Májilis psıhologııalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrmaq
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Májilistiń jalpy otyrysy ótedi. Onda depýtattar psıhologııalyq kómektiń qoljetimdiligin qamtamasyz etetin zań jobasyn talqylap, janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa qatysty zańnamaǵa túzetýler engizedi.
Sonymen, aldymen depýtattar «Psıhologııalyq qyzmet týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda qaraıdy. Bul qujattyń ázirlenýine depýtattardyń ózderi bastamashylyq jasaǵan. Olardyń biri — májilismen Ashat Aımaǵambetov. Ol ótken jyly Májilis komıtetteriniń biriniń otyrysynda psıhologııalyq qyzmet kórsetýdiń tıisti normalary bar bolǵanymen shashyrańqy ekenin aıtqan bolatyn.
— Ártúrli zańdarda, mınıstrlikterdiń ártúrli erejelerinde qarastyrylǵan, biraq júıeli rettelgen zań joq. Kóp memlekette arnaıy zańnama bar. Jalpy, psıhıatrııa, psıhologııa, psıhoterapııa qyzmetin kóbisi shatastyrady, bári birdeı kórinedi, biraq ózindik erekshelikteri bar. Psıhıkalyq aýytqýy bar jandarǵa kórsetiletin kómek kólemi qandaı, dári-dármekke qol jetkizý máselesi kún tártibinde tur. Keıbireýler psıhıkasynda aýytqýy bar adamdardy bólek ustap, jabý kerek dep jatyr, bul — durys emes. Bizge olardy jabýmen nemese emdeýmen emes aldyn alý jáne kómek kórsetý máselesi mańyzdy, — degen edi depýtat.
Májilis málimetinshe, jańa qujat osy salany retteýge jáne psıhologııalyq kómektiń qoljetimdiligin, sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etetin quqyqtyq baza qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, psıhologtar men psıhologııalyq kómek alýshylardyń quqyqtary men mindetterin bekitý kózdelip otyr.
Sonyń ishinde qupııalylyqty qamtamasyz etý, aqparattandyrylǵan kelisim alý, sondaı-aq kásibı jáne etıkalyq standarttardy saqtaý qamtylady. Budan bólek, psıhologterdiń biryńǵaı memlekettik tizilimin engizý usynylyp, oǵan qosylý kásibı qyzmetti júzege asyrý úshin mindetti talap bolady.
Jalpy otyrystyń kún tártibiniń jobasyna jurtshylyqtyń qaýipsizdigin arttyrý, sondaı-aq janýarlarǵa adamgershilikpen qaraýdy qalyptastyrý maqsatynda Májilis depýtattary bastamashy bolǵan «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» Zańǵa túzetýler engizý de usynylady.
Bul Zań 2021 jylǵy 30 jeltoqsanda qabyldanǵan. Alaıda, Prezıdent Іs basqarmasy janyndaǵy Parlamentarızm ınstıtýty Boljamdyq, áleýmettik-ekonomıkalyq taldaý jáne statıstıka ortalyǵynyń jetekshisi Asqar Bektenovtiń paıymynsha, Zańda adamdar men janýarlardyń ózara baılanysy, ásirese balalardy, adamdardy qorǵaı otyryp, janýarlarǵa izgilikpen qaraý, sonymen qatar qańǵybas jáne qabaǵan ıtterdiń shabýyl áreketteriniń barlyq aspektisi eskerilmegen. Sondyqtan zańnamaǵa birqatar túzetý ázirlenip otyr. Ázirlengen túzetýlerdiń mynadaı artyqshylyǵy bar:
- janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń birizdiligin qamtamasyz etedi;
- ıtter men mysyqtardyń sanyn jabaıy, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa janýarlar túrlerinen zańnamalyq turǵyda retteıdi;
- janýarlar derekqory úshin biryńǵaı tsıfrlyq platformany engizedi, sondaı-aq janýarlardy tirkeýmen jáne chıpteýmen jappaı qamtý esebinen janýarlar sanyn retteý protsesin baqylaý ári monıtorıngileý tetikteriniń tıimdiligin arttyrady;
- janýarlardy jappaı kastratsııalaý esebinen janýarlardy ýaqytsha ustaý pýnktterine, panajaılar men pıtomnıkterge júktemeni azaıtady.
Sonymen qatar, depýtattar Qazaqstan men Túrkııa Úkimetteri arasyndaǵy eki eldiń áýe keńistigi arqyly áskerı múlik pen personaldy tranzıtteý týraly kelisimdi qaraıdy. 2024 jylǵy 11 qyrkúıekte Astanada qol qoıylǵan qujat áýe keńistigin ózara paıdalaný sharttarynda áýe tranzıtiniń tártibin aıqyndaýǵa baǵyttalǵan.
Kelisim Qazaqstan men Túrkııanyń áýe keńistigi arqyly áskerı tehnıka men jeke quramdy tasymaldaý sharttaryn retteıdi. Ol ózara ruqsattar negizinde áýe dálizderin paıdalaný tártibin belgileıdi.
Tranzıtti retteý úshin ýákiletti organdar birqatar erejeni taǵaıyndady:
- QR Qorǵanys mınıstrligi — áskerı tehnıka men jeke quramnyń tranzıtine jaýapty;
- QR Syrtqy ister mınıstrligi — jyl saıynǵy jáne birjolǵy dıplomatııalyq ruqsat (DCN) beredi.
- Túrkııanyń Ulttyq qorǵanys mınıstrligi.
Árbir tarap ústimizdegi jyldyń 1 jeltoqsanyna deıin dıplomatııalyq arnalar arqyly kelesi jylǵa arnalǵan jyldyq dıplomatııalyq ruqsat nómirin (DCN) alý úshin resmı ótinish berýge mindetteledi. Bul nómir tranzıttik operatsııalar úshin qajet jáne 1 qańtardan 31 jeltoqsanǵa deıin jaramdy.
Jyl saıynǵy Dıplomatııalyq ruqsat nómiri (DCN) kelesi sanattardyń tranzıtine ruqsat beredi:
- resmı delegatsııalar;
- áskerı tehnıka men jeke quram;
- gýmanıtarlyq kómek;
- áskerı jattyǵýlardy qamtamasyz etý;
- dıplomatııalyq júk.
Esterińizge sala ketsek, Májilistiń ótken aptadaǵy otyrysynda depýtattar «Keıbir zańnamalyq aktilerge Qazaqstannyń arnaýly memlekettik organdarynyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men ilespe qujatty birinshi oqylymda maquldady.
— Qujat ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaýly memlekettik organdarynda qyzmet ótkerý salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirý maqsatyn kózdeıdi. Zań jobasy memlekettiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jaýapty qurylymdar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa, quqyq qoldaný qyzmeti barysynda anyqtalǵan quqyqtyq olqylyqtardyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalǵan. Jalpy, zań jobasy 3 kodekske jáne 11 zańǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi, — degen edi qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Bolat Kerimbek.
Sonymen qatar, zań jobasynda ulttyq qaýipsizdik organdarynyń daǵdarystyq jaǵdaılar týyndaǵanda, tótenshe jáne áleýmettik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı engizilgen kezde áreket etý quzyretin naqtylaý eskerilgen. Bul túzetý «Tótenshe jaǵdaı týraly» Zańǵa sáıkes keltirý maqsatynda engizilip otyr. Sondaı-aq, memlekettik organdar men uıymdarda memlekettik qupııalardy qorǵaý jaǵdaıyn kúsheıtý kózdelip otyr. Osy maqsatta zańda «memlekettik qupııalardy qorǵaý deńgeıiniń tómendeýin» ulttyq qaýipsizdikke tóngen qaýipterdiń biri retinde bekitý usynyldy.
Budan bólek, ekstremıstik jáne terrorıstik materıaldardy ákelýge, basyp shyǵarýǵa, ázirleýge jáne taratýǵa zańnamalyq tyıym salýdan basqa, zań jobasy olardy saqtaýǵa qosymsha tyıym salýdy engizýdi usynady.
Sondaı-aq depýtattar Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq valıýta qory arasyndaǵy Kavkaz, Ortalyq Azııa jáne Mońǵolııa úshin áleýetti damytýdyń óńirlik ortalyǵyna qatysty ózara túsinistik jónindegi memorandýmdy ratıfıkatsııalady.
Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, memorandýmnyń erejeleri ortalyqtyń Almaty qalasyndaǵy keńsesiniń jumys isteýi men ornalasýy, sondaı-aq ortalyq qyzmetkerleriniń Qazaqstanda bolý sharttaryn reglamentteıdi.
Atap aıtqanda:
- Ortalyqtyń qurylymy jáne shtattyq quramy;
- Ortalyqtyń basqarý organdary;
- Ortalyqtyń oqý baǵdarlamalaryna qatysý tártibi;
- Ortalyq pen onyń qyzmetkerlerine beriletin ımmýnıtetter men artyqshylyqtar.
— Bul — Qazaqstandaǵy halyqaralyq uıymdardyń qyzmeti týraly kelisimderge arnalǵan standartty erejeler jıyntyǵy. Halyqaralyq valıýta qorynyń ortalyǵynyń Qazaqstanda ornalasýy eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna yqpal etip, ekonomıkalyq saıasat pen memlekettik basqarý salasyndaǵy ulttyq ınstıtýtsıonaldyq áleýetti nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan úshin HVQ ortalyǵy — konsýltatsııalar, kásibı bilim berý jáne ekonomıkalyq semınarlar alańy ǵana emes, sonymen qatar strategııalyq resýrs. Búginde ortalyq 100 mıllıonǵa jýyq halqy bar 9 eldi biriktiredi jáne HVQ-nyń jahandyq jelisiniń bir bóligi sanalady, — dedi ol.
Jalpy otyrys sońynda Májilis depýtattary ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq máseleler boıynsha memlekettik organdarǵa 16 depýtattyq saýal joldady. Máselen, Májilis depýtaty Temir Qyryqbaev Premer-mınıstrdiń orynbasary — Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınge agroónerkásiptik keshen salasyn bilikti mamandarmen qamtamasyz etý máselesin kóterse, Ermurat Bapı teris dinı aǵymdar alańdaýshylyq tanytty.