Májilis qyrǵyz elimen jasalǵan kelisimdi qarap, Senat qaıtarǵan zańdardy pysyqtaıdy

ASTANA. KAZINFORM — Búgin Májilistiń jalpy otyrysy ótedi. Onda depýtattar Qyrǵyz Respýblıkasymen jasalǵan kelisimderdi qarap, buǵan deıin Senat túzetýler engizip keri qaıtarǵan birqatar zańdy talqyǵa salady.

Esterińizge sala ketsek, 26 jeltoqsanda Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen bıýro otyrysy ótip, jalpy otyrystyń kún tártibiniń jobasy naqtylanǵan edi.

Soǵan oraı depýtattarǵa 2006 jylǵy 4 shildede jasalǵan Qyrǵyz Respýblıkasynyń Ystyqkól oblysynda ornalasqan kýrorttyq-rekreatsııalyq sharýashylyq obektilerine Qazaqstan Respýblıkasynyń menshik quqyǵyn retteý týraly kelisimdi, sondaı-aq 2009 jylǵy 1 jeltoqsanda jasalǵan Ystyqkól aýdanyndaǵy jer ýchaskelerin jalǵa berý týraly shartty jáne osy qujattarǵa engiziletin ózgerister jónindegi hattamalardy qaraý usynylady.

Tıisti shartqa sáıkes, qazaqstandyq tarap Qazaqstanǵa tıesili kýrorttyq-rekreatsııalyq sharýashylyqtyń tórt obektisi ornalasqan jer ýchaskelerin 49 jyl merzimge jalǵa alǵan. Kelisimde atalǵan obektilerdi úsh nemese tórt juldyzdy qonaqúıler deńgeıine deıin jetkizý mindettemeleri qarastyrylǵan.

Úkimet qazaqstandyq taraptyń mindettemelerdi oryndaý merzimderin uzartýdy, sondaı-aq ınvestorlardy tartý múmkindigin qarastyratyn hattamalardyń jobalaryn maquldady.

Sonymen qatar jalpy otyrysta depýtattar Qurylys kodeksine, «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» zańǵa, sondaı-aq tsıfrlandyrý, kólik, kásipkerlik, qarjy naryǵyn retteý jáne damytý, baılanys jáne bankrottyq salalaryndaǵy zańdarǵa Senat engizgen túzetýlerdi talqylaıdy.

Aıta keteıik, 25 jeltoqsanda Senat Qurylys kodeksiniń jáne ilespe qujattyń jekelegen baptaryn maquldamaı jańa normalarmen tolyqtyrý arqyly Májiliske qaıtardy.

Sol kezde senator Súıindik Aldashev Zańnan sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys isteri jónindegi ýákiletti organnyń quzyretinen respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń jáne oblystardyń bas sáýletshilerin taǵaıyndaýdy kelisý jónindegi norma, Jer kodeksine sáıkestendirý maqsatynda aýdandar ákimdikteriniń quzyretinen jer ýchaskelerin berý quqyǵy alyp tastalǵanyn aıtty.

— Qurylys obektileri boıynsha jobalaý-smetalyq qujattamany ázirleý protsesin uıymdastyrý memlekettik ınvestıtsııalar esebinen qarjylandyrylatyn qurylys obektileri úshin mindetti sanalatyn «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jobalardy ázirleý men saraptaýdy uıymdastyrýǵa arnalǵan portalda júzege asyrylady. Sondaı-aq jeke turǵyn úı qurylysy aýmaǵynda áleýmettik, kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylym obektilerin salý men paıdalanýdy qarjylandyrý jónindegi paıdalanýshynyń mindetin alyp tastaýdy kózdeıtin ózgeris engiziledi. Buǵan qosa, merdigerdiń (bas merdigerdiń) menshik ıesimen teń dárejede qurylys obektisin paıdalanýdan keıingi kezeńge (buzýǵa) qatysty sheshim qabyldaý quqyǵyn kózdeıtin norma alynyp tastalady, óıtkeni merdigerdiń qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes mundaı sheshimder qabyldaýǵa zańdy negizderi joq, — dedi ol.

Senatorlar jekelegen baptaryn jańa redaktsııada usynyp, Májiliske qaıtarǵan kelesi qujat – «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» zań.

Qujatty talqylaý barysynda Senattyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń eskertýleri men usynystaryn eskere otyryp, Májilis qabyldaǵan Zańǵa mynadaı negizgi baǵyttar boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi:

