Májilis áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtyq jaǵdaıyn jetildiretin zań jobasyn qaraıdy

Aldymen otyrysta depýtattar bastamashy bolǵan Salyq kodeksine engiziletin túzetýlerdi qaraý usynylady. Olar Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasynyń normalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan jáne bir palataly Parlament – Quryltaıdy qurýmen, Qazaqstan Halyq Keńesiniń qurylýymen, sondaı-aq azamattar Konstıtýtsııalyq Sotqa júgingen kezde memlekettik bajdy alyp tastaýmen baılanysty. 

Birinshi oqylymda Májilis notarıattyq qyzmet máseleleri jónindegi zań jobasyn talqylaıdy. Qujatty depýtattar osy saladaǵy memlekettik baqylaýdy kúsheıtý úshin ázirledi. Ol tekserý rásimderin retteıdi jáne ýákiletti organnyń ókilettikterin keńeıtedi. Kásipkerlik kodeksiniń normalaryna negizdelgen qazirgi model ádilet organdarynyń buzýshylyqtarǵa jedel den qoıý múmkindigin aıtarlyqtaı shektep otyr. Jańa normalar sondaı-aq notarıýstardyń tsıfrlyq zańnamany, elektrondyq tsıfrlyq qoltańbany paıdalaný qaǵıdalaryn jáne derekterdi aqparattyq júıelerge engizý merzimderin saqtamaǵany úshin jaýapkershiligin kúsheıtedi.

Sonymen qatar kún tártibine qorǵanys, áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtyq jaǵdaıyn jetildirý máseleleri jónindegi depýtattyq zań jobasy usynyldy. Túzetýler qorǵanys, áskerı qyzmet jáne bitimgershilik qyzmet týraly salalyq zańdarǵa engiziledi. Memleket basshysynyń 2024 jylǵy 9 qazandaǵy tapsyrmasyn oryndaý úshin joǵary áskerı laýazymdarǵa kandıdattardyń tsıfrlyq reıtıngi jasalady. Buǵan qosa, áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qorǵaýdy kúsheıtý jónindegi normalar qarastyrylǵan.

Munan bólek, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine caılaýdy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men «QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasyn ekinshi oqylymda pysyqtaıdy.

Palata depýtattary ekinshi oqylymda talqylaıtyn kelesi zań jobasy - «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly».

Qujatta mynadaı normalar qarastyrylǵan:

• óndirip alý shegi 20-dan 40 AEK-ke deıin ulǵaıtý arqyly atqarýshylyq qujattardyń jekelegen sanattary (aıyppuldar men salyq bereshekterin óndirip alý) boıynsha ońaılatylǵan is júrgizýdiń qoldanylýy keńeıtiledi, bul azamattardyń qosymsha shyǵystardan arylýyna múmkindik beredi;
• Ádilet mınıstrligine óndirilgen qarajatty óndirip alýshylarǵa aýdarýdyń naqty merzimderin belgileý ókilettigi beriledi, bul rette isi ákimshilik-aýmaqtyq birlikten tys ornalasqan óndirip alýshylardyń quqyqtary eskeriledi;
• sot oryndaýshylaryna boryshkerlerdi kóshirý (shyǵarý) týraly on kún buryn habarlaý mindeti engiziledi, bul olarǵa daıyndalýǵa jáne basqa turǵyn úı tabýǵa múmkindik beredi;
• májbúrlep oryndatý sharalaryn usyný merzimi ótip ketken jaǵdaıda, olardyń barlyǵyn joıý normasy engiziledi.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar telekommýnıkatsııalar naryǵyn jáne derekterdi óńdeý ortalyqtaryn damytý, radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý jáne saılaýdy jetildirý máseleleri jónindegi zań jobalaryn birinshi oqylymda maquldap, ekinshi oqylymda pedagog mártebesi, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne bala quqyqtaryn qorǵaý máseleleri týraly Zań qabyldady.

Telekommýnıkatsııalar naryǵyn jáne derekterdi óńdeý ortalyqtaryn damytý máseleleri boıynsha zańnamalyq túzetýler baılanys ınfraqurylymyn damytýǵa, perspektıvaly telekommýnıkatsııalyq tehnologııalardy engizýge jáne halyqty sapaly ári qoljetimdi baılanys qyzmetimen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

– eGov, e-Otinish, ulttyq Aitu messendjeri jáne basqa da qosymshalar sııaqty áleýmettik mańyzy bar memlekettik servısterge trafıgi eseptelmeıtin, ıaǵnı tarıfsiz qoljetimdilikti engizý usynylady. Sondaı-aq Zattar ınterneti jelileri jəne Tirkep-belgilengen symsyz abonenttik qoljetimdilik sııaqty jańa tehnologııalar úshin quqyqtyq negiz jasalýda. Halyqaralyq tranzıttik ınternet-trafıkti kedergisiz ótkizý bólek bekitiledi. Data-ortalyqtardy salý nemese iske qosý kezinde olardy strategııalyq obektiler qataryna engizý usynylady. Azamattardy telefon alaıaqtyǵynan qorǵaý úshin zańdy tulǵalardan keletin qońyraýlardy tańbalaý engiziledi, – dedi zań jobasynyń negizgi erejelerimen depýtattardy tanystyrǵan Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev.

Al depýtattar birinshi oqylymda maquldaǵan «Radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý týraly» zań jobasy men ilispe eki qujatta:

- radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý salasyndaǵy negizgi uǵymdar, obektiler men sýbektiler aıqyndalady;

- radıoaktıvti qaldyqtardyń túrleri jáne olardyń paıda bolý kózderi belgilenedi;

- radıoaktıvti qaldyqtardy saqtaý jáne kómý pýnktteriniń quqyqtyq mártebesi bekitiledi;

- memlekettik esepke alý men baqylaý tetikteri qalyptastyrylady.

Sonymen qatar memlekettik organdardyń ókilettikteri de naqty ajyratylǵan.

Atap aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti radıoaktıvti qaldyqtardy kómý pýnktterin salý jáne jabý týraly sheshimder qabyldaıdy, al ýákiletti organ lıtsenzııalaý, qadaǵalaý jáne memlekettik baqylaýdy júzege asyrady. Munymen qosa, radıoaktıvti qaldyqtardy esepke alý men baqylaýdyń biryńǵaı memlekettik júıesi engiziledi.

- Zań jobasynyń negizgi jańashyldyqtarynyń biri – radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý jónindegi Ulttyq operator ınstıtýtyn qurý. Halyqaralyq tájirıbe bul modeldiń tıimdiligin rastaıdy. Ulttyq operatordyń bolýy radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteýdiń biryńǵaı, qaýipsiz jáne ekonomıkalyq turǵydan tıimdi júıesin qamtamasyz etýge, fýnktsııalardyń bytyrańqylyǵyn boldyrmaýǵa jáne qaýipsizdiktiń biryńǵaı standarttaryna kepildik berýge múmkindik beredi. Osyndaı qurylymdar álemniń kóptegen elinde tabysty jumys istep tur. Ulttyq operatordyń negizgi fýnktsııalary retinde radıoaktıvti qaldyqtardy jınaýdy, tasymaldaýdy jáne qaıta óńdeýdi uıymdastyrý, sondaı-aq saqtaý jáne kómý pýnktterin jobalaý, salý jáne paıdalaný eskerilgen, - dedi qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan depýtat Edil Jańbyrshın.

Palata maquldaǵan kelesi zań jobalary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine caılaýdy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men «QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasy.

Ondaǵy negizgi túzetýler:

- saılaý rásimderiniń ashyqtyǵyn arttyrýdy, saılaý qorlarynan tys qarjylandyrýǵa tyıym salýdy;

- ákimdikke kandıdattardyń daýystary teń bolǵan kezde qaıta daýys berý tártibin belgileýdi;

- bir adamnyń bir mezgilde máslıhat depýtattyǵyna jáne ákimge kandıdat bolýǵa tyıym salýdy;

- saılaý komıssııalary múshelerine qoıylatyn talaptar men jaýapkershilikti kúsheıtýdi, senim bildirilgen adamdardyń mártebesin naqtylaýdy;

- saılaý komıssııalary músheleriniń ókilettikterin ýaqytsha toqtatý máselesin retteýdi;

- jańadan qurylǵan nemese qaıta uıymdastyrylǵan ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdegi saılaý komıssııalary músheleriniń ókilettik merzimin aıqyndaýdy kózdeıdi.

Munan bólek, Májilis «QR keıbir zańnamalyq aktilerine pedagog mártebesi jáne bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy ilespe qujatpen birge qabyldap, Senatqa jiberdi.

Depýtat Janarbek Áshimjannyń aıtýynsha, birinshi oqylymnan keıin zań jobalaryn jetildirý úshin aýqymdy jumys atqaryldy. Depýtattar aıtqan túzetýler zańnyń qoldaný aıasyn keńeıtip, onyń mazmunyn sapalyq turǵydan jańa deńgeıge kóterdi. Qaralatyn máselelerdiń aýqymy men mańyzdylyǵyn eskerip, zań jobasynyń ataýyn «Pedagog mártebesi, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne balanyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha QR keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» dep ózgertý usynylǵan.

– Zań jobasynyń ózegi – pedagog mártebesin naqty qorǵaý. Usynylǵan normalar muǵalimdi artyq júktemeden aryltyp, onyń kásibı erkindigin qamtamasyz etedi. Endi pedagogterdiń bilim alýshylar aldyndaǵy jaýapkershiligi tek oqý protsesi barysynda ǵana aıqyndalady. Bul muǵalimdi ózine tán emes fýnktsııalardan qorǵaıdy, - dedi J. Áshimjan.

Sondaı-aq zań jobasynda qaǵaz jáne elektrondyq formatta qatar júretin «tsıfrlyq bıýrokratııaǵa» zańnamalyq deńgeıde tyıym salynady. Talantty mamandardy qoldaý maqsatynda halyqaralyq kásibı sheberlik konkýrstarynyń jeńimpazdaryna joǵary oqý oryndaryna konkýrstan tys grant taǵaıyndaý normasy qarastyryldy. Balanyń ómiri, densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin ata-analardyń jaýapkershiligi de keńeıtildi. Bilim men tárbıe – tek mekteptiń ǵana emes, otbasy men memlekettiń ortaq isi ekeni naqty aıqyndaldy.

Jalpy otyrys sońynda depýtattar memlekettik organdarǵa ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq taqyryptar boıynsha 13 depýtattyq saýal joldady.