Májilis ań aýlaý erejelerin buzǵany úshin aıyppul sanktsııalaryn qatańdatpaq

Sonymen, depýtattar aldymen birinshi oqylymda «Topyraqty qorǵaý týraly» jańa zań jobasy men oǵan ilespe túzetýlerdi qaraıdy. Qujatty topyraqty tıimdi basqarý jáne qorǵaý, onyń qunarlylyǵyn saqtaý jáne arttyrý, sondaı-aq jerdiń tozýyn boldyrmaý úshin quqyqtyq negiz qurý maqsatymen depýtattar ázirledi. Zań jobasy topyraqty regeneratsııalaý tetigine kóshý sharttaryn kózdeıdi, ony aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerde qorǵaý erekshelikterin reglamentteıdi. Budan bólek, topyraqty sý basýdan, batpaqtanýdan, qaıta tuzdanýdan, sarqylýdan, qurǵaýdan jáne tyǵyzdalýdan qorǵaý, sondaı-aq tozǵan topyraqty qalpyna keltirý jáne basqa da normalar jónindegi talaptar belgilenedi.

Sondaı-aq birinshi oqylymda Májilis jol qaýipsizdigin tsıfrlandyrý jáne júrgizýshilerdi daıarlaý salasyndaǵy kásipkerlik qyzmet máseleleri boıynsha depýtattar bastamashy bolǵan túzetýlerdi qaraıdy. Zań jobasy avtojoldarda jáne memlekettik organdardyń, jedel medıtsınalyq járdem qyzmetteriniń, turaqty túrde jolaýshy men bagaj tasymaldaıtyn tasymaldaýshylardyń kólik quraldarynda ornatylatyn tehnıkalyq quraldardy paıdalana otyryp, erejeniń buzylýyn anyqtaýǵa, tirkeýge, qaýipsiz jol qozǵalysyn baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan. Qujat júrgizýshilerdi daıarlaıtyn oqý uıymdarynyń qyzmetine memlekettik baqylaý engizedi, olardyń jumysyna ruqsat berý tártibin belgileıdi. Ashyqtyqty qamtamasyz etý úshin oqý uıymdarynyń tizilimin qurý usynylady. Bul aqparattyq júıe arqyly materıaldyq bazanyń bolýyn, oqytýshylardyń biliktiligin jáne oqý toptaryn baqylaýǵa múmkindik beredi. Budan bólek, medıtsınalyq teris negizdemeleri bar júrgizýshilerdiń kólikti basqarýyna jol bermeý úshin medıtsınalyq derekterdi Іshki ister mınıstrliginiń avtomattandyrylǵan bazasyna ıntegratsııalaý kózdelip otyr.

Kún tártibiniń jobasynda ańshylyq salasy jáne janýarlar dúnıesin saqtaý máseleleri boıynsha zańnamalyq ózgeristerdi birinshi oqylymda qaraý da bar. Negizgi zań jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske túzetýler engizilgen ilespe zań jobasyn depýtattar salany damytý jáne bıoalýandyqty saqtaý maqsatymen ázirledi. Atap aıtqanda, qujattyń normalary memlekettik tabıǵı qoryqtarda janýarlar ósimin molaıtýdy damytýǵa, ań aýlaý talaptaryn qatańdatýǵa jáne ańshylyq merzimderin naqtylaýǵa, sondaı-aq bıologııalyq tepe-teńdikti saqtaý úshin janýarlar sanyn retteýge baǵyttalǵan. Іlespe zań jobasynyń erejelerinde janýarlar dúnıesin paıdalaný talaptary men ań aýlaý erejelerin buzǵany úshin aıyppul sanktsııalaryn qatańdatý, sondaı-aq jabaıy janýarlar men ósimdikterdi, olardyń bólikteri men derıvattaryn zańsyz satyp alýdy, ótkizýdi, tasymaldaýdy jáne saqtaýdy jarnamalaǵany úshin, sonyń ishinde BAQ-ta jáne ınternette kórsetkeni úshin ákimshilik jaýapkershilik engizý kózdelgen. Sonymen qatar belgilengen tártipti buza otyryp tańbalanǵan ne tańbalanbaǵan aqbókenderdiń derıvattaryn (múıizderin) saqtaý men satýǵa qatysty jaýapkershilik engiziledi.

Sonymen qatar Májilis 2025 jylǵy 16 maýsymda Astanada qol qoıylǵan Qazaqstan men Qytaı Úkimetteri arasyndaǵy ınvestıtsııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi de qaraıdy.

Munan bólek, Gazben jabdyqtaý jáne taýarlyq gazdy únemdi tutynýǵa qatysty zańnamalyq ózgeristerdi ekinshi oqylymda talqylaıdy. Zań jobasy gazdy uqypty tutynýǵa yntalandyrýǵa, tsıfrlandyrýǵa jáne ony ishki naryqta esepke alýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Qujatta jeke gaz taratý uıymdarynyń qyzmetin memlekettik retteý, tarıf belgileý ádisterin ózgertý, gaz jáne gazben jabdyqtaý salasyndaǵy ulttyq operatordyń baqylaýyn kúsheıtý qarastyrylǵan. Tıisti ózgerister «Memlekettik múlik týraly», «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly», «Tabıǵı monopolııalar týraly» jáne «Memlekettik satyp alý týraly» zańdarǵa engiziledi.

Elimizde gaz tutyný kóleminiń artyp kele jatqanyn jáne gaz óńdeý zaýyttarynyń áleýetin eseleý qajet ekenin eskere otyryp, geologııalyq barlaý men qurylys jumystaryn jandandyrýǵa basa nazar aýdarylǵan. Gaz ınfraqurylymyn keńeıtýge, sonyń ishinde Astana qalasy men aglomeratsııasyn kógildir otynmen qamtamasyz etýge basymdyq beriledi.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy jalpy otyrysta depýtattar atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý, pedagog mártebesi men bilim berý máseleleri týraly zań jobalaryn birinshi oqylymda maquldady. Sondaı-aq arnaýly memlekettik organdar qyzmeti týraly zań ekinshi oqylymda qabyldandy.

Atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar jobasyna Májilis depýtattary bastamashy boldy. Zań jobasyn Májilis depýtaty, bastama avtorlarynyń biri Dmıtrıı Koloda tanystyrdy.

— 2024 jyly jeke sot oryndaýshylarynyń qatysýyn joıatyn, sondaı-aq azamattardy olardyń qyzmetine aqy tóleýden bosatýǵa múmkindik beretin jeńildetilgen atqarýshylyq is júrgizýdi qarastyratyn tıimdi normany engizdik. Ákimshilik aıyppuldar men salyq bereshekterin óndirip alý 20 AEK-ke deıin júrgizildi. Oń tájirıbe bar. Mysaly, 2025 jyly túsken 1,4 mln qujattyń shamamen 500 myńy boryshkerler tarapynan erikti túrde oryndalǵan. Azamattar úshin yqtımal únem 2,4 mlrd teńgeni qurady, — dedi zań Dmıtrıı Koloda.

Sonymen qatar depýtat zań jobasynda qandaı normalar qarastyrylyp otyrǵanyna jan-jaqty toqtaldy.

Bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Ashat Aımaǵambetov Qazaqstanda birqatar sheteldik ýnıversıtettiń fılıaldary ashylǵanyn eske saldy. 

— 2022 jyly jańa mınıstrlik qurylǵannan keıin bul jumys jaqsy jalǵasty. Qazir elimizde osyndaı fılıaldar óte kóp, biraq olardyń qyzmeti zań júzinde tolyqqandy rettelmegen. Endi naqty talaptar engiziledi. Fılıaldar tek bas ýnıversıtettiń resmı sheshimi bolǵan jaǵdaıda ǵana ashylýy múmkin. Bul jergilikti seriktesterdiń bastamasy emes, bas uıymnyń sheshimi bolýy kerek degendi bildiredi. Ekinshiden, fılıaldyń beretin dıplomy sol bas ýnıversıtettiń dıplomymen teń bolýy kerek. Uqsas emes, dál sondaı mártebede, — dedi ol.

Munan bólek, depýtat pedagogıkalyq mamandyqtarǵa túsýdegi aınalma joldarǵa tosqaýyl qoıylatynyn aıtty.

— Keıbiri aınalma jol taýyp alǵan. Shema óte ońaı. Talapker kez kelgen sheteldik oqý ornyna túsip, bir semestr oqyp, odan keıin Qazaqstandaǵy pedagogıkalyq ýnıversıtetke aýysady. Al oǵan qoıylatyn talaptar talapkerge emes, aýysýshy stýdentke qoıylatyn talaptarmen birdeı bolady. Bul turǵyda UBT men arnaıy emtıhan kerek bolmaı qalady. Osylaısha, keıbir adamdar bazalyq talaptarǵa saı kelmese de, muǵalimdikke kelip jatyr. Endi buǵan jol bermeımiz. Osydan keıin pedagog mamandyǵyna sheteldik ýnıversıtetten aýysqan kezde de UBT men arnaıy emtıhan sertıfıkaty mindetti bolady, — dedi Ashat Aımaǵambetov.

Munan bólek, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasy arnaýly memlekettik organdarynyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy jáne oǵan ilespe qujatty ekinshi oqylymda qabyldady.

Depýtat Oljas Quspekovtyń aıtýynsha, arnaýly memlekettik organdarda qyzmet ótkerý bóliginde quqyqtyq olqylyqtardy joıýǵa jáne zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan normalar ázirlendi.

Atap aıtqanda:

- Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qaýipsizdik organdary rezerviniń maqsaty naqtylandy, ıaǵnı ony qoldaný sharttary aıqyndaldy;

- obektıvti sheshim qabyldaý maqsatynda qyzmettik tergep-tekserý materıaldarymen tanysý bóliginde ýákiletti basshynyń quqyqtary reglamentteldi;

- áskerı jáne arnaýly oqý oryndaryna túsý kezinde burynǵy ataǵyn saqtaıtyn adamdar sanaty keńeıtildi;

- basshylardyń ákimshilik aktileri naqtylandy;

- áleýmettik sıpattaǵy birqatar túzetý qaraldy;

- qaıtalanatyn normalar alynyp tastaldy.

— Іlespe zań jobasynda ekstremıstik jáne terrorıstik materıaldardy daıyndaǵany, saqtaǵany, ákelgeni, tasymaldaǵany jáne taratqany úshin burynnan belgilengen jaýaptylyqtan bólek, olardy basyp shyǵarǵany úshin ákimshilik jaýaptylyqty kózdeıtin túzetý usynyldy. Atalǵan norma quqyqtyń materıaldyq normalary burynnan kózdelgen Qazaqstan Respýblıkasynyń «Terrorızmge qarsy is-qımyl týraly» jáne «Ekstremızmge qarsy is-qımyl týraly» zańdarymen sáıkestendirýge, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq protsestik kodeksimen úılestirýge baǵyttalǵan. Sonymen qatar, salyq zańnamasynda belgilengen jaǵdaılarda buryn ákimshilik jaýaptylyqqa tartylǵan adamdardy ákimshilik jazany oryndaýdan bosatýdy kózdeıtin túzetý usynyldy, — dedi Oljas Quspekov.