• bazalyq banktik lıtsenzııasy bar bankti ámbebap banktik lıtsenzııasy bar bankke kóshirý (qaıta resimdeý) kezinde prýdentsıaldyq normatıvter men lımıtterdi saqtaý jónindegi talaptardy naqtylaý;
• jeke jáne zańdy tulǵalardyń tólemder men aqsha aýdarymdary boıynsha nusqaýlaryn oryndaý bóliginde qor bırjalary men klırıngtik uıymdardyń quqyqtylyǵyn naqtylaý;
• Qazaqstan Respýblıkasynyń beırezıdent-ıslam banki fılıalynyń belgili bir ınvestıtsııalyq qyzmetti júzege asyrý quqyǵyn belgileý;
• banktiń dırektorlar keńesiniń múshesi-táýelsiz dırektory sanalatyn nemese bolýǵa nıettenetin adamdarǵa qoıylatyn talaptardy naqtylaý;
• memlekettik qazynashylyq jáne memlekettik qazynashylyq organdaryna bank qupııasy jónindegi talaptardy taratý;
• múlikke bılik etýge ýaqytsha shekteý qoıýǵa, mámileler jasaýǵa jáne múlikpen ózge de operatsııalar jasaýǵa shekteýler qoıýǵa, bank shottaryndaǵy jeke nemese zańdy tulǵanyń aqshasyna jáne basqa da múlkine tyıym salýǵa jol berilmeıtin qosymsha jaǵdaılardy belgileý;
• derekter sóresin, ol qamtýy tıis aqparat tizbesin engizý maqsattaryn reglamentteý, sondaı-aq derbes derekterdi qorǵaýǵa jáne bank qupııasyn saqtaýǵa mindetti tulǵalar qataryn keńeıtý. Derekter sóresi týraly normalardy qoldanysqa engizý merzimin 2026 jylǵy 1 maýsymnan 2027 jylǵy 1 qańtarǵa aýystyrý;
• tólemge qabiletsiz júıelik mańyzy bar bankti retteýge arnalǵan qarajat kózin naqtylaý.

Ótken aptadaǵy palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy Álıhan Smaıylovtyń «Jeke kásipkerlik sýbektilerine memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý tıimdiligine júrgiziletin memlekettik aýdıt» taqyrybyndaǵy esebin tyńdady.

— Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalarǵa toqtalsaq, olar óńirlik damý ınstıtýttary retinde qurylǵan. Korporatsııalar memleket pen bıznes arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn, óńirlik deńgeıde prıorıtetti jobalardy iske asyrý quraly bolady dep boljandy. Alaıda is júzinde áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar basqa fýnktsııalarmen aınalysyp keledi. Buǵan ortalyq memlekettik organ tarapynan júıeli úılestirý men strategııalyq basqarýdyń bolmaýy sebep boldy, — dedi Álıhan Smaıylov.

Osy oraıda depýtat Nurtaı Sabılıanov Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalarǵa ınvestorlar tarapynan senim joq ekenine nazar aýdartty.

— Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalardyń aımaqtarda 20 jylǵa jýyq qyzmeti ekonomıkanyń qajetti aýqymda damýyna túbegeıli áser etpedi. Tek sońǵy 5 jylda 13 óńirlik Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııaǵa kredıt berýge 288,6 mlrd teńge bıýdjet qarajaty bólindi. Qazirgi ýaqytta korporatsııalardyń qyzmetin retteıtin strategııalyq qujat joq. Bul rette qoldanystaǵy zańnamada jalpy normalar qamtylǵan. Mundaı jaǵdaı baqylaýdyń bolmaýyna, bıýdjet qarajaty men memlekettik aktıvterdi tıimsiz paıdalanýǵa, sondaı-aq qarjylyq buzýshylyqtarǵa alyp keldi, — dedi májilismen.

Talqylanǵan máseleni túıindegen palata spıkeri Erlan Qoshanov áleýmettik-kásipkerlik korporatsııanyń qyzmetine qatysty biraz syn aıtylǵanyn atap ótti.

— Memleket basshysy Joldaýynda dál osy áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar aımaqtardyń ekonomıkalyq ósimin arttyratyn qozǵaýshy kúshke aınalýǵa tıis ekenin aıtty. Sonymen qatar Prezıdent aýyldyq aımaqtardy damytýda ÁKK-lardyń áleýetin barynsha paıdalanýdy tapsyrdy. Osy oraıda, depýtattar Úkimetpen birlesip, áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar qyzmetiniń tıimdiligin jáne bıznesti damytýdaǵy rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan zańnamalyq retteý sharalaryn qarastyrǵany jón bolar edi, — dedi Májilis tóraǵasy.

Munan bólek, otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kreatıvti ındýstrııalardy qoldaý jáne damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy qabyldady.

Májilismen Nurgúl Taýdyń aıtýynsha, zań jobasymen jumys barysynda depýtattar mynadaı túzetýler engizdi:

• «Mádenıet týraly» Zańda memlekettik qoldaý sharalaryn alýǵa úmitker kreatıvti ındýstrııa sýbektileriniń biryńǵaı tizilimin qalyptastyrý jáne júrgizý jónindegi ýákiletti organnyń quzyreti tolyqtyryldy;
• «Memlekettik jastar saıasaty týraly» Zańda jastardy kreatıvti ındýstrııaǵa tartý sharalaryn, onyń ishinde jastardyń kreatıvti bastamalary men jobalaryn qoldaý arqyly qamtamasyz etý jónindegi ýákiletti organnyń quzyreti tolyqtyryldy. Sondaı-aq jastardy kreatıvti ındýstrııa salasyna tartýǵa járdemdesý bóliginde memlekettik jastar saıasatynyń negizgi baǵyttary keńeıtildi;
• «Kınematografııa týraly» Zańda ulttyq fılmder shyǵarýǵa bólinetin qarajat kólemin aıqyndaý jónindegi ýákiletti organnyń quzyreti naqtylandy.