Marko Boemı: Maǵan keńsege tańǵy 9-da kelip, keshke qaıtatyn jumys qolaısyz

Barlyǵy jastyq shaqtan bastalatyny belgili. Qashan jáne qalaısha mýzykant bolam dep sheshtińiz ?

Bul ózi bir qyzyq oqıǵa. Anamnyń aıtýynsha, men 4 jasymda balabaqshadan kelgen boıda «Ana, men pıanınoda oınaǵym keledi!» deppin. Bul meniń esimde joq, árıne. Alaıda bizge mýzykadan sabaq bergen jasy úlken áıel esimde qalypty. Otbasymyzda mýzykant eshkim joq, áıtse de, anam kelise ketti, mine, sodan beri men pıanınoda oınaıtyn boldym.

E ger dırıjer bolmaǵanda, kim bolar edińiz ?

Ony aıtý qıyn. Meniń quqyqtaný salasynda alǵan akademııalyq dárejem bar, sebebi mýzykant bolǵanmen, jas kezińde tabysyń kúnkórisińe jete me, bilmeısiń ǵoı. Ata-anam meni únemi qoldaıtyn, sonymen qatar mýzykaǵa qatysy joq basqa mamandyqty meńgerýiń kerek dep keńes beretin. Mine, osylaı ýnıversıtet bitirgen edim.

Tańdaýyńyz nemen baılanysty boldy?

Quqyqtanýdy meńgere bastaǵan sebebim, men erkin sóıleı alamyn, alaıda quqyqtaný pikirtalasty, áńgimeni qalaı júrgizý kerektigin, máseleni qalaı sheshý kerektigin úıretedi. Bul salaǵa asa qyzyqpasam da, osy baǵytta bilim alyp shyqtym. Men, tipti, basqa qandaı mamandyqty tańdar edim, aıta almaımyn. Buǵan deıin aıtyp ótkenimdeı, men óte áýesqoımyn, sol sebepti kóptegen nársemen aınalysqandy unatamyn. Jalpy men jańa nárseni meńgergendi unatamyn. Maǵan keńsege tańǵy 9-da kelip, keshke qaıtatyn qarapaıym jumys qolaısyz.

Jumysqa kóp ýaqyt bólesiz be? Ol ómirińizdiń ajyramas mańyzdy bir bóligi me?

Iá, jumys ómirimniń mańyzdy bir bóligi. Júrgen jerimde aıtyp júremin, biz dárejesi erekshe adamdar sanatyna jatamyz. Biz ózimizdiń nege turarlyq ekenimizdi isimizben kórsetemiz. Eń qıyny - osy. Bul óte sırek kezdesedi. Mysaly, men 10 nemese 12 saǵat jumys isteı alamyn, árıne, jumystan keıin sharshaımyn, alaıda bulaı sharshaǵannyń jóni bólek. Men jumys istegendeı bolmaımyn! Men qolymnan kelgenimdi jasaımyn. Jáne men sodan lázzat alamyn. Sen mýzykamen aınalyssań, bul seniń qolyńnan keletin nárseń. Sen 10 saǵat boıy jumys isteımin dep oılamaısyń, bulaı oılaǵan da qyzyq emes. Osy turǵydan alǵanda, biz dárejesi bıik adamdarmyz. Biz jasaǵan kásibimizden lázzat alamyz! Bul óte sırek kezdesedi. Jáne biz osyndaı múmkindik úshin Jaratqanǵa rıza bolýymyz kerek. Men mansabymdy pıanınoshy retinde bastadym. Bul jol qanshama saǵat boıy bas almaı jattyǵýdy, jumys isteýdi talap etti. Keıin men mundaı jumystyń janyma jat ekenin uqtym. Bul maǵan unaıdy, alaıda bul meniń aınalysqym keletin nárse emes. Bul dırıjer bolsań, jumysyń azaıyp, kem jattyǵasyń degen sóz emes, bul oqýdyń múldem basqa protsesi. Sen adamdarmen birge júrgende de tálim alasyń jáne olarmen aralasýǵa daıynsyń. Eger sen pıanınoshy bolsań, seniń óz aspabyń bar jáne sen ózińdi qorshaǵan álemdi umytyp ketesiń. Men bul mamandyqty óte qurmetteımin, biraq pıanınoshy bolý maǵan tán emes eken. Endi, mine, jumysym 24 saǵat boıy ózimmen birge dep aıta alamyn. Onyń ústine men taǵy birneshe nársemen aınalysa alamyn.

