Máýlen Samambetov , «Astana ormany» JShS dırektory: Ormany bardyń - qorǵany bar
ASTANA. QazAqparat - Astana ormany - Elbasynyń balamasy joq jobasy boldy. Elordany jaılaǵan «jasyl beldeý» - táýelsizdik jyldaryndaǵy eń úlken jetistigimizdiń biri. Sebebi, mı batpaq dalany sanaýly ýaqyt ishinde syńsyǵan ormanǵa aınaldyrý - sandaǵan jyldarmen keletin jeńis. Ǵasyr jobasyna aınalǵan «jasyl beldeýdiń» qalyptasý jolynda da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoltańbasy jatyr. Elorda kúnine oraı, «Atyraý» gazetiniń tilshisi «Astana ormany» JShS dırektory Máýlen Samambetovpen áńgimelesti. Internet baılanysy arqyly júrgizgen suhbatynda «jasyl beldeýdiń» ózindik ereksheligi, bolashaǵy, ondaǵy atqarylǵan jumystar týraly keńirek aqparat berilgen.
- Astana ormany qalaı dúnıege keldi? Úlken istiń basy-qasynda kimder júrdi? Bastapqyda qandaı qıyndyqtar, problemalar boldy?
- Dana halqymyz «ormany bardyń - qorǵany bar» dep tegin aıtpaǵan. Ormannyń qorshaǵan ortaǵa, jergilikti klımatqa, adam saýlyǵyna áseri óz aldyna, ol - strategııalyq mánge ıe nysan. Demek, kezindegi mı batpaq dalanyń nýly ormanǵa aınalýyna tikeleı bastamashy bolǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbegin erekshe atap ótýge tıispiz. Jáne Astana ormanyn «Elbasynyń teńdessiz týyndysy» dep baǵalaıtyn kez keldi. Al, Elordanyń «jasyl beldeýin» qurý máselesi astanany Almatydan kóshirý týraly Prezıdent bastamasynan keıin qolǵa alyndy. Bul sonaý alysta tarıh bolyp qalǵan 1996 jyl edi. Memlekettik komıssııanyń qala turǵyndaryna qolaıly klımat qalyptastyrý maqsatyndaǵy sheshiminen keıin jańa Astanada «jasyl beldeý» qurý jumystary tikeleı 1997 jyly bastaldy. Jáne onyń ózi eki kezeńnen turdy. 1998-2004 jyldardy qamtyǵan birinshi kezeńdegi aǵash ekpeleriniń naqty aýmaǵy 11 myń 502 gektar boldy. Qazirgi tańda ol jerlerde súıeldi qaıyń, usaq jáne jalpaq japyraqty shegirshin, qaraǵaı, sopaq japyraqty jıde, qazaqstandyq terek - barlyǵy 9,6 mıllıonnan asa aǵash jáne 1,8 mıllıonǵa jýyq sary qaraqat, aq kóriktal, besseı shıesi, tatar ushqaty syndy butalar ósip jatyr.
- «Jasyl beldeýdiń» búgingi ahýaly týraly aıtyp ótseńiz? Ondaǵy aǵash túrleri qaıdan ákelinedi? Jáne olar Qazaqstannyń klımatyna qanshalyqty jersinip otyr?
- «Jasyl beldeýdiń» ekinshi kezeń jumystary el Prezıdentiniń ormandy 2009 jyldyń maýsymynda kezekti aralap kórýinen keıin bastaldy. Bul kezde bizdiń aldymyzda «jasyl beldeýdiń» orman qorǵaý jolaqtaryn orman massıvine aınaldyrý máselesi turǵan edi. Sol sebepti, Qazaq orman sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birlese otyryp, ártúrli aǵash tuqymdaryn qalyptastyrý boıynsha ǵylymı-tájirıbelik jumystardy bastap kettik. Ondaǵy maqsatymyz - tabıǵı emes, ıaǵnı ekpeli orman qalyptastyrýdyń tıimdi tehnologııalaryn jasaý jáne aǵash ósimdikteriniń suryptaryn irikteý. Zertteý qorytyndysymen eki joba ómirge keldi. Nátıjesinde, bes jyl ishinde, ıaǵnı 2012-2016 jyldary «Ońtústik-batys bólik» jáne «Taldykól jınaqtaýyshy» ýchaskelerinde 1 mıllıon 846 myń 560 dana ekpe otyrǵyzyldy. Onyń ishinde shyrsha, qaraǵaı, balqaraǵaıdan turatyn qylqandy tuqymdylardyń kólemi 56 paıyzdy, emen, shegirshin, jıde japyraqtylar 44 paıyzdy quraıdy. Eń bastysy, otyrǵyzylǵan ekpelerdiń jaǵdaıy jaqsy jáne kóktemgi túgendeý kezinde anyqtalǵany - olardyń ortasha tamyr jaıýy 90 paıyzdy qurap otyr. Bul - ekpeli ormandaǵy ósimdik túrleri Astananyń klımatyn tolyqtaı jersinip, tabıǵı jaǵdaıda ósip jatyr degen sóz.
- Astana ormanynyń ózine tán nendeı ereksheligin atar edińiz? Ormandy ósirýde qandaı jańa ınnovatsııalyq tehnologııalar qoldanylýda?
- Astana qalasynyń «jasyl beldeýi», eń aldymen, jasandy jolmen qalyptasqan. Jáne ol Orta Azııa boıynsha teńdessiz joba bolyp tabylady. Biz orman ekpelerin jabyq tamyrly júıemen otyrǵyzý materıaldaryn qoldanyp otyrmyz. Bul da - básekege qabiletti ozyq tehnologııa. Óıtkeni, mundaı ádis - tamyr jaıý deńgeıiniń joǵary bolýyn qamtamasyz etip otyr.
- «Jasyl beldeýdi» paıdalanyp, ishki týrızmdi damytýda qandaı jumystar atqarylýda?
- «Jasyl beldeýdi» qurýdaǵy basty maqsat - ormannyń qasıetterin, ondaǵy ekojúıeniń tepe-teńdigin saqtaý jáne halyqtyń demalýy úshin qolaıly jaǵdaı jasaý. Osyǵan oraı, 2011 jyly «jasyl beldeýdiń» Ońtústik-batys bóliginiń №8 ýchaskesi aýmaǵynda uzaqtyǵy 4127 metr bolatyn asfaltti jabyn jáne velosıpedshilerdiń demalýy úshin kúrkeleri bar velojol salyndy. Kúni búginde velosıpedshilerdiń demalýy úshin alty turaǵy bar, uzaqtyǵy 19 myń 131 metr bolatyn velojol jobasy júzege asyrylyp jatyr. Jobaǵa sáıkes, bul jol «jasyl beldeýdiń» «Ońtústik-batys bólik» jáne «Taldykól jınaǵy» ýchaskeleriniń aýmaǵyn kesip ótip, «Qarqaraly» tas jolynyń boıyna toqtaıdy. Osy syzbamen júrgen ýaqytta týrıster tumsa tabıǵatty tamashalap qana qoımaı, jol boıynda ósken sańyraýqulaqtar men jıdekterdi terýge, aǵashtardy, butalardy tanyp-bilýge múmkindik alady.
- Orman ósirý - úlken yjdaǵattylyqty, kásibılikti qajet etedi. Ǵalymdarmen baılanys, ǵylymı áleýettiń múmkindigi týraly aıta otyrsańyz.
- Tabıǵı orman men ekpeli ormannyń arasyndaǵy aıyrmashylyq óte úlken. Jer men kókteı desek te bolady. Aǵashtardy suryptap ákelip otyrǵyzǵannyń ózinde, keıde tuqym tastaý máselesinde problema týyndaýy múmkin. Onyń ústine, Astananyń qatań klımaty, topyraq jaǵdaıynyń ereksheligi de bar. Sondyqtan ǵylymmen tyǵyz baılanysta jumys isteýge týra keledi. Kóp jaǵdaıda biz Shýche qalasynda ornalasqan Qazaq ǵylymı-zertteý orman sharýashylyǵy ınstıtýtymen jumys isteımiz. Instıtýtpen birlesken ǵylymı-zertteý jumystary úsh taqyrypta júrgiziledi. Olar - Astana qalasynyń «jasyl beldeýi» ekpeleriniń orman patologııalyq zertteýleri, ǵylymı-tájirıbelik ýchaskelerdegi aǵash ekpeleriniń jaǵdaıyn zertteý jáne turaqty synalatyn aýmaqtardaǵy aǵashtardyń kútimi. Astana ormany tumsa tabıǵatymen ǵana emes, móldirdeı taza, saf aýasymen de erekshelenedi. Mundaǵy velojolmen birer sátke serýendep shyǵýdyń ózi sizdi tabıǵattyń ǵajaıyp energııasymen qýattandyrady. Barshańyzdy Astana ormanyn, ondaǵy velojoldy tamashalaýǵa shaqyramyn.
