Májilis «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» jáne basqa da zań jobalaryn maquldady

Búgin jalpy otyrysta «Keden odaǵynyń jáne Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden zańnamasyn buzǵany úshin qylmystyq jáne ákimshilik jaýapkershiliktiń erekshelikteri týraly shartty ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasy talqyǵa salynyp, tolyqtaı maquldandy.

Atalǵan Shart keden isi salasynda qylmys pen ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdardy, Keden odaǵynyń jáne Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden zańnamasyn buzǵany úshin qylmystyq nemese ákimshilik jaýaptylyqqa tartý qaǵıdattaryn jáne tártibin aıqyndaý kezindegi qarym-qatynastardy quqyqtyq retteý maqsatynda jasalǵan.

Máselen, Shartqa sáıkes Keden odaǵynyń keden aýmaǵynda ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵan adam, aýmaǵynda ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalǵan Taraptyń zańnamasy boıynsha ákimshilik jaýaptylyqqa tartýǵa jatady. Ákimshilik protsess (is júrgizý) adam ákimshilik jaýaptylyqqa tartylatyn ne tartylýǵa tıis Taraptyń zańnamasy boıynsha júrgiziledi (júzege asyrylady).

Qylmystyq is - qylmystyń jasalǵan jeri boıynsha, al, qylmystyń jasalǵan jerin aıqyndaý múmkin bolmaǵan jaǵdaıda, qylmystyń ashylǵan jeri boıynsha qozǵalady jáne tekseriledi. Adam qylmysty birneshe Taraptyń aýmaǵynda jasaǵan jaǵdaıda, sońǵy qylmystyq áreket jasalǵan Taraptyń aýmaǵy qylmys jasalǵan jer bolyp esepteledi. Eger adam qylmysty ártúrli Taraptyń aýmaǵynda jasasa, onda ýákilettik berilgen organdar arasyndaǵy kelisim boıynsha qylmystyq is Taraptardyń zańnamasyna sáıkes aýmaǵynda qylmystardyń kópshiligi nemese asa aýyry jasalǵan Taraptyń aýmaǵynda tekserilýi múmkin.

Sonymen birge búgin «Keden odaǵyna múshe memleketterdiń keden organdarynyń qylmystyq ister men ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ister boıynsha quqyqtyq kómegi jáne ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasy da maquldandy. Bul Kelisim 2010 jylǵy 5 shildede Astanada jasaldy.

Kelisim buzýshylyqtardy tergeýde bir-birine barynsha keń kólemde járdem kórsetý jáne qylmystyq ister men ákimshilik quqyq buzýshylyq isterdi tergeý kezinde jáne olardy ádistemelik qamtamasyz etýde, sondaı-aq atalǵan salada aqparat almasýda ózara is-qımyldy uıymdastyrý jolymen yntymaqtastyqtyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda jasaldy.

Kelisimniń qoldanylý salasy qylmystardy ashý, Keden odaǵynyń keden zańnamasy men saqtalýyn baqylaý keden organdaryna júktelgen Taraptardyń zańnamasyn buzǵany úshin kináli adamdardy qylmystyq, ákimshilik jaýaptylyqqa tartý maqsatynda Taraptardyń keden organdarynyń quqyqtyq kómegi men ózara is-qımyly bolyp tabylady.

Kelisimde aqparat pen qujattardy usyný týraly suraý salýlardy, jekelegen protsessýaldyq is-qımyldardy júrgizý týraly tapsyrmalardy joldaý tártibi, osy suraý salýlardy oryndaý tártibi, jekelegen protsessýaldyq is-qımyldardy júrgizý týraly tapsyrmalardy oryndaýdyń erekshelikteri belgilenedi. Sonymen qatar, aqparat almasý jáne ádistemelik kómek kórsetý tártibi reglamenttelgen.

Osy eki zań jobasy boıynsha QR Qarjy mınıstri Bolat Jámishev baıandama jasady. Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Ýálıhan Qalıjanov qosymsha túsinik berdi.

Kelesi kezekte «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Belarýs Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Azamattyq qorǵanys, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasy talqyǵa salyndy. Bul kelisimniń maqsaty týraly QR Tótenshe jaǵdaılar vıtse-mınıstri Valerıı Petrov qysqasha baıandap ótti. Al Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Úsengeldi Medeýov qosymsha baıandama jasady.

Eki el arasyndaǵy kelisim 2009 jylǵy 10 maýsymda Mınskide jasaldy. Kelisimniń 3-babyna sáıkes barlyq qyzmet Taraptar memleketteriniń ulttyq zańnamasyna saı júzege asyrylady jáne Taraptardyń árqaısysynyń qajetti qarajatynyń bolýyna baılanysty bolady. Osy Kelisim sheńberindegi yntymaqtastyq tótenshe jaǵdaılar monıtorıngi men olardy boljaý týraly aqparat almasýdy; halyqtyń tótenshe jaǵdaılarda is-áreket jasaýǵa daıyndyǵyn, onyń ishinde alǵashqy kómek kórsetý jónindegi daıyndyqty uıymdastyrýda tájirıbe almasýdy; tótenshe jaǵdaılardy joıý jónindegi múddeli memlekettik qurylymdardyń ózara is-qımylyn uıymdastyrýdy; ónerkásiptik avarııalar, apattar men dúleı zilzalalar saldarynan yqtımal lastanýǵa baılanysty qorshaǵan tabıǵı orta men halyqqa keletin qaterdi baǵalaýdy; quzyretti organdar arasynda ózara is-qımyldy qamtamasyz etýdi; kómek kórsetý jónindegi toptardy jaraqtandyrý kezinde ózara kómek kórsetýdi; tótenshe jaǵdaılardy joıý kezinde ózara kómek kórsetýdi kózdeıdi.

Kómek suraý salý negizinde kórsetiledi, onda suraý salýshy Tarap tótenshe jaǵdaıdyń sıpaty týraly aqparatty usynady, qajetti kómektiń túrleri men kólemin kórsetedi.

Usynýshy Tarap qysqa merzimde salynǵan suraýdy qaraıdy jáne suraý salýshy Tarapty kómek kórsetýdiń múmkindigi, kólemi jáne sharttary týraly habardar etedi.

Kómek kórsetý jónindegi toptarǵa basshylyq jasaýdy osy toptardyń basshylary arqyly suraý salýshy Taraptyń quzyretti organy júzege asyrady.

«Mádenı qundylyqtardy zańsyz ákelýge, áketýge jáne olarǵa menshik quqyǵyn berýge tyıym salý men olardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalar týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasy jóninde QR Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed baıandama jasap, depýtattardyń suraqtaryna jaýap berdi. Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Baǵıla Baımaǵambetova zań jobasy týraly qosymsha túsindirdi.

Konventsııa 1970 jylǵy 14 qarashada Parıjde qabyldandy. Osy Konventsııanyń maqsattary úshin árbir memleket arheologııa, tarıhqa deıingi kezeń, tarıh, ádebıet, óner jáne ǵylym úshin mańyzy bar dep qaraıtyn dinı nemese zaıyrly sıpattaǵy qundylyqtar mádenı qundylyqtar bolyp sanalady jáne sol qundylyqtar tómende sanamalanatyn sanattarǵa jatady:

- sırek kollektsııalar jáne flora men faýnanyń, mıneralogııanyń, anatomııanyń úlgileri jáne paleontologııa úshin qyzyǵýshylyq týdyratyn zattar;

- ǵylym men tehnıkanyń tarıhyn, soǵystar men qoǵamdar tarıhyn, sondaı-aq ult qaıratkerleriniń, oıshyldardyń, ǵalymdar men ártisterdiń ómirine jáne iri ulttyq oqıǵalarǵa baılanysty tarıhty qosa alǵanda, tarıhqa qatysty qundylyqtar;

- arheologııalyq oljalar men arheologııalyq jańalyqtar;

- bólshektelgen kórkem jáne tarıhı eskertkishter men arheologııalyq oryndardyń quramdas bólikteri;

- jazýlar, naqyshtalǵan monetalar jáne mórler sııaqty jasalǵanyna 100 jyldan asqan kóne zattar;

- etnologııalyq materıaldar;

- kórkem qundylyqtar;

- sırek qoljazbalar, kóne kitaptar, erekshe tarıhı, kórkem, ǵylymı, ádebı qyzyǵýshylyq týdyratyn qujattar men basylymdar.

Konventsııaǵa sáıkes osy Konventsııaǵa qatysýshy memleketter, mádenı qundylyqtardy zańsyz ákelý, áketý jáne olarǵa menshik quqyǵyn berý osy qundylyqtar shyǵarylǵan elderdiń mádenı murasynyń jutańdanýynyń basty sebepteriniń biri bolyp tabylatynyn jáne halyqaralyq yntymaqtastyq ózderine tıesili mádenı qundylyqtardy osyǵan baılanysty barlyq qaýipterden qorǵaýdy qamtamasyz etýdiń neǵurlym pármendi quraly bolyp tabylatynyn moıyndaıdy.

Osy Konventsııaǵa qatysýshy memleketter osy Konventsııa kúshine engennen keıin Konventsııaǵa qatysýshy basqa memleketterden shyqqan, zańsyz áketilgen mádenı qundylyqtardy óz aýmaqtarynda ornalasqan murajaılar men basqa da uqsas mekemelerdiń satyp alýyn bolǵyzbaýǵa baǵyttalǵan ulttyq zańnamaǵa sáıkes barlyq qajetti sharalardy qabyldaýǵa mindetti. Múmkindik bolǵan barlyq jaǵdaıda bul mádenı qundylyq shyǵatyn jáne osy Konventsııanyń qatysýshysy bolyp tabylatyn memleketti osy Konventsııa eki memlekette de kúshine engennen keıin bul memleketten zańsyz áketilgen osyndaı mádenı qundylyqty qaıtarý múmkindigi týraly habardar etýge mindettenedi.

Atalǵan zań jobalary tolyqtaı maquldanyp, Senatqa jiberildi.

Budan keıin «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» zań jobasy talqyǵa salynǵan soń, maquldandy. Zań jobasy týraly QR Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev baıandama jasady. Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi Vladımır Nehoroshev qosymsha baıandama jasady.

Aıta ketý kerek, bul zań jobasy Qazaqstan Respýblıkasynyń energetıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, tutynýshylardyń barynsha keń aýqymyn irkilissiz gazben jabdyqtaýdy qamtamasyz etýge jaǵdaı jasaý ári respýblıkanyń otyn-energetıkalyq balansynda gaz úlesin arttyrý jáne ásirese, óndiriletin ilespe gazdy Qazaqstan Respýblıkasynyń muqtajdyqtaryna tıimdi paıdalanýǵa jaǵdaı jasaý maqsatynda ázirlengen.

Sondaı-aq búgin «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine gaz jáne gazben jabdyqtaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi jáne oqylymda talqyǵa salyndy. Bul zań jobasy da Palata tarapynan qoldaý tapty.

«Memlekettik quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna tolyqtyrý engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń jobasy jóninde Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń birinshi orynbasary Iogan Merkel baıandama jasap, túsinik berdi. Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi Olga Kıkolenko qosymsha baıandama jasady. Zań jobasynda quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý salasyndaǵy ýákiletti organǵa jol-kólik oqıǵalary men olardan zardap shekken adamdardyń esebin júrgizý boıynsha ókilettikter berýdi kózdeıdi. Bul zań jobasy da tolyqtaı maquldandy.

Sonymen qatar Úkimetten kelip túsken jańa zań jobalaryna qorytyndy ázirleý ýaqyttaryn naqtylaý boıynsha Palata sheshimi shyǵaryldy.

Jalpy otyrysta depýtattar birqatar laýazym ıelerine saýaldar (depýtattar saýaly Parlament saıtynda (www.parlam.kz) jeke-jeke berildi) joldady.