Májilis ǵalymdardyń kópten kótergen máselelerin sheshetin zań jobasyn qaraıdy

Aıta keteıik, 10 sáýirde Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen ótken Bıýro otyrysynda otyrystyń kún tártibi naqtylanǵan edi. Soǵan oraı aldymen depýtattardyń qaraýyna birinshi oqylymda «Reıtıngtik qyzmet týraly» zań jobasy ilespe túzetýlerimen usynylady. Qujat Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 26 qyrkúıektegi Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy sektoryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyna sáıkes ázirlengen.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Marııa Hadjıeva bul qujatty ótken jyldyń jeltoqsanynda Májiliste tanystyrǵan bolatyn.

- Zań jobasy agenttikke tanylatyn kredıttik reıtıngtik agenttikterdi retteý jáne qadaǵalaý boıynsha ókilettikter berýdi, taný jáne qadaǵalaý rásimderin reglamentteýdi, kredıttik reıtıngtik agenttikterdiń jaýapkershiligin arttyrý úshin quqyqtyq negiz qurýdy, jergilikti reıtıngtik agenttiktiń paıda bolýy úshin jaǵdaılar jasaýdy jáne retteýdi halyqaralyq standarttarmen úılestirýdi kózdeıdi, - degen edi ol.

Zań jobasy reıtıngtik qyzmettiń quqyqtyq jáne ınstıtýtsıonaldyq negizderin qalyptastyrýǵa, reıtıngtik qyzmetterdiń jergilikti naryǵyn damytý úshin jaǵdaı jasaýǵa, sondaı-aq kredıttik reıtıngtik agenttikter qyzmetiniń ashyqtyǵy men táýelsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Qujat arqyly reıtıngtik qyzmetti retteýdiń adaldyq, jumystyń sapasy men ashyqtyǵy qaǵıdattaryn bekitetin keshendi normalardy engizý, agenttikterdiń ádisnamasy men kapıtalyna qoıylatyn talaptardy bekitý, sondaı-aq halyqaralyq jáne sheteldik reıtıngtik agenttikterdi taný, osy saladaǵy múddeler qaqtyǵysyn basqarý jáne memlekettik qadaǵalaý máselelerin retteý qarastyrylady.

Sonymen qatar depýtattarǵa ekinshi oqylymda ǵylym máseleleri boıynsha zańnamalyq túzetýlerdi qarastyrý usynylady. Bul qujatty Májilis osy jyldyń 25 aqpanynda birinshi oqylymda maquldady. Sol kezde zań jobasyn tanystyrǵan depýtat Ashat Aımaǵambetov ǵylymı jobany bastaý merzimi naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen belgilenetinin aıtty. 

— Ǵalymdarymyzdyń 10 jyldan astam ýaqyt kótergen problemasyn sheshetin normalar engizilip otyr. Búginde ǵylymdy qarjylandyrýda úlken másele bar. Ǵylymı granttar negizinen úsh jylǵa, ıaǵnı 36 aıǵa josparlanady. Alaıda, konkýrstyq rásimderdiń sozylýyna baılanysty is júzinde ǵylymı joba alǵashqy jyly qańtarda emes, jyldyń sońyna qaraı bastalady. Sonyń saldarynan ǵalymdar zertteýdi tolyq úsh jyl emes, shamamen 2 jyl ǵana júrgizedi. Al bul ǵalymdardyń qolyna túsetin qarjylandyrý kóleminiń de qysqarýyna ákelip otyr, — dedi depýtat.

Ashat Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, depýtattar usynǵan normalarǵa sáıkes, ǵylymı jobany bastaý merzimi avtomatty túrde qańtar aıynan emes, naqty sol kelisimshart bastalǵan kúnnen bastap belgilenedi.

— Sáıkesinshe, ǵalymdar endi bólingen qarajattyń 70-80 paıyzyn ǵana emes, tolyǵymen 100 paıyzyn alyp, josparlanǵan ýaqytty da 100 paıyz paıdalanyp, sapaly zertteý júrgizýge múmkindik alady, — dedi ol.

Zań jobasy ǵylym men ınnovatsııanyń uzaq merzimdi jáne turaqty damýy úshin tıimdi quqyqtyq baza qurýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, ǵylymı jáne tehnologııalyq resýrstardy shoǵyrlandyrý, joǵary tehnologııalyq óndiristerdi damytý jáne ǵylym salasynyń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyn arttyrý, onyń ishinde onyń ishinde ǵylymdy qajet etetin aýmaqtardy qurý men damytý arqyly ınvestıtsııalyq tartymdylyqty arttyrý máselelerin retteý tetikteri kózdeledi.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy jalpy otyrysta depýtattar «Psıhologııalyq qyzmet týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldap, «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» zańǵa engizilgen túzetýlerdi, sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» zańnyń jańa redaktsııasy jáne eńbek zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha túzetýlerdi qabyldady. Sonymen qatar Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy áskerı múlik pen personaldy eki eldiń áýe keńistigi arqyly tranzıtteý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalady.

Psıhologııalyq qyzmetke qatysty zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan depýtat Aına Mysyrálimovanyń aıtýynsha, qujatta alǵash ret psıholog uǵymy naqty aıqyndalyp, psıhologııalyq qyzmetpen kimderdiń aınalysa alatyny belgilenedi.

