Májilis búgin birqatar halyqaralyq kelisimdi qaraıdy
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Májilistiń jalpy otyrysy ótedi. Onda depýtattar jańartylatyn energııa kózderi jáne azamattyq qorǵaý salalaryndaǵy halyqaralyq kelisimderdi qaraýdy josparlap otyr.
Aldymen depýtattar 2024 jylǵy 12 qarashada Bakýde qol qoıylǵan Qazaqstan men Qytaı Úkimetteri arasyndaǵy jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy jobalardy iske asyrý týraly kelisimdi talqyǵa salady. Bul qujat aıasynda Qaraǵandy, Túrkistan jáne Pavlodar oblystarynda jalpy qýatty 1,8 GVt bolatyn úsh jel jáne bir kún elektr stansasyn salý qarastyrylǵan.
Elimizde jańartylatyn energııa kózderi salasy turaqty damyp keledi. Búginde jalpy belgilengen qýaty 3,5 gıgavatty quraıtyn 162 JEK nysany jumys istep tur. Onyń ishinde 67 jel elektr stantsııasy, 49 kún elektr stantsııasy, 43 sý elektr stantsııasy jáne 3 bıogaz elektr stantsııasy bar.
2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha «taza» generatsııanyń úlesi 7%-ǵa jetip, ornyqty energetıkalyq teńgerimge qaraı oń dınamıkany kórsetti. 2024 jyly JEK úlesi eldegi elektr energııasynyń jalpy óndirisiniń 6,43%-yn quraǵan bolatyn.
2025 jyly jalpy qýaty 503 MVt bolatyn 9 jańa JEK nysany paıdalanýǵa berildi. Onyń ishinde: 5 jel elektr stantsııasy –387 MVt, 3 kún elektr stantsııasy — 90 MVt, 1 sý elektr stantsııasy — 26 MVt. Jańa nysandar Qaraǵandy, Ulytaý, Aqtóbe, Jetisý, Qyzylorda jáne Mańǵystaý oblystarynda ornalasqan.
Elimizde Total Eren, Masdar, China Power International Holding, China Energy sııaqty strategııalyq ınvestorlardyń qatysýymen halyqaralyq jobalar júzege asyrylady. Jalpy alǵanda, 2035 jylǵa deıin Qazaqstanda 8 GVt-tan astam JEK qýattaryn iske asyrý josparlanǵan. Bul elimizdiń turaqty «jasyl» energetıkaǵa kóshý, energetıkalyq qaýipsizdikti nyǵaıtý jáne ulttyq energojúıeniń turaqtylyǵyn arttyrý baǵytyndaǵy júıeli saıasatyn aıqyndaıdy.
Májilismenderdiń talqylaýyna shyǵarylatyn kelesi qujat - 2024 jylǵy 6 qarashada Bishkekte qol qoıylǵan Túrki memleketteri uıymynyń Azamattyq qorǵaý tetigin qurý týraly kelisim.
Bul kelisim uıymǵa múshe memleketter men baıqaýshy elderdiń, sondaı-aq basqa da memleketter aýmaǵynda týyndaýy múmkin zilzalalar men tótenshe jaǵdaılarǵa den qoıýdyń birlesken tetigin qurýdy kózdeıdi. Sondaı-aq qutqarý bólimsheleriniń kásiptik daıarlyq deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Jańa tetik halyqaralyq uıym formatynda jumys isteıtin bolady. Tetiktiń ákimshilik qurylymyna Mınıstrler keńesi men Hatshylyq kiredi. Qujatta kózdelgen sharalardy iske asyrý respýblıkalyq bıýdjetten shyǵystardy qajet etedi.
Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar 2003 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy Qazaqstan men Qyrǵyzstan Úkimetteri arasyndaǵy Memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri týraly kelisimge ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalady. Oǵan taraptar 2024 jylǵy 19 sáýirde Astana qalasynda qol qoıǵan.
Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaevtyń aıtýynsha, hattama V Joǵarǵy memleketaralyq keńes barysynda Memleket basshylary qol qoıǵan sheshimdi oryndaý aıasynda jasalǵan.
- Bul qujat «Kegen-Qarqyra» avtomobıl pýnktiniń jumys isteý tártibin «jaryq ýaqyttan» «táýlik boıyna» aýystyrýdy kózdeıdi. Atalǵan shara ótkizý qabiletin arttyrýǵa, jolaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa jáne týrızmniń damýyna oń áserin tıgizedi. Shekara arqyly 2025 jyly 11 mıllıon adam, 3 mıllıon kólik ótken. Atalǵan ózgerister, eki el arasyndaǵy kólik-tranzıttik qatynasty odan ári damytýǵa óz úlesin qosady dep esepteımiz, - dedi Nurlan Saýranbaev.
Sondaı-aq 2016 jylǵy 6 qazanda Monreal qalasynda qol qoıylǵan Halyqaralyq azamattyq avıatsııa týraly konventsııanyń 50 a) jáne 56-baptaryna túzetýler engizý jónindegi hattamalar da Májilis ratıfıkatsııalady. Bul qujattardy da depýtattarǵa Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev tanystyrdy.
Qujat Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq Azamattyq avıatsııa uıymy (IKAO) organdarynyń quramynda ókildigi týraly máseleni ilgeriletý, sondaı-aq Respýblıkanyń halyqaralyq arenadaǵy ımıdjin jaqsartý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa baǵyttalǵan.
- Osy ózgerister arqyly Halyqaralyq Azamattyq avıatsııa uıymy (IKAO) Keńestiń quramyn 36-dan 40 memleketke deıin jáne Aeronavıgatsııalyq komıssııanyń quramyn 19-dan 21 múshege deıin arttyrady. IKAO Keńesi — bul IKAO Assambleıasymen 3 jyl merzimge saılaıtyn atqarýshy organ. Ol halyqaralyq standarttardy bekitedi, IKAO-nyń qazirgi qyzmetine basshylyq jasaıdy, memleketter arasyndaǵy daýlardy qaraıdy jáne Assambleıa sheshimderiniń oryndalýyn baqylaıdy. Aeronavıgatsııalyq komıssııa — bul ushý qaýipsizdigi, áýe qozǵalysyn uıymdastyrý jaýapty tehnıkalyq organ. Bul IKAO-nyń organdarynyń músheleriniń sany 30 jyldan astam ózgermegen. Osy ýaqytta IKAO-ǵa kirgen memleketterdiń sany 160-tan 193-ke deıin kóterildi. Osyǵan baılanysty IKAO músheleri óz memleketterinde ratıfıkatsııany ótkizý kerek, - dedi QR Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev.
Jalpy otyrys sońynda depýtattar ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq taqyryptar boıynsha memlekettik organdarǵa 7 depýtattyq saýal joldady. Aıtalyq, Premer-Mınıstriniń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınge saýal joldaǵan Májilis depýtaty Jıgýlı Daırabaev elimizde agrarlyq áleýet zor bolǵanymen, birqatar negizgi azyq-túlik taýarlary boıynsha ımportqa táýeldilik áli de saqtalyp otyrǵanyna alańdaýshylyq tanytty.
- Elimizde agrarlyq áleýet zor bolǵanymen, birqatar negizgi azyq-túlik taýarlary boıynsha ımportqa táýeldilik áli de saqtalyp otyr. Óńdeý ónerkásibiniń jetkilikti damymaýy, saqtaý jáne logıstıka júıesiniń álsizdigi, aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerin uzaq merzimdi ári ádil baǵamen ótkizý tetikteriniń bolmaýy – osy salanyń júıeli problemalaryna aınalyp, aýyl ekonomıkasynyń álsireýine ákeletin qaýip tóndirip otyr, - dedi májilismen.
Al Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan jol qurylysy salasynda qordalanǵan máselelerdi júıeli sheshý úshin Úkimetten tómendegi sharalardy jedel túrde qolǵa alýdy surady:
- jol sapasyn memlekettik baqylaýdy kúsheıtý: qurylys materıaldarynyń sapasy, joba-smetalyq qujattamanyń saqtalýy jáne qurylys normalary boıynsha turaqty ári naqty monıtorıng júrgizý;
- táýelsiz halyqaralyq saraptama ınstıtýtyn engizý: iri jobalarǵa jáne paıdalanýǵa berilgen joldarǵa táýelsiz aýdıt júrgizý;
- merzimge qatań baqylaý tetigin engizý: ár joba kezeńi boıynsha naqty keste bekitip, keshigý úshin jeke jaýapkershilik belgileý;
- qurylys barysyn onlaın baqylaý júıesin qurý: halyqqa ashyq tsıfrlyq platforma arqyly ár joba boıynsha jumys barysyn kórsetý;
- merzim men sapa talaptary buzylǵan jaǵdaıda qatań sanktsııalar qoldaný: aıyppul salý, memlekettik tapsyrystan shettetý, lıtsenzııalyq shekteýler engizý;
- bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn qamtamasyz etý: ár joba boıynsha shyǵyndardyń ashyq esebin júrgizý, artyq shyǵyndardy anyqtaý.
- qurylys tenderleriniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý: favorıtızm men sybaılas jemqorlyq táýekelderin boldyrmaý.
- jol qaýipsizdigi ınfraqurylymyn kúsheıtý: jol belgileri, jaryqtandyrý, jaıaý júrginshi ótkelderi, avarııalyq aımaqtardy halyqaralyq standarttarǵa saı jabdyqtaý.
- Bul sharalar azamattardyń ómiri men qaýipsizdigin qorǵap qana qoımaı, Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy jetekshi kólik-logıstıka habyna aınaldyrýǵa naqty serpin beredi dep senemiz, - dedi ol.