Qoıylymmen jumys barysyna toqtalsaq, siz túrli keıipkerlerdiń, rólderdiń ortasyndasyz, ózińizdi osy qoıylymnyń bir bóligi, sol sahnadaǵy álemniń bir bóligi sezinesiz be?

Barlyǵy jaǵdaıǵa baılanysty bolǵandyqtan, birjaqty jaýap berý qıyn. Búginde kóptegen qoıylymdar qyzyqty emes. Al, keıde sen sonyń ortasynda turasyń da, bolyp jatqan nársege senbeısiń. Osy turǵydan alǵanda qıyn, nege deseńiz, sen óziń senetin isti júzege asyrýyń kerek. Únemi solaı. Mysaly, biz «Astana Opera» teatrynda «Attıla» qoıylymyn daıyndadyq, bul bir joıqyn ári tańǵajaıyp qoıylym boldy, sebebi ony qoıǵan Per Lýıdjı Pıtstsı zamanymyzdyń álemdik deńgeıdegi salmaqty rejısseri bolyp tabylady. Sen qoıylymmen jumys istegende, neshe túrli jaǵdaı bolatynyn túsinesiń, ánshiler bir jerin durys aıtpaıdy nemese basqa nárse mýzykamen úılespeı jatady. Osylaı, qoıylymǵa baılanysty sen ózińdi sol sahnadaǵy ómirdiń bir bóligi sezinesiń.

Dostaryńyzben kezdeskenge, jeke ómirge ýaqytyńyz bar ma?

Iá, árıne. Meniń dostarym óte kóp. Men Rımde turamyn, sol jerde bolǵanda únemi dostarymmen kezdesip turamyn. Bireýimen túste júzdessek, ekinshisimen tústen keıin nemese keshke kezdesemin. Jaqyn dostarymnyń ortasynda bolǵandy unatamyn, jańa dostyq qurǵandy unatamyn. Qazir skype, whatsapp arqyly únemi baılanysta bola alasyń, men de solardy qoldanamyn. Sebebi bul adamdar - ómirimniń bir bóligi.

Siz Astanaǵa kelmeı turyp, Qazaqstan jaıly estip pe edińiz?

Iá, árıne. Meni geografııaǵa táýeldi adam dese de bolady. Men álemniń 130 elinen 110 eldi bilemin, sondaı-aq olardyń astanasyn da bilemin.

Bizdiń mádenıetimizde nemese bizdiń adamdardyń boıynda qyzyqtyrǵan nárse boldy ma?

Buǵan deıin Qazaqstannan adamdardy kezdestirsem de, bul jerde buryn-sońdy bolmappyn. Ókinishke oraı, ázirge qazaq mádenıetimen jáne dástúrimen tanysýdyń sáti túsken joq. Kóp jumys istegen kezde bul óte qıyn. Áıtse de, qaı jerde júrsem, sol jermen jaqynyraq tanysýǵa tyrysamyn. Maǵan bári qyzyq - adamdar qalaı tamaqtanady, osy jerdegi adamdar nemen aınalysatynyn jasap kórgen de qyzyq. Bir top adam Namıbııaǵa barǵanymyz esimde. Sońǵy kúnde biz sol jerdiń adamdary jeıtin taǵamnan dám tataıyq dep sheshtik. Men resepshnge tústim de, qonaq úıdiń qyzmetkerine bizdiń top erekshe ári ózgeshe taǵam jegisi keletinin aıttym. Ol, eger erekshe bir nárse jegińiz kelse, qýyrylǵan qurttyń dámin kórý kerek dedi. Sol kezde toptaǵylardyń barlyǵy qarsy bolyp, jemedi. Alaıda men jep kórer edim. Bul jeýge jaramdy jáne odan ólip qalmas edim dep oılaımyn. Men qoltyraýynnyń, jylannyń etin jedim. Meniń oıymsha, eger sen mundaı elge barsań, olardyń jeıtin taǵamyn jep kórgennen ólmeısiń.

