalymdar endi bólingen qarajattyń 70–80 paıyzyn emes, tolyq 100 paıyzyn alyp, josparlanǵan ýaqytty da tolyq paıdalanyp, sapaly zertteý júrgizýge múmkindik alady, - dedi ol.
Budan bólek, zań aıasynda Ulttyq ǵylym akademııasynyń jumysyn tejep turǵan birneshe másele sheshilmek. Bul akademııanyń múlkin qalyptastyrý tártibin naqty retteýge, basqarý tetikterin júıeleýge jáne turaqty qarjylandyrý kózderin aıqyndaýǵa múmkindik beredi.
Munymen qosa, qujat aıasynda ǵylymı jobalar boıynsha konkýrs nátıjelerin jarııalaý merzimderi zańmen naqty reglamentteledi. Depýtattar rásimderdi ýaqytyly ótkizip, konkýrs nátıjelerin belgilengen merzimde jarııalaýdy mindetteıtin normalardy engizdi.
Ǵalymdardyń qyzmetin derbes josparlaýyna, nátıjelerin erkin jarııalaýyna, akademııalyq erkindigine qatysty quqyqtaryn bekitetin naqty normalar qarastyrylady.
«Ujymdyq paıdalanylatyn zerthanalar» tetigi engiziledi
- Bul norma bıýdjet esebinen satyp alynǵan ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi ári barshaǵa qoljetimdi paıdalanýdy qamtamasyz etedi. Mysaly, bir ýnıversıtette zamanaýı zerthana bar, ol Qazaqstanda nemese tutas óńirde jalǵyz bolýy múmkin. Qazirgi tańda ony negizinen tek sol uıymnyń ǵalymdary ǵana paıdalanady. Endi osy zańda mundaı zerthanalardy basqa da ǵalymdar úshin qoljetimdi etý maqsatynda «ujymdyq paıdalanylatyn zerthanalar» uǵymy jáne tıisti mehanızm engiziledi, - dedi A. Aımaǵambetov.
Sonda kez kelgen ǵalym arnaıy aqparattyq júıe arqyly qaı jerde qandaı zerthana bar ekenin, onyń qaı ýaqytta bos ekenin, sol jerde qalaı zertteý júrgizýge bolatynyn bilip, ǵylymı ınfraqurylymdy tıimdi paıdalana alady.
Atap aıtqanda, zańda daryndy balalarǵa, pán olımpıadalary boıynsha ulttyq quramalarǵa memlekettik ýnıversıtetterdiń zerthanalaryn tegin paıdalaný quqyǵy beriledi.
Dári-dármekti alý tártibi
Májilis qabyldaǵan osy zań aıasynda dárilik zattardy tirkeý merzimi aıtarlyqtaı qysqartylady.
- Qazirgi kezde tirkeý rásimi zań boıynsha 210 kúnge deıin sozylady, al is júzinde bul protsess jyldap jalǵasady. Sondyqtan biz tirkeý, saraptama júrgizý, shekti baǵany bekitý jáne Ulttyq dárilik formýlıarǵa engizý rásimderin biriktiretin kompozıttik qyzmet engizýdi usynamyz. Bul dárilerdi tirkeý merzimin 210 kúnnen 100 kúnge deıin qysqartýǵa múmkindik beredi, - dedi depýtat.
Ekinshiden, qatań halyqaralyq tirkeý rásimderi bar (mysaly, AQSh-taǵy FDA nemese Eýropadaǵy EMA) maquldaǵan jańa preparattar úshin jedeldetilgen tirkeý rásimi (fast-track) engiziledi. Eger dári-dármek boıynsha damyǵan elderde qaýipsizdigi men tıimdiligi dáleldengen bolsa, ol bizdiń azamattarǵa da ýaqytyly qoljetimdi bolýy tıis. Bul sheshim uzaq rásimderden ótkizbeı-aq qajetti dárilerdi tirkeýge jáne olardy satyp alýǵa múmkindik beredi.
Úshinshiden, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń tizimindegi ómirlik mańyzy bar dárilik preparattardy tirkeýdi derbes bastamashylyq etý quzyreti beriledi.
Tórtinshiden, el ishinde óndiriletin dári-dármekterge arnalǵan sýbstantsııalardyń sapasyn baqylaý kúsheıtiledi. Endi elge ákelinetin sýbstantsııalar mindetti túrde tekseristen ótip, ruqsat alýy tıis.
- Kenetten aýyr jaǵdaıǵa túsip, uzaq ýaqyt komada jatqan azamattar múgedektikti rásimdeý úshin jeke ótinish bere almaıdy. Al ótinishsiz protsess bastalmaıdy. Sot arqyly qamqorshy taǵaıyndaý — uzaq rásim, osy ýaqyt ishinde otbasy áleýmettik qoldaýsyz qalady. Zańda mundaı jaǵdaıda jaqyn týystaryna nemese jubaıyna múgedektik belgileý úshin kýálandyrýdan ótýge ótinish berý quqyǵy beriledi. Bul naýqas úshin járdemaqy men tehnıkalyq ońaltý quraldaryn jedel alýǵa múmkindik beredi, - dedi Ashat Aımaǵambetov.
Aıta keteıik, jaqynda Prezıdent ǵylym salasynda zor jetistikke jetken ǵalymdardy marapattady.