Psıhologterdiń kásibı biliktiligi men bilimine qoıylatyn naqty talaptar engiziledi. Sonymen qatar kásibı qupııany saqtaý, etıkalyq normalardy ustaný jáne manıpýlıatıvtik ádisterdi qoldanýǵa tyıym salý sııaqty qyzmet qaǵıdattary bekitiledi. Odan bólek, psıhologterdiń jáne qyzmet alýshylardyń quqyqtary men mindetteri aıqyndalady.

— Qyzmet sapasyn arttyrý maqsatynda standarttaý, kásibı jaýapkershilikti kúsheıtýge baǵyttalǵan normalar qarastyrylǵan. Sondaı-aq psıhologııalyq qyzmettiń nysandary men ádisteri belgilenedi. Mysaly, psıholog óz qyzmeti aıasynda psıhodıagnostıka júrgizýge, keńes berýge, psıhokorrektsııalyq ádisterdi qoldanýǵa, ońaltý, daǵdarystan shyǵý kómegin kórsetýge quqyly, — dedi A. Mysyrálimova.

Al «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań boıynsha sóz alǵan depýtat Edil Jańbyrshınniń aıtýynsha, ıtti ustap, sterılızatsııalap, vaktsınatsııalap, qaıtadan ortaǵa qaıtarýdyń ózi avtomatty túrde olardyń sanyn azaıtpaıdy, sanıtarııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etpeıdi, adamdy qorǵamaıdy. Eger memleket popýlıatsııany tolyq baqylaýdy, jappaı vaktsınatsııany, sáıkestendirýdi jáne qatań ákimshilendirýdi qamtamasyz etpese, onda mundaı model qoǵam qaýipsizdigine qarsy jumys isteı bastaıdy. 

— Bul zań jobasy emotsııalyq emes, júıeli qaıta qaraýdy usynady. Ol janýarlarǵa qarsy baǵyttalmaǵan. Ol búgingi problemany týyndatqan quqyqtyq beıbereketsizdikke, jaýapsyzdyqqa, basqarýshylyq dármensizdikke qarsy baǵyttalǵan. Birinshiden, buralqy ıtterge qatysty bazalyq tásil ózgeredi. Zań jobasynyń eń negizgi túzetýi — buralqy ıtterge qatysty olardy qaıtadan ortaǵa qaıtarý modelinen qaıtarymsyz aýlaý modeline kóshý. Bul — qaǵıdatty másele, — dedi Edil Jańbyrshın.

Sondaı-aq Májilis «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańy men ilespe qujatty ekinshi oqylymda qarap, qabyldady. 

Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń málimetine qaraǵanda, qujattyń negizgi mindetteriniń biri — servıstik jáne klıentke baǵdarlaný qaǵıdattaryna negizdelgen memlekettik qyzmet modeline kóshý, memlekettik apparatty kásibılendirýdi, sondaı-aq HR-protsesterdi tsıfrlandyrýdy qamtamasyz etý. Memlekettik qyzmetshilerge jáne olardyń laýazymdyq mindetterine qoıylatyn talaptar aıqyndaldy. Olardyń ishinde — qazaqstandyq patrıotızm, kásibılik, ashyqtyq, ádeptilik jáne minsiz bedel, sondaı-aq quqyq buzýshylyqtar men múddeler qaqtyǵysyna tózbeýshilik.

Al Májilis ratıfıkatsııalaǵan Túrkııamen aradaǵy kelisimge 2024 jylǵy 11 qyrkúıekte qol qoıyldy.

Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Asqar Mustabekovtyń aıtýynsha, qujat eki memlekettiń áýe keńistigi arqyly áskerı múlik pen personaldyń tranzıti úshin quqyqtyq negiz jasaý jáne sharttardy retteý maqsatynda rásimdeldi.

- Tranzıt eki memlekettiń ýákiletti organdary beretin bir jyldyq nemese bir rettik ruqsat negizinde júrgiziledi. Bul turǵyda áskerı áýe kemelerine arnalǵan bir jyldyq dıplomatııalyq ruqsat, sondaı-aq bir jyldyq ruqsattarǵa engizilmegen áýe kemeleriniń ushýyna arnalǵan birjolǵy ruqsat eskerilgen. Ruqsattarǵa suraý salýlar belgilengen merzimderde dıplomatııalyq arnalar arqyly beriledi. Bul rette, árbir memleket tranzıtke kez kelgen ruqsat berý týraly suraý salýdan bas tartý, sondaı-aq eger Taraptardyń biri áskerı múlik pen personaldyń suralatyn tranzıti osy Kelisimniń erejelerine sáıkes kelmeıdi nemese ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiredi dep eseptese, berilgen ruqsattyń qoldanylýyn toqtata turý nemese qaıtaryp alý quqyǵyn ózine qaldyrady, — dedi ol.

Jalpy otyrys sońynda depýtattar ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq máseleler boıynsha memlekettik organdarǵa 10 depýtattyq saýal joldady. Máselen, Nartaı Sársenǵalıev mádenıet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterýdi usyndy. Temir Qyryqbaev agroónerkásiptik keshen salasyn bilikti mamandarmen qamtamasyz etý máselesine nazar aýdardy.