Tamaq tańdaısyz ba? Qandaı asty unatasyz?

Men ıtalıandyqpyn. Eger ıtalıandyq Qazaqstanǵa barsa, ol jerde tek makaron jeıdi dep oılaıtyn aqymaq dostarym jeterlik. Aıtalyq, Tanzanııaǵa baryp turyp, ol jerden spagettı jeý - aqymaqtyq, sebebi, olardyń spagettıdi Rımdegi anańdaı dámdi etip daıyndamaıtyny belgili. Barǵan jerińnen jáne ondaǵy dámnen aýyz tıip, sodan lázzát alǵan jón. Maǵan frantsýzdyq, japondyq taǵamdar unaıdy. Sońǵy 20 jylda men Japonııaǵa jyl saıyn baratyn boldym. Barǵan saıyn jaqsy meıramhanalarǵa baryp, tamasha japon nemese qytaı taǵamyn jep kórýge tyrysamyn. Nege deseńiz, Italııada qytaı jáne japon meıramhanasy kóp, biraq sen japon taǵamyn Japonııanyń ózinde jep kórseń, bul bólek áńgime. Naqty bir ashanany unatamyn dep aıta almaımyn, maǵan álemniń kóptegen taǵam túrleri, sonyń ishinde ıtalıandyq ta unaıdy.

Siz ár nársege áýessiz jáne ekstremaldyq nársege búıregińiz buryp turady. Bul sizdiń jumysyńyzǵa áser etpeı me?

Demalysqa shyǵar aldynda josparymmen bólissem, elder maǵan «Jumys kesteń óte tyǵyz. Onymen qalaı aınalyspaqshysyń? Odan da 3 aptaǵa teńiz jaǵasyna baryp, jatpaısyń ba?» deıdi. Men olaı demala almaımyn. Mundaı tynyshtyqta 3-4 kúnnen keıin ishim pysyp ketedi. Bıiktigi 6000 metr bolatyn janartaýǵa órmelep shyqqan qıyn, árıne, biraq sen soǵan jetkende bar oıyń sol jerden qalaı aman qalýǵa bólinedi. Bul mıyńdy tazartady. Mundaı demalystan qaıtqanda shamaly sharshaıtyn shyǵarsyń, esesine, serigip qalasyń. Bul jumysymyzǵa paıdaly, nege deseńiz, bizdiń jumys oılanýmen baılanysty. Sen kóp oılanasyń jáne sen oıyńdy jınaqtaýyń qajet, sebebi kez kelgen ýaqytta bir nárse bolyp qalýy múmkin. Almanııanyń teatrlarynda repetıtsııa bolmaıdy, júıe sondaı. Ol jaqta tek fortepıanomen repetıtsııa jasaıdy. Qoıylymǵa kelsek, sen barasyń da spektakldi repetıtsııasyz qur orkestrmen dırıjerlyq etip shyǵasyń. 10 jyl buryn Almanııanyń jetekshi teatrlarynyń birinde «Turandot» qoıylymyna dırıjerlyq ettim. Repetıtsııasyz birden sahnada dırıjerlyq ettim, óte qıyn. Ol kezde «Turandot» qoıylymy oıdaǵydaı oryndaldy, alaıda jospar kez kelgen sátte buzylýy múmkin bolǵandyqtan, men bar nazarymdy soǵan aýdardym. Osyndaı aýyrtpalyqtan keıin sen 10 kún boıy Soltústik Muzdy muhıtta kaıakıngpen aınalyssań, mıyń tazarady. Bul boıdaǵy aýyrtpalyqtan arylyp, qýat jınaýdyń jáne shabyttanýdyń ózinshe bir tásili.

Mýzykadaǵy, operadaǵy jańa baǵyttarǵa kózqarasyńyz qandaı?

