Májilis birqatar halyqaralyq kelisimdi qaraıdy
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Májilistiń jalpy otyrysy ótip, depýtattar birqatar halyqaralyq kelisimdi qaraıdy.
Aıta keteıik, 6 naýryzda Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen palatanyń bıýro otyrysy ótti. Onda jalpy otyrystyń kún tártibiniń jobasy naqtylandy. Soǵan sáıkes, depýtattar 2024 jylǵy 13 qarashada Bakýde jasalǵan Ázerbaıjan, Qazaqstan jáne Ózbekstan arasyndaǵy jasyl energııany óndirý jáne berý salasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimdi qaraıdy.
Aıta keteıik, 2024 jyldyń 13 qarashasynda Bakýde, SOP29 Dúnıejúzilik klımat sammıtiniń aıasynda Memleketter basshylary Qasym-Jomart Toqaev, Ilham Álıev pen Shavkat Mırzıeev Qazaqstan Respýblıkasy, Ázerbaıjan Respýblıkasy jáne Ózbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy jasyl energııany óndirý jáne berý salasyndaǵy strategııalyq seriktestik týraly kelisimdi rásimdedi.
Sol kezde Memleket basshysy bul aıtýly oqıǵa ornyqty damýǵa ortaq umtylys tarıhynyń jańa paraǵyn ashqanyn atap ótti.
– Strategııalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıý – Ortalyq Azııa men Ońtústik Kavkaz óńirleriniń úshjaqty yntymaqtastyǵyn damytýdaǵy mańyzdy kezeń. Qujat elderimizdiń energetıkalyq júıelerin ıntegratsııalaý, sondaı-aq Eýropa elderi men basqa da naryqtarǵa ekologııalyq taza energııany jetkizetin senimdi dálizderdi qalyptastyrý úshin jańa múmkindikterge jol ashady. Munda Qazaqstan iri tranzıt aýmaǵy retinde úlken ról atqarady. Atalǵan kelisimniń naqty nátıjeleri úsh eldiń ekonomıkalaryn biriktirip, Orta dálizdi «jasyl kópir» retinde damytýǵa yqpal etedi. Bul mańyzdy saladaǵy tyǵyz yntymaqtastyq memleketter arasyndaǵy tájirıbe men ozyq tehnologııalardy almasýǵa serpin beredi, sondaı-aq energetıkalyq qaýipsizdigimizdi nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi, - dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, kómirtegi beıtaraptyǵyna jetýdi kózdeıtin Qazaqstan úshin jasyl energetıka mańyzdy baǵyt sanalady.
– Biz qazba baılyqtarǵa táýeldilikti azaıtýǵa belsendi túrde kiristik. Tehnologııalyq ınnovatsııalardy damytyp, ekologııalyq ornyqty órkendeýge demeý bolatyn ınfraqurylym qurýǵa bet burdyq. Qazaqstan sheteldik seriktestermen jalpy qýaty 43 GVt bolatyn «jasyl» jobalardy júzege asyrý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizdi, - dedi Memleket basshysy.
Qujat úshjaqty is-árekettiń turaqty modelin qalyptastyrýǵa jáne jańartylatyn energııa kózderi salasyndaǵy uzaq merzimdi yntymaqtastyqty damytýǵa baǵyttalǵan. Onda JEK áleýetin tıimdi paıdalaný, taraptar arasynda, sondaı-aq Eýropa memleketterimen jáne basqa aımaqtarmen arada ekologııalyq taza elektr energııasy saýdasyn damytý qarastyrylady. Sondaı-aq jasyl elektr energııasyn ornyqty ári boljamdy eksporttaý úshin Ortalyq Azııa men Ázerbaıjannyń energojúıeleriniń ózara baılanysyn qamtamasyz etý josparlanǵan.
Sonymen qatar Májilistiń qaraýyna 2023 jylǵy 4 mamyrdaǵy Elder arasyndaǵy ózara odaqtastyq is-áreket týraly deklaratsııany damytý aıasynda ázirlengen Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly shart engiziledi. Qujat aıasynda saıası, ekonomıkalyq, áskerı, áleýmettik, ǵylymı, tehnologııalyq, mádenı jáne gýmanıtarlyq salalardaǵy ártúrli jáne kópqyrly ózara is-qımyldyń nysandary men tetikterin jetildirý kózdeledi.
Jalpy otyrystyń kún tártibiniń jobasyna 2023 jylǵy 8 maýsymda Sochıde qol qoıylǵan TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń radıatsııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisim de engizilip otyr. Qujat ratıfıkatsııalanǵannan keıin taraptardyń ýákiletti (quzyretti) organdary Kelisimge qatysýshy memleketterdiń aýmaqtaryndaǵy radıatsııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen ózara almasýdy qamtamasyz etedi. Aqparattyq ózara is-qımyldy jáne radıatsııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasýdy júzege asyrý kezinde taraptardyń ýákiletti (quzyretti) organdary:
– radıatsııalyq jaǵdaı monıtorıngi derekterimen turaqty túrde almasýdy;
– beriletin aqparattyń dáıektiligin;
– qajet bolǵan jaǵdaıda aqparatqa buryn berilgen túzetýler men naqtylaýlardy jedel engizýdi;
– qandaı da bir kútpegen jaǵdaılar týyndaǵanda aqparatty (resmı suraý salýlardy) berý múmkin emestigi týraly ózara eskertýdiń ýaqtylyǵyn;
– alynǵan aqparatty osy Kelisimniń maqsatynda ǵana paıdalanýdy qamtamasyz etedi.
Budan bólek, Májilis Qazaqstan men Qatar Memleketi arasyndaǵy qylmysqa qarsy kúrestegi yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly jańa zań jobasy jumysqa qabyldaýdy josparlap otyr. Atalǵan kelisimge 2024 jyldyń 31 qazanynda Іshki ister mınıstri Erjan Sadenovtiń Qatarǵa issapary kezinde qol qoıylǵan edi. Kelisim quqyq qorǵaý salasyndaǵy Qazaqstan-Qatar qatynastarynyń jańa kezeńin ashyp, qaýipsizdik baǵytyndaǵy ózara is-qımyl men kúsh-jigerdi úılestirýdiń quqyqtyq negizin qalyptastyrady.
Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar birqatar halyqaralyq qujatty, onyń ishinde Dúnıejúzilik bank toby uıymdarymen yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalady.
Premer-mınıstrdiń orynbasary — Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń aıtýynsha, únıejúzilik bank toby uıymdarymen yntymaqtastyq týraly kelisim kelisim kúshine engennen keıin birqatar ınfraqurylymdyq joba boıynsha jumys bastalady.
Olar:
– «Jezqazǵan-Qaraǵandy» jáne «Beıneý-Sekseýil» avtojoldaryn qaıta jańartý jáne salý;
– Qazaqstandaǵy temirjol qatynasy men kólik baılanysyn transformatsııalaý jobasyn iske asyrý;
– Qambarata GES-1-di salý jáne basqa jobalar.
– Uzaq merzimdi josparda kelisim aıasynda Dúnıejúzilik banktiń jobalaryn iske asyrý JІÓ-niń ósýine, jumys oryndaryn qurýǵa, jeke sektor men ShOB-ty damytýǵa, ınnovatsııalardy yntalandyrýǵa, ınvestıtsııalyq ahýaldy jaqsartýǵa járdem kórsetedi. Aıta keterligi, 2020 jyly Qazaqstan Úkimeti men Azııa Damý banki arasynda uqsas kelisim ratıfıkatsııalanǵan bolatyn. Jalpy, kelisimdi ratıfıkatsııalaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarajat bólýdi talap etpeıdi, - dedi Serik Jumanǵarın.
Sondaı-aq májilismender 1993 jylǵy 22 qańtardaǵy jáne 2002 jylǵy 7 qazandaǵy Azamattyq, otbasylyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek pen quqyqtyq qatynastar týraly Mınsk jáne Kıshınev konventsııalaryna ózgerister engizý jónindegi eki hattamany da ratıfıkatsııalady. Olardy depýtattarǵa Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev tanystyrdy.
Onyń aıtýynsha, birinshi hattama TMD memleketteri arasynda sot aktilerin ózara taný tetigin keńeıtedi.
Endi mundaı aktiler qataryna kámeletke tolmaǵan balalarǵa alıment óndirý týraly sot buıryqtary tikeleı engiziledi.
– Bul – mańyzdy qadam. Sebebi sot buıryǵy – jedel quqyqtyq qural. Ol uzaq sot protsesin ótkizbeı shyǵarylady. Sondaı-aq, balanyń quqyǵyn ýaqytyly qorǵaýǵa múmkindik beredi. Alaıda boryshker basqa memlekette bolǵan jaǵdaıda, sheshim tek qaǵaz júzinde qalyp qoıýy múmkin. Osy máseleni Hattama sheshedi, - dedi Ádilet mınıstri.
Atalǵan ratıfıkatsııadan keıin:
– sot buıryǵy Konventsııa aıasynda tikeleı tanylady;
– rásim túsinikti ári boljamdy bolady;
– sonymen qatar oryndaý – naqty qamtamasyz etiledi.
Al ekinshi hattama TMD keńistiginde alıment boıynsha sot buıryqtaryn taný tetigin engizedi.
Qujat boryshkerdiń tıisinshe habardar etilgenin rastaýdy talap etedi. Eger buıryq tapsyrylmasa – ony tanýdan bas tartylýy múmkin. Osylaısha qorǵaný quqyǵy saqtalady.
– Biz balany qorǵaımyz. Biraq qatań quqyqtyq aıada áreket etemiz. Jańa Konstıtýtsııa jobasy adamdy jáne onyń quqyqtaryn memlekettiń eń joǵary qundylyǵy retinde aıqyndaıdy. Bul qaǵıdat barlyq halyqaralyq tetikterde birdeı jumys isteýi tıis. Búgin biz jaı ǵana qujatty ratıfıkatsııalap otyrǵan joqpyz. Biz quqyqtardy qorǵaýdyń tutas, kemshiliksiz jáne aıyrmashylyqsyz júıesin qalyptastyryp otyrmyz, - dedi Erlan Sársembaev.
Jalpy otyrys sońynda depýtattar ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq taqyryptar boıynsha memlekettik organdarǵa 14 depýtattyq saýal joldady. Máselen, Respublica partııasy fraktsııasynyń múshesi Nurgúl Taý Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtatty saýalynda elimizde ıadrolyq medıtsınany damytý jáne tomoterapııa salasyn saqtap qalý máselesin kóterdi. Al «AMANAT» partııasy fraktsııasynyń múshesi Amanjol Áltaı Saýda jáne ıntegratsııa mınıstriniń nazaryn ishki saýda naryǵyn qorǵaý jáne damytý máselelerine aýdartty. «Aq jol» partııasy fraktsııasynyń múshesi Serik Erýbaev Taıaý Shyǵystaǵy qazaqstandyq azamattardy evakýatsııalaý tájirıbesin eskere otyryp, saqtandyrý naryǵyn jáne týrıstik saladaǵy memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń jańa túrlerin damytý jaıyn qozǵady.