Marsqa uqsaıtyn Mańǵystaý: Týrızmniń áleýeti men túıtkilderi

Kaspıı jaǵasyndaǵy demalys

Aqtaýǵa kelgen meımannyń alǵashqy aıaldaıtyn oryndarynyń biri – «Jartasty soqpaq». Tań shapaǵy bilingennen jaǵajaıda tirshilik qyzady. Biri Kaspııge qaıyqpen serýendeýge asyqsa, endi biri teńiz jaǵasyndaǵy tańǵy tynyshtyqtan lázzat alady.

Qaıyqpen serýendeý bir adamǵa – 5000 teńge, al tolyq jaldaý quny – 20 myń teńge. Kaspıı tolqynyn tilip ótetin sý kólikterine de suranys joǵary. Alaıda kórkem kóriniske soqpaq mańyndaǵy qurylysy aıaqtalmaǵan kópir kereǵar áser qaldyrady.

Soǵan qaramastan, Aqtaýdyń týrısterdi qyzyqtyratyn múmkindigi az emes. Solardyń biri – «bári qamtylǵan» (All Inclusive) júıesimen jumys isteıtin bes juldyzdy qonaq úı. Munda Kaspıımen astasqan basseın, meıramhanalar, jasyl jelekke kómkerilgen demalys aımaqtary men túrli oıyn-saýyq oryndary bar.

Qonaqtar teńizge shomylyp, fıtnespen aınalysyp, attraktsıondarda demalyp, ýaqytyn mazmundy ótkize alady. Bir sózben aıtqanda, bul – Kaspıı jaǵasyndaǵy shaǵyn oazıs.

– Sheteldik týrıster jıi keledi. Olar kóbine jumysshylarymyzdy maqtaıdy. Mamyr aıynda Reseıdiń Ýfa qalasynan 20-ǵa jýyq týragent kelgen bolatyn. Olar aldymen bizdiń qonaqjaılyǵymyzdy erekshe aıtty, – deıdi qonaq úıdiń marketıng menedjeri Ánel Amanbek.

Qonaq úı ujymynyń sózin kórsetkishter de rastaıdy. Byltyr munda 120 myńnan astam adam demalǵan. Charterlik reısterdiń kóbeıýi sheteldik týrıster aǵynyn arttyrǵan.

Aqtaýdyń ereksheligi jaǵajaımen ǵana shektelmeıdi. Qaladan alysqa shyqpaı-aq ulttyq naqyshtaǵy glempıngterdi kórýge bolady. Munda qazaqtyń kıiz úıi zamanaýı jaılylyqpen úılesip, qonaqtarǵa erekshe áser syılaıdy. Al óńirge kelgen týrıster arasynda fıshbarmaqtyń dámin tatýǵa qyzyǵýshylyq joǵary. Kúnge qyzdyrynyp, teńiz jaǵasynda tynyǵyp, keshkisin qaıyqpen serýendep, kún batar shaqta fıshbarmaq pen ystyq shaıdan dám tatý – Mańǵystaý saparynyń umytylmas áserleriniń biri.

Jaǵajaıdaǵy túıtkil: qurylys pen qoqys

Qalanyń ortalyǵynan sál uzaı bere qurylys júrip jatqan aýmaq kózge túsedi. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, qurylys alańy qorshalmaǵan, al nysannyń qandaı joba ekeni men oǵan qatysty qujattar kópshilikke kórsetilmegen.

– Kimniń ne salyp jatqanynan beıhabarmyz. Qashan qoldanysqa beriletini de túsiniksiz. Eń bastysy, qurylys júrgizip jatqan kompanııanyń ruqsaty bar ma, joq pa belgisiz, – deıdi jergilikti belsendi Muhtar Úmbetov.

Qurylys aýmaǵynan ári qaraı burynǵy aqysyz jaǵajaı ornalasqan. Qazir bul jer qaraýsyz qalǵan. Demalýshylarǵa arnalǵan ınfraqurylym joq, aınalaǵa qoqys shashylǵan. Turǵyndardyń sózinshe, kezinde kópshilik erkin demalatyn oryn búginde jabaıy jaǵajaıǵa aınalyp ketken.

Djıp-týrlar týrızmge serpin berdi

Mańǵystaýǵa kelgen týrıster úshin teńiz jaǵalaýymen shektelmeıtin erekshe baǵyttar da bar. Sonyń biri – óńirdiń tańǵajaıyp tabıǵatyn jol talǵamaıtyn kólikpen aralaýǵa múmkindik beretin djıp-týr.

Bul baǵyt sońǵy jyldary sheteldik qonaqtarmen qatar, otandyq saıahatshylar arasynda da suranysqa ıe.

– 2020 jyly pandemııa ýaqytynda jeke sharýashylyqty damytqym keldi. Osylaısha týrızm salasyna keldim. 2022 jyly alǵashqy vızıt-ortalyqty ashtyq. 2023 jyldan bastap týrısterdi tasymaldaýdy bastadyq, – deıdi kásipker Erbol Baıjigitov.

Kásipker ashqan vızıt-ortalyq óńirge kelgen saıahatshylar úshin alǵashqy aqparattyq núktelerdiń birine aınalyp keledi. Qazir ortalyq kúnine 50 adamǵa qyzmet kórsete alady. Munda týrıster marshrýttar, kórikti oryndar men kórsetiletin qyzmetter týraly qajetti málimet alady. Aldaǵy ýaqytta qyzmet kórsetý áleýetin kúnine 250 adamǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr.

Bozjyradan Qyzylkúpke deıingi saıahat

Baǵdarlama júrgizýshileri Mańǵystaýdyń eń tanymal tabıǵı oryndarynyń biri – Bozjyraǵa da bardy. Aq jartas pen asqaq shyń kómkergen mekenge kelgen jan ózin basqa álemge túskendeı sezinedi. Degenmen tabıǵattyń sulýlyǵyna qaramastan, týrısterge arnalǵan ınfraqurylym áli de jetkiliksiz. Qorshaýlar men demalýǵa arnalǵan oryndyqtar joq.

Bozjyradan keıin baǵyt Qyzylkúp shatqalyna jalǵasady. Búginde áleýmettik jelilerde keńinen tanylǵan oryn buryn kópshilikke beımálim edi. Oǵan jetetin joldyń qıyndyǵy týrısterdiń kelýine kedergi bolǵan. Tek 2010 jyldary Beket ata jerasty meshitine baratyn jol jóndelip, qurylysqa qajetti materıaldar osy shatqaldan alynǵannan keıin jol ashyldy. Al 2020 jyly pandemııa kezinde ishki týrızmniń qarqyn alýymen Qyzylkúpke kelýshiler sany kúrt artty.

Túrli tústi shógindi jynystardan quralǵan shatqaldyń kórinisi erekshe. Aq, sary, qyzyl jáne qońyr tústi qabattar bir-birimen úılesip, qaıtalanbas tabıǵı panorama qalyptastyrǵan. Bul reńk ártúrli mıneraldar men ejelgi teńiz shógindileriniń áserinen paıda bolǵan. Aq qabattar bordan túzilse, qyzyl tústi temir mıneraldary beredi. Osy ereksheligine baılanysty týrıster bul jerdi beıresmı túrde «Tıramısý» dep te atap ketken. Al Qyzylkúp ataýy mańaıdaǵy sý qoımasynan shyqqan degen derek bar.

Mıllıondaǵan jyl buryn muhıt tabany bolǵan óńirden ejelgi akýlalardyń, gıpparıondardyń jáne basqa da janýarlardyń tasqa aınalǵan qaldyqtary kezdesedi.

– Óńirimizde tazalyq qalyptasyp jatyr. Infraqurylym jaıly. Jańaózennen Beket ataǵa jetetin jol bar. Al bul jaq sol mańaıǵa jaqyn, – deıdi bloger Nurken Tájibaı.

Mańǵystaýdyń tabıǵaty sheteldik týrısterdi de qyzyqtyrady. Sonyń biri – Germanııadan bal aıyn ótkizýge kelgen Tım men Eva.

Olar óńirdi arnaıy jabdyqtalǵan kólikpen aralap júr.

– Biz birneshe elde boldyq. Alaıda Qazaqstannyń, sonyń ishinde Mańǵystaýdyń qonaqjaılylyǵyna tánti boldyq. Jergilikti turǵyndar kóligimiz buzylǵanda kómektesti, úılerinde as iship, qonaqtaýǵa ruqsat berdi, – deıdi týrıster.

Qonaqjaılyq olardyń saparynda erekshe áser qaldyrǵan. Tazalyq ta kóńilderinen shyǵypty.

– Germanııa – álemdegi eń taza elderdiń biri. Alaıda onyń qasynda Qazaqstandy las deýge kelmeıdi. Jaqsy áser qaldyrdy, – deıdi Eva.

Altyn qumǵa aǵylǵan týrıster

Kelesi baǵyt – Aqtaýdan shamamen 80 shaqyrym jerde ornalasqan Senek aýyly. Bul jerge arnaıy djıp-týrlar uıymdastyrylady. Aýyl mańyndaǵy uzyndyǵy 8 shaqyrymnan asatyn altyn tústi qum alqaby ekstremaldy demalysty unatatyn týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr. Munda kelýshiler qum ústinde syrǵanap, kvadrotsıkl aıdap, jol talǵamaıtyn kólikpen erekshe áser ala alady. Týrıster sanynyń artýyna baılanysty aýylda jańa demalys bazasyn salý josparlanyp jatyr.

– Keletin qonaqtar kóbine kvadrotsıkl alady. Bozjyraǵa jaqyn ornalasqandyqtan bizge keletin qonaqtardyń qarasy kóp. Kóbine demalys ornyn surap jatady. Qazir óz qarajatymyzǵa qurylys bastadyq. Alaıda memleketten kómek bolsa, nur ústine nur bolar edi, – deıdi kásipker Aıjan Nysanbaeva.

Alaıda Senektegi taǵy bir ózekti másele – kóshpeli qum. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bir kezderi qum massıvi aýyldaǵy beıitterge, eski mektepke jáne turǵyn úılerdiń aýlalaryna deıin jaqyndaǵan. Buǵan kezinde óńirde qalyń ósken sekseýildiń otynǵa kóptep shabylýy sebep.

Qum kóshkinin toqtatý úshin búginde 740 gektar aýmaqqa sekseýil, júzgen jáne basqa da shólge beıim ósimdikter otyrǵyzylyp, qorǵanys beldeýi jasalǵan. Alaıda keıbir jerlerde jas kóshetterdi mal taptap ketkendikten, olar tolyq ósip úlgermegen. Sondyqtan mundaı ýchaskeler qorshaýǵa alynyp, qorǵanys beldeýin kúsheıtý jumystary jalǵasyp jatyr.

Tabıǵat jaýharyna tóngen qaýip

Kelesi baǵyt – Qaraqııa oıpatynda ornalasqan Ybyqsaı shatqaly. Aqtaýdan shamamen 60 shaqyrym jerdegi bul tabıǵat eskertkishi mıllıondaǵan jyl boıy jel men jaýyn-shashynnyń áserinen qalyptasqan. Jumsaq jynystardan túzilgen shatqaldyń qabyrǵalary tabıǵı órnekterge uqsaıtyn bederlerimen jáne labırınt tárizdi soqpaqtarymen erekshelenedi. Degenmen bul jerge jetý ońaı emes. Týrısterge baǵyt kórsetetin arnaıy belgilerdiń joqtyǵynan kópshilik joldan jańylyp jatady.

Tabıǵattyń biregeı týyndysyna taǵy bir qaýip – vandalızm. Myńdaǵan jyldar boıy saqtalǵan jartastarǵa kelýshiler óz esimderin oıyp jazyp ketken.

– Myńdaǵan jyldar boıy saqtalǵan tabıǵat jaýharyna Rahym, Syrym dep esimderin qaldyryp ketken. Ejelgi adamdar sekildi qashap jazǵan. Munyń barlyǵyn arnaıy mamandardy shaqyryp, retke keltirý qajet. Bul – úlken jumys, – deıdi bloger Azamat Sársenbaev.

Tazalyq máselesi de ózekti. Aýmaqta qoqys jáshikteri bolǵanymen, aınalada plastık qaldyqtary shashylyp jatyr. Tabıǵı murany saqtaýda ınfraqurylymdy jaqsartýmen qatar, týrısterdiń ekologııalyq mádenıetin qalyptastyrýdyń da mańyzy zor.

Kendirli: Tazalyqtan bastalǵan týrızm

Kelesi baǵyt – Kendirli jaǵajaıy. Uzyndyǵy 60 shaqyrymǵa sozylatyn jaǵalaýdyń 3 shaqyrymy kásipkerlerdiń qaramaǵynda. Bul aýmaqta tazalyqqa erekshe kóńil bólinedi.

Apta saıyn uıymdastyrylatyn senbilikterge jergilikti turǵyndar men jastar belsendi qatysyp, jaǵajaıdy kútip ustaýǵa úles qosyp keledi.

– «Taza Qazaqstan» aktsııasy aıasynda senbilikke 300-deı adam qatysady. Olar – osy óńirdiń turǵyndary, jastar, – deıdi Kendirli aýyly ákiminiń orynbasary Aqberen Berqalıev.

Kendirlide tazalyqqa ǵana emes, bolashaqtaǵy týrızmdi damytýǵa da basymdyq berilip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, «Kendirli» kýrorttyq aımaǵynyń bas jospary ázirlenip, ınjenerlik ınfraqurylym qurylysy bastalǵan. Joba tolyq júzege asqanda munda jylyna 300 myń týrısti qabyldaı alatyn zamanaýı týrıstik qala boı kóteretin kún alys emes.

Mańǵystaý týrızmi: Damý men jaýapkershilik

Bozjyranyń biregeı tabıǵaty, kıeli oryndary men Kaspıı jaǵalaýy Mańǵystaýdy elimizdegi eń tartymdy týrıstik baǵyttardyń birine aınaldyryp otyr. Alaıda týrıster sany kóbeıgen saıyn ınfraqurylymdy jetildirý, joldardyń sapasyn jaqsartý, servısti damytý, tazalyqty saqtaý jáne tabıǵı landshafttardy qorǵaý máselesi de kún tártibinen túspeıdi. Osy ózekti máselelerge qatysty baǵdarlama júrgizýshisi ákimdik ókilimen tildesti.

Ákimdik málimetinshe, Bozjyrada týrısterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jaqyn arada qorshaýlar ornatylady. Sondaı-aq jyl sońyna deıin bul baǵyttaǵy jol qurylysy tolyq aıaqtalmaq. Al Aqtaý jaǵalaýyndaǵy zańsyz dep tanylǵan kópir súrilip tastaldy.

Budan bólek, Ybyqsaı aýmaǵyn kásipkerlerdiń basqarýyna berý josparlanyp otyr. Bul qadam týrıstik nysannyń kútimin jaqsartyp, tazalyqty turaqty saqtaýǵa, servısti damytýǵa jáne óńirdiń týrıstik áleýetin tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Sarapshylar ne deıdi?

Baǵdarlama dástúrine saı sapar sońynda sarapshylar Mańǵystaý oblysynyń týrıstik áleýetine baǵa berip, óńirdiń basym tustary men áli de jetildirýdi qajet etetin baǵyttardy saralady. Olardyń pikirinshe, Mańǵystaýdyń tabıǵı múmkindigi joǵary bolǵanymen, ınfraqurylym men qyzmet kórsetý sapasyn damytý jumystary qatar júrýi tıis.

Týrızm salasynyń sarapshysy Juldyz Rahmettiń aıtýynsha, oblys ishindegi avtomobıl joldarynyń sapasy jaqsy. Alaıda týrıstik nysandarǵa aparatyn dala joldary áli de qolaısyz.

– Ekologııalyq týrızm bolǵandyqtan, mundaı joldardyń bolýy zańdylyq, – deıdi sarapshy.

Al S. Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń professory Ábdildá Meıirbekov óńirde týrıstik mádenıetti odan ári qalyptastyrýdyń mańyzyn atap ótti.

Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń resmı ókili Jaınagúl Qappasova Mańǵystaýdyń tabıǵı-estetıkalyq áleýetine joǵary baǵa berdi. Sonymen birge týrızmniń turaqty damýy úshin ekologııalyq mádenıet pen servıstik qyzmet kórsetý sapasyn jetildirý qajettigin aıtty.

– Ekologııalyq mádenıetti arttyrý kerek, sondaı-aq servıstik qyzmet kórsetý salasyn da ilgeriletý artyq etpeıdi, – dep esepteıdi ol.

Osylaısha, sarapshylardyń qorytyndy baǵalaý nátıjesinde Mańǵystaý oblysy 24 upaı jınady.

Eske salaıyq, buǵan deıin baǵdarlama júrgizýshileri Almaty oblysyn aralady.