Siz jańa ádisti aıtyp otyrsyz ba, álde eskisin be? Meniń oıymsha, oryndaýmen jumys jasaýdyń jańa jáne eski ádisi bar, al qoıylymmen jumys jasaýdyń durys jáne burys tásili bolady. Rımde Anna Netrebko oryndaıtyn «Manon Lesko» atty zamanaýı qoıylym bar. Bul ishti pystyryp jiberetin klassıkalyq qoıylym. Alaıda keıbir zamanaýı qoıylymdar qyzyq ári tolǵandyrǵysh keledi. Áıtse de, qoıýshynyń jumysyn múldem túsinbeıtin rejısserlar qoıatyn zamanaýı qoıylymdar da bar. Men jańa jaǵdaıǵa ońaı beıimdele alatyn óte ashyq adammyn. Meniń túsinigimde, eger sen zamanaýı qoıylym qoısań, sen maǵan opera jaıly bir jańalyqty jetkizgiń keledi degen sóz, sáıkesinshe sen qoıylymda ózińniń jańa kózqarasyńdy bildiresiń. Men «Don Djovannı» qoıylymyna dırıjerlyq ettim. Don Djovannı sahnaǵa beısboldyq kepeshimen shyqqanda, bári shynaıy, oryndy bolyp turdy, sebebi munda maǵyna jatyr. 3-4 jyl buryn Mıýnhende «Karmelıtanyń dıalogy» atty qoıylymynda boldym. Ol frantsýz revolıýtsııasy kezinde ómir súrgen bir top monah áıelder jaıly. Ádettegi ómirden bas tartqan bul top, tym dinshil edi. Din aqylsyz adamnyń ermegi sanalǵandyqtan frantsýz revolıýtsııasy kezinde barlyq monastyrlar jabyldy. Atalǵan monah áıelder baǵynýdan bas tartqandyqtan, sol úshin jaýapqa tartylyp, ólimge kesiledi. Qoıylymnyń sońy keremet. Alańda kóptiń kózinshe monah áıelderdi ólimge kesý kórinisi 15-20 mınýtqa sozylady, álgi áıelder beldi bekem býyp, ólim aldynda birin-biri qoldamaq maqsatta dinı ánurandaryn oryndap, qaıratty bolýǵa tyrysady. Partıtýrada basty shabatyn qural soqqysynyń dybysy da jazylǵan. Osylaısha monah áıelderdi birinen keıin birin osy dybyspen jazaǵa kesedi. Bul sát adamdy óte qatty tolǵandyrady. Dál osy qoıylymdy «bir danyshpan jańasha qoıady» degenge Mıýnhenge keldim, kórinis aıtarlyqtaı erekshe bolmasa da, jaman emes eken. Sońǵy kórinisti qoıýshy rejısser múldem ózgertipti, stsenarıı boıynsha monah áıelder úıde otyrady, solardyń bireýi, qarańǵydan, ólimnen, bárinen qoryqqandyqtan, batyl bolý maqsatynda din jolyn tańdaǵan eken. Ólimnen qoryqqan álgi monah áıel sońǵy kóriniste qashyp shyǵyp, biraq alańnan alys ketpeı, ózge dindarlardy qalaı ólimge keskenin qarap turady. Sol sátte ol boıyna batyldyq jınap, ólimge óz erkimen bas urady. Oqıǵanyń eń myqty jeri osy boldy. Qoıylymnyń osy nusqasynda barlyq monah áıel úıde qalady da, ol shyǵyp ketedi. Nege bulaı bolǵanyn eshkim túsinbeı álek. Úıde darǵa asyla ma, álde otqa orana ma, áıteýir monah áıelder ólýi tıis. Osy sátte álgi qashyp ketken monah áıel úıge júgirip kelip, qalǵan áıelderdi birinen soń birin syrtqa shyǵarady da, ózi sol úıde kóz jumady.

Alaıda sen shapqan baltanyń dúrsilin estısiń de, darǵa asatyn baspaldaqty kórmeısiń. Eger men dırıjery bolsam, mundaıdan bas tartar edim.

Ómirde aktersyz ba ?

Bárimizge de ómirde belgili bir roldi oınaýga týra keledi, ol kóńildi de, kóńilsiz de bolýy múmkin, keıde jaqsy psıhologpyz. Eger sen birge jumys jasaıtyn adamdardyń psıhologııasyn bilmeseń, jetistikke jete almaısyń. Men eshqashan buıryq bermeımin, sebebi dırıjermyn jáne maǵan baǵynady dep oılamaımyn da, sebebi ol ádis júrmeıdi. Al eger adamdy kózin jetkizý jáne májbúrleý arqyly óz isine sendire alsam, onda bul ádis jumys isteıdi. Sol sebepti jaqsy psıholog bolýyń kerek. Bastan ótken bir oqıǵany aıtyp bereıin. Reseıde bir ataqty opera juldyzymen jumys istep, dırıjerlyq etý kerek boldy. Men bastapqy repetıtsııalarǵa bara almaı, assıstentimdi jiberdim. Bul «Lýchııa Donna» kúrdeli qoıylymy edi, jibergen kómekshim jumys isteı bastaǵanda álgi prımadonna ony tyńdamaı, jumys barysyndaǵy ótinishterdi oryndaýdan bas tartypty. Sol kezde ol maǵan habarlasyp, «Men ne isteımin? Ol meniń aıtqanymdy jasaýdan bas tartyp jatyr» dedi. Men oǵan: «Jaqsy, oǵan basyńdy qatyrmaı, men kelgenshe basqa solıstermen jumys isteı ber» dedim. Sosyn men de keldim, barlyǵy kútip otyr eken. Men onymen kezdeskenime qýandym, prımadonna baısaldylyq tanytyp, minez kórsete qoımady. Ózimniń jumys tásilimdi kórsetý úshin onyń kózinshe ózge ánshilermen repetıtsııaǵa kiristim. Bir arııamen 1 saǵattaı jumys istedik. Ol qyzyǵýshylyqpen baqylap otyrdy. Álgi áıeldi jattyqtyrýǵa kelgende, men kontsertmeısterge bárin onyń qalaýy boıynsha júrgizýdi ótindim. ıAǵnı, men onyń oryndaý mánerin ózgertpedim. Ol arııany oryndady da, men qashan toqtatyp, túzeter eken dep kútti. Men onyń shyrqap bolǵanyn kúttim de, «Ýaý! Maǵan sizdi uly ánshi dep edi, alaıda siz odan da asyp túsetin ánshi ekensiz!» dedim. Ol alǵys bildire bastady, sol kezde men, budan da tamasha shyrqaý úshin myna jerde, ana jerde bylaı ózgertsek qalaı qaraısyz dep suradym. Kórińiz, eger sizge unamasa, keregi de joq dedim. Ol kelisti. Sodan beri ol bárin men aıtqandaı, usynǵanymdaı jasaıtyn boldy. Qazir ol meniń eń jaqyn dosym. Kimmen jumys isteıtiniń mańyzdy emes, adammen jumys isteý úshin onyń tilin taba bilgeniń, jaqsyraq shyrqaý úshin adamnyń kózin jetkizip, qyzyqtyra bilgeniń mańyzdyraq.

Dosym Renato Býzo ataqty barıton, óziniń ıt minezimen tanymal, sebebi ol únemi eldiń bárimen sóz talastyryp, ursysady da júredi. Ekeýimiz qanshama opera men kontsertke daıyndaldyq, eshqashan kerisken emespiz, eshnársege de talasqan joqpyz. Sebebi, men onymen qalaı sóılesý kerektigin bilemin.

Ómirde neni joǵary baǵalaısyz? Ómirdegi qundylyqtaryńyz qandaı?

Men shyndyqty, dostyqty jáne óz isińe sený kerektigin óte baǵalaımyn. Bul ómirlik qundylyqtar kóptegen adamǵa tán shyǵar. Men jeke qarym-qatynasty joǵary baǵalaımyn, soǵan senemin. Meniń oıymsha, adal bolý, aıanbaı eńbek etý, qalaǵanyńa qol jetkizý - asa mańyzdy. Mýzyka joly - ońaı jol emes, bizdiń mamