Májilis birqatar jańa halyqaralyq kelisimdi qaraıdy

Aıta keterligi, 15 maýsymda Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen ótken Bıýro otyrysynda jalpy otyrystyń kún tártibiniń jobasy naqtylanǵan bolatyn. Soǵan oraı depýtattar nazaryna birqatar halyqaralyq kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly zań jobalary usynylmaq.

Olardyń qatarynda 2025 jylǵy 27 maýsymda Mınskide qol qoıylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) pen oǵan múshe memleketter jáne Birikken Arab Ámirlikteri arasyndaǵy ekonomıkalyq áriptestik týraly kelisim bar. Qujat saýda baılanystaryn nyǵaıtýǵa jáne qazaqstandyq taýarlardy BAÁ naryǵyna shyǵarý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.

Kelisim taýar pozıtsııalarynyń edáýir sany boıynsha ımporttyq kedendik bajdardy ózara tómendetýdi nemese nólge jetkizýdi kózdeıdi. Shyn máninde bul salalyq yntymaqtastyqty damytý, shaǵyn jáne orta bıznestiń, elektrondyq saýdanyń ózara is-qımylyn jandandyrý jáne taǵy basqalary boıynsha qosymsha erejelermen erkin saýda týraly klassıkalyq tolyqqandy kelisim sanalady. Qazirgi ýaqytta kelisim Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterde ratıfıkatsııalaý rásiminen ótip jatyr.

Zań jobasyn qabyldaý respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjy qarajatyn bólýdi talap etpeıdi jáne onyń teris áleýmettik-ekonomıkalyq ári quqyqtyq saldary bolmaıdy.

Sonymen qatar, kún tártibine 2026 jylǵy 20 mamyrda Astanada qol qoıylǵan Qazaqstan men Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi («Ekonomıkanyń ınklıýzıvti jáne ornyqty ósýi» damý saıasatyn qarjylandyrýǵa arnalǵan ekinshi qaryz) ratıfıkatsııalaý týraly zań jobasy engizilip otyr.

Munan bólek, depýtattar Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń yntymaqtastyǵy máseleleri jónindegi qujattardy qaraıdy.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar Úkimet pen Joǵary aýdıtorlyq palatanyń 2025 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepterin qarady. Budan bólek, Keden kodeksine engizilgen túzetýler men ekologııa máseleleri jónindegi zań qabyldanyp, Qyrǵyzstanmen aradaǵy eki eldiń dıplomatııalyq ókildikterine qatysty kelisim ratıfıkatsııalandy.

Úkimet atynan bıýdjettiń atqarylýy týraly esep bergen Qarjy mınıstri Mádı Takıevtiń málimetinshe, respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 99%-ǵa oryndalyp, 25,5 trln teńgeni qurady. Úkimet tarapynan barlyq áleýmettik mindettemeler oryndaldy. Óńirlerdi qoldaýǵa 7,7 trln teńge baǵyttalǵan bolsa, áleýmettik salaǵa 9,3 trln teńge jiberildi. Ulttyq jobalar aıasynda 198 mekteptiń, jáne 655 densaýlyq saqtaý obektisiniń qurylysy aıaqtaldy. 10 myńnan astam stýdent úshin 30 jataqhana paıdalanýǵa berildi.

— 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekonomıka 6,5 paıyzǵa ósti. Salystyrmaly túrde aıtsaq, 2024 jyly jalpy ishki ónimniń ósimi 5 paıyzdy quraǵan edi. Ósimge kólik, qurylys, taý-ken ónerkásibi jáne saýda salalary negiz boldy. Bul rette ınflıatsııalyq qysym saqtala otyryp, 12,3% deńgeıinde qalyptasty. Ortasha aılyq jalaqy 442 myń teńge deńgeıinde qalyptassa, jumyssyzdyq deńgeıi jyl boıy turaqty 4,6% qurady. Memlekettik borysh belgilengen deńgeıde tur. Jyl qorytyndysy boıynsha jalpy ishki ónimniń 22,8 paıyzyn nemese 36,4 trln teńgeni qurady, — dedi M. Takıev.

Al Joǵary aýdıtorlyq palatanyń tóraǵasy Álıhan Smaıylov 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha bıýdjet protsesin tsıfrlandyrý áli de iske asyrý satysynda turǵanyna nazar aýdartty.

— Tıimsiz paıdalanylǵan qarajat somasy 2024 jylǵy deńgeıden 1,7 esege asyp tústi. Qarajat joǵary deńgeıde ıgerilgenimen, josparlanǵan nátıjelerge qol jetkizilip jatqan joq. Ortalyq deńgeıde bıýdjettik baǵdarlamalar kórsetkishteriniń orta eseppen 5 paıyzyna, al óńirlerde 33 paıyzyna qol jetkizilgen joq. Jalpy, memleket deńgeıinde tsıfrlandyrý, aýyl jáne sý sharýashylyǵy, ekologııa jáne basqa da baǵyttar boıynsha 11 negizgi ulttyq jáne 30-dan astam nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizilmegeni anyqtaldy, — dedi Álıhan Smaıylov.

Talqylanǵan máseleni túıindegen Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov eseptiń ereksheligin atap, birqatar máselege aıryqsha toqtaldy. Sondaı-aq byltyr damý bıýdjetiniń úlesi 8,1-den 6,4 paıyzǵa deıin qysqarǵanyna nazar aýdartty.

– Árbir besinshi ınvestıtsııalyq joba 2025 jyly aıaqtalmaı qalǵan. Alaıda eldiń ekonomıkalyq ósimine berik negiz qalaıtyn ne? Ol, árıne, ınfraqurylymǵa, óndiriske, ınnovatsııa men adamı kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııa. Al biz osy baǵyttaǵy damý bıýdjetiniń tıisti deńgeıde atqarylmaı jatqanyn kórip otyrmyz. Birinshi kezekte, aǵymdaǵy máselelerge emes, eldi damytýǵa arnalǵan shyǵystarǵa basymdyq berilýge tıis, - dedi ol.

Palata otyrysynda munan bólek «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekologııalyq máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań qabyldandy.

Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan depýtaty Ajar Saǵandyqovanyń aıtýynsha, zań jobasynda ishki kómirtek naryǵyn damytýǵa baǵyttalǵan túzetýler qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, taýar bırjasy arqyly kvotalardy bólýdiń aýktsıondyq tetigin engizý josparlanýda, bul naryqtyq baǵa qalyptastyrýdy jáne júıeniń ashyqtyǵyn arttyrýdy qamtamasyz etedi. Sondaı-aq kómirtek birlikterine suranys pen usynys arasyndaǵy yqtımal teńgerimsizdikterdi retteýge múmkindik beretin turaqtandyrý rezervin qurý kózdeledi.

Depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kedendik retteý týraly» Kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy da qabyldady.

— Atalǵan zań jobasy bıyl 3 maýsymda Májilistiń jalpy otyrysynda qaralyp, 1-oqylymda maquldanǵan bolatyn. Zań jobasy boıynsha jumys toby men Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń keńeıtilgen otyrystary ótkizildi. Qaraý barysynda jumys tobyna zańdyq jáne redaktsııalyq sıpattaǵy usynystar túsip, olar múddeli mınıstrlikter men vedomstvolar, sondaı-aq úkimettik emes uıymdar ókilderiniń qatysýymen jan-jaqty talqylandy, — dedi zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan depýtat Ádil Jubanov.

Sonymen qatar Májilis Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Elshilikter úshin jer ýchaskelerin óteýsiz berýdi kózdeıtin kelisimdi ratıfıkatsııalady.

Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Álibek Qýantyrovtyń dereginshe, Qazaqstannyń Qyrǵyzstandaǵy Elshiligine aýdany 0,75 gektar jer telimi, al Qazaqstan Elshisi rezıdentsııasy úshin 0,17 gektar jer telimi bólindi. Al Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy Elshiligine aýdany 0,74 gektar jer telimi, Elshi rezıdentsııasy úshin 0,125 gektar jer telimi beriledi.

– Osyǵan baılanysty zań jobasy bólingen ǵımarattar men jer ýchaskelerin quqyqtyq retteýdi kózdeıdi. Osy kelimimdi ratıfıkatsııalaý taraptardyń múddelerine saı keledi. Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy saıası dıalog pen ózara senimdi, sonymen qatar ózar is-qımyldy damytý úshin berik negiz bolady, - dedi Álibek Qýantyrov.marl