Masat ata jerasty meshiti — tarıh pen ańyz toǵysqan kıeli meken
AQTAÝ. KAZINFORM — Mańǵystaý óńiri — tarıhı-mádenı eskertkishterge asa baı aımaqtardyń biri. Solardyń ishinde eń ejelgi, kıeli oryn — Masat ata qorymy men jerasty meshiti.
Bul biregeı keshen Mańǵystaý aýdanyna qarasty Ushtaǵan aýylynan shamamen 20 shaqyrym ońtústik-shyǵys baǵytta ornalasqan.
Masat ata eskertkishi alǵash ret 1979 jyly QazKSR Mádenıet mınıstrligi ekspedıtsııasymen sáýletshi M. Nurqabaevtyń jetekshilik etýimen zerttelgen. 1982 jyly Qazaq SSR Mınıstrler keńesiniń qaýlysymen memlekettik qorǵaýǵa alyndy. Búginde respýblıkalyq mańyzy bar Tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń memlekettik tizimine engizilgen. Qorymdaǵy obektilerge 2005, 2006 jyldary «Mańǵystaýrestavratsııa» mekemesiniń mamandarymen ǵylymı-restavratsııalaý jumystary júrgizildi.
Qorymda erekshe túrdegi kishi pishindi sáýlet eskertkishteri jáne kúmbeztamdar bar. Bul eskertkishter — negizinen ortaǵasyrlyq oǵyz-qypshaq dáýirine jatatyn qoıtastar, tas qorshaýlar, tas belgiler. Qorymnyń soltústik-shyǵysynda qazaqtardyń 18-19-ǵasyrlar aralyǵyn qamtıtyn eskertkishteri saqtalǵan. Munda qoıtastardyń alýan túrli pishinderi kóp kezdesedi, qorymnan barlyǵy 525 eskertkish memlekettik tizimge alynǵan bolsa, sonyń ishinde 300-ge jýyǵyn osy qoıtastar quraıdy.
Qorymnyń ońtústik-batysynda Masat ata jerasty meshiti ornalasqan. Meshit ózge eskertkishterge qaraǵanda óte jaqsy saqtalǵan, tabıǵattyń keri áseri baıqalmaıdy. Óte tyǵyz qumtastan oıylyp, ishki aýmaǵy tórt qanat kıiz úı úlgisinde jasalǵan. Joǵarǵy jaǵyndaǵy dóńgelek oıyqtan ishke jaryq túsedi. Onyń syrtqy beti qalanǵan tastarmen kómkerilgen. Kórnekti arheolog Aleksandr Bernshtamnyń aıtýy boıynsha mundaı kúmbezdi qurylystar salý Azııa dalasyn mekendegen atty kóshpelilerge tán qasıet. Qazaqtardyń kıiz úıindegi joǵarydan jaryq túsiretin shańyraq osynyń dálme-dál kóshirmesi sııaqty. Meshittiń ońtústik bóliginde ishke kirýge arnalǵan esik ornatylǵan. Іshki betinde esikten sál solǵa taman Mekke baǵytynda mıhrab oıylǵan. Syrtqy jaǵynda 3-4 m batysqa taman dıametri 2,5 metr bolatyn qazylǵan shuńqyrdyń orny saqtalǵan.
Masat ata týraly halyq arasynda áli kúnge deıin shyndyqqa bergisiz ańyz-áńgimeler kóp aıtylady. Qalmaqqa qarsy qandy joryqtar jasaǵan erlerdiń arasynda aıryqsha atalyp, dáripteletin tulǵalardyń biri Masat ata bolǵan.
Masat ata Mańǵystaýǵa Horasannan Meshhed qalasynan kelgen. Túbek jerinde ıslam dininiń ornyǵýyna atsalysqan belgili tulǵa, elin jaýdan qorǵaǵan batyr bolypty. Qarýdyń eshbir túri darymaıtyn, qasıetti adam bolǵan. Jaýlary ony óltirýdiń san alýan ádisin jasap kóredi. Biraq esh nátıje shyǵara almaıdy. Sodan eń sońǵy tásil jas áıeli arqyly batyrdyń erekshe qasıetiniń syryn bilýge kirisedi. Ata tań namazyna turǵanda, óz denesiniń júıe-júıesi bosap, otyrǵan orny men tóńiregi bastapqy kúıin ózgertip, beı-jaı kúıge túsedi eken. Namaz kezinde batyrdyń da boıy jumsaryp, álsizdenedi, ol tóńirekte qum men tas ta erıdi eken. Mine osyndaı sátte jaý da kelip, Masat atanyń basyn shapqan. Shabylǵan bas jaıýly jaınamazǵa túsedi, Masat ata basyn jaınamazǵa oraǵan kúıde úıden shyǵa júgirgen, sodan úı qasyndaǵy qulyny bar saýyn bıe de artynan ergen eken. Atanyń da, qulynmen bıeniń izderi de, atanyń moınynan tamshylaǵyn qannyń izi de joldyń qubyla tusyndaǵy kók tasqa aına-qatesiz túsip qalǵan. Masat ata pyraq bolyp ushyp ketipti. Sonymen atanyń zıraty joq, biraq ólkedegi eń eski ejelgi kıeli oryn osylaı atalady.
Buǵan deıin, Beket ata jáne jerasty meshitteriniń tarıhı máni týraly jazǵan bolatynbyz.
