Maı óńdeý salasy Qazaqstan ekonomıkasyna 1 mlrd AQSh dollary kóleminde tabys ákeldi

Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi málimetinshe, bıylǵy forýmǵa álemniń 18 elinen 330-dan astam delegat qatysty. Olardyń qatarynda Qazaqstandaǵy 50-den astam maı óńdeý kásipornynyń basshylary, memlekettik organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń, qarjy ınstıtýttarynyń, agroónerkásiptik holdıngterdiń, logıstıkalyq kompanııalardyń ókilderi jáne álemdik naryqtaǵy jetekshi kompanııalar bar.

Konferentsııany Qazaqstannyń Maıly daqyldardy óńdeýshiler ulttyq qaýymdastyǵy QR Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi, QR AShM jáne «QazTrade» saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ-nyń qoldaýymen uıymdastyrdy. Forým jumysyna International Trade Centre, BUU-nyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy (FAO), Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki, sondaı-aq Wilmar, Bunge, Kourosh Food Industry, Huatai, Chinese Cereals and Oils Association, China Vegetable Oil Industry Association sekildi halyqaralyq uıymdar men jetekshi kompanııalardyń ókilderi qatysty.

Konferentsııanyń ashylýynda sóz sóılegen Qazaqstan Saýda jáne ıntegratsııa vıtse-mınıstri Áset Núsipov maı óńdeý salasynyń búginde jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi strategııalyq mańyzy artyp kele jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, halyqaralyq qatysýshylar sanynyń jyl saıyn artýy osy salanyń álemdik ekonomıkadaǵy róliniń kúsheıgenin kórsetedi.

Vıtse-mınıstr agrarlyq óńirlerge jasalǵan jumys saparlary men aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilermen kezdesýler otandyq agroónerkásip kesheninde túbegeıli ózgerister júrip jatqanyn dáleldeıtinin aıtty. Qazaqstan birtindep shıkizat eksportynan joǵary qosylǵan quny bar ónim óndirýge, tereń óńdeýdi damytýǵa jáne jańa eksporttyq naryqtardy ıgerýge kóshýde.

Bul ózgeristerdiń naqty nátıjeleri halyqaralyq deńgeıde de kórinis tabýda. Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan kúnbaǵys maıyn eksporttaıtyn álemdegi jetekshi memleketterdiń qataryna qosylyp, jahandyq eksport kóleminiń shamamen 3,6 paıyzyn qamtamasyz etti. Sondaı-aq elimiz Qytaı naryǵynda kúnbaǵys maıyn eksporttaýshy elder arasynda ekinshi orynǵa kóterildi. Bir jyl ishinde maıly daqyldar men maı ónimderiniń eksporty 70 paıyzǵa ósip, ekonomıkany ártaraptandyrý men shıkizattyq emes eksportty damytý baǵytyndaǵy tabysty saıasattyń aıqyn nátıjesine aınaldy.

Búginde maı óńdeý salasy óńdeýshi ónerkásiptiń negizgi ósý núkteleriniń biri sanalady. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha saladaǵy óndiris kólemi alǵash ret 1,57 mıllıon tonnadan asyp, eksporttyq túsim rekordtyq deńgeıge – 963 mıllıon AQSh dollaryna jetti. Salystyrmaly túrde alǵanda, 2021 jyly bul kórsetkish nebári 240 mıllıon AQSh dollary bolǵan. Osylaısha, tórt jyl ishinde eksporttyq túsim kólemi tórt eseden astam ósti.

Ásirese kúnbaǵys maıyn óndirý qarqyndy damyp keledi. Sońǵy tórt jylda onyń óndirisi 2,3 esege artyp, 752 myń tonnadan asty. Sonymen qatar Qazaqstan ishki naryqtaǵy ımportqa táýeldilikti aıtarlyqtaı tómendetti. Eger 2015–2021 jyldary ımporttyq kúnbaǵys maıynyń úlesi orta eseppen 39 paıyz bolsa, búginde bul kórsetkish 18 paıyzdan aspaıdy.

Qazir maı óńdeý salasy elimizdiń óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportynan túsetin valıýtalyq kiristiń tórtten birinen astamyn qamtamasyz etip otyr. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha onyń úlesi 27 paıyzǵa jetip, salany Qazaqstan ekonomıkasynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin mańyzdy baǵyttardyń birine aınaldyrdy.

Óńdeý kóleminiń artýy búkil agroónerkásip kesheniniń damýyna serpin berip otyr. Otandyq kásiporyndardyń maıly daqyldarǵa degen suranysynyń ósýi egis alqaptarynyń keńeıýine, aýyl sharýashylyǵyna ınvestıtsııa tartýdyń artýyna jáne óndiristik qýattardyń jańǵyrtylýyna yqpal etti. Sonymen qatar tereń óńdelgen ónim óndirisiniń ulǵaıýy mal sharýashylyǵy, qus sharýashylyǵy, qurama jem óndirý jáne tamaq ónerkásibi sııaqty sabaqtas salalardyń damýyna oń áserin tıgizip otyr.

Konferentsııa barysynda azyq-túlik qaýipsizdigi men baǵa turaqtylyǵy máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. FAO derekterine sáıkes, 2023 jyldyń mamyr aıynan 2025 jyldyń sońyna deıin álemdik ósimdik maılary baǵasynyń ındeksi 39 paıyzǵa ósken. Al Eýropa bırjalarynda kúnbaǵys maıynyń baǵasy osy kezeńde 47 paıyzǵa qymbattaǵan. Soǵan qaramastan, Qazaqstanda memleket pen bıznes arasyndaǵy tıimdi áriptestiktiń arqasynda ishki naryqtaǵy baǵa turaqtylyǵy saqtaldy.

Maıly daqyldardy óńdeýshiler ulttyq qaýymdastyǵy, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jáne Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi arasynda jasalǵan memorandým aıasynda ishki naryqqa arnalǵan kúnbaǵys maıynyń kóterme baǵasy úsh jyldan astam ýaqyt boıy lıtrine 730 teńgeden aspady. 2026 jyldyń aqpan aıynda bul tetik osy jyldyń sońyna deıin uzartyldy.

Búginde qazaqstandyq maı ónimderi álemniń 20-dan astam eline eksporttalady. Negizgi naryqtar qatarynda Qytaı, Ortalyq Azııa memleketteri jáne Eýropalyq odaq elderi bar. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan kúnbaǵys maıyn eksporttaý kólemi jóninen álemde altynshy orynǵa kóterilse, Qytaı naryǵynda ekinshi oryndy ıelendi.

Sońǵy eki jyl ishinde Qazaqstan Ózbekstan men Tájikstanǵa ósimdik maılaryn jetkizetin eń iri eksporttaýshy memleketke aınaldy. Qazirgi ýaqytta bul elderdiń ımporttyq qajettiliginiń 90 paıyzdan astamy Qazaqstan ónimderi esebinen qamtamasyz etiledi. Sonymen qatar elimiz Ortalyq Azııanyń kúnbaǵys shroty boıynsha suranysyn tolyq ótep, Eýropalyq odaqqa atalǵan ónimdi jetkizýshi úsh iri eldiń qataryna endi.

Áset Núsipovtiń aıtýynsha, mundaı jetistikterge júıeli memlekettik saıasat pen bıznes qaýymdastyqpen ornatylǵan tıimdi áriptestiktiń arqasynda qol jetkizildi. Ótken jyly salalyq qaýymdastyqtarmen, halyqaralyq seriktestermen jáne «QazTrade» AQ-men birlesip Maı óńdeý ónimderi eksportynyń 2028 jylǵa deıingi damý jónindegi jol kartasy ázirlendi.

Atalǵan qujatty iske asyrý nátıjesinde aldaǵy eki jylda salanyń eksporttyq túsimi taǵy 60 paıyzǵa artyp, 1,5 mıllıard AQSh dollarynan asady dep josparlanǵan. Bul Qazaqstanǵa kúnbaǵys maıyn eksporttaıtyn álemdegi tórt iri eldiń qataryna enýge jáne bolashaqta alǵashqy úshtikke qosylýǵa múmkindik beredi.

Strategııanyń mańyzdy baǵyttarynyń biri kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý bolyp sanalady. Qazaqstan Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń áleýetin keńeıtip, temirjol ınfraqurylymyn jetildirý jáne porttyq qýattardy jańǵyrtý jumystaryn júıeli túrde júrgizip keledi.

2026 jyly Aqtaý portynda alǵash ret ósimdik maıyn tikeleı teńiz kemesine tıeý júzege asyryldy. Sonymen qatar «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń qoldaýymen Dostyq – Alashankoý shekaralyq ótkeli arqyly Qytaıǵa túıirshiktelgen kúnbaǵys shrotyn jetkizý boıynsha pılottyq tasymaldar bastaldy.

Taǵy bir mańyzdy oqıǵa – Qazaqstan tarıhynda alǵash ret kúnbaǵys maıynyń fleksıtank konteınerleri arqyly Shyǵys Qazaqstan oblysynan Qytaıdyń Tszıansý provıntsııasyna jóneltilýi boldy. Uzyndyǵy 4700 shaqyrym bolatyn baǵyt nebári 12 kún ishinde eńserilip, zamanaýı logıstıkalyq sheshimderdiń tıimdiligin dáleldedi.

Sonymen qatar qazaqstandyq óndirýshiler úshin syrtqy saýda múmkindikteri keńeıip keledi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Vetnammen, Serbııamen jáne Iranmen erkin saýda týraly kelisimderdi tıimdi paıdalanyp otyr. Ótken jyly Birikken Arab Ámirlikterimen, Mońǵolııamen jáne Indonezııamen jańa kelisimderge qol qoıyldy. Budan bólek, Úndistanmen erkin saýda aımaǵyn qurý jónindegi kelissózder jalǵasyp jatyr. Bul qazaqstandyq eksporttaýshylar úshin álemdegi eń iri tutyný naryqtarynyń birine jol ashady.

Vıtse-mınıstr maıly daqyldar eksportynyń joǵary kórsetkishterine de toqtaldy. Osy maýsymnyń qyrkúıek–sáýir aılary aralyǵynda zyǵyr eksporty shamamen 1 mıllıon tonnaǵa jetip, el ekonomıkasyna 500 mıllıon AQSh dollaryna jýyq tabys ákeldi. Negizgi satyp alýshylar qatarynda Qytaı men Eýropalyq odaq elderi bar.

Osy kezeńde raps eksporty 200 myń tonnadan asyp, negizgi jetkizý baǵyttary retinde Qytaı, Polsha, Latvııa jáne basqa da Eýropa memleketteri qalyptasty.

Saýda úderisteriniń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyrý maqsatynda Ulttyq taýarlar katalogy engizilip jatyr.

Bul tsıfrlyq júıe ónimderdi birizdendirip, olardyń ataýy men synyptalýyna qatysty aıyrmashylyqtardy joıýǵa múmkindik beredi. Kúnbaǵys maıy mysalynda bul júıe ishki naryqta da, eksporttyq operatsııalarda da ónimdi biryńǵaı qaǵıdattar boıynsha sáıkestendirýge jaǵdaı jasaıdy.

Halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýynsha, aldaǵy jyldary ósimdik maılarynyń álemdik naryǵy turaqty ósimin saqtaıdy. Qazirgi ýaqytta álemdik tutyný kólemi jyl saıyn 220 mıllıon tonnadan asyp otyr jáne bul kórsetkishtiń odan ári ulǵaıýy kútiledi. Bul Qazaqstan úshin jahandyq azyq-túlik naryǵyndaǵy óz pozıtsııasyn nyǵaıtýǵa qosymsha múmkindikter ashady.

Konferentsııaǵa qatysýshylardyń pikirinshe, Qazaqstannyń maı óńdeý salasy tereń óńdeýdi damytý, zamanaýı tehnologııalardy engizý jáne joǵary qosylǵan quny bar ónim eksportyn ulǵaıtý arqyly turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etýdiń jarqyn úlgisine aınaldy. Bul baǵyt eldiń eksporttyq áleýetin arttyrýǵa, jańa naryqtardy ıgerýge jáne azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa eleýli úles qosyp keledi.

Aıta keteıik, Qazaqstan álemdik kúnbaǵys maıy eksportynda 8-orynǵa ıe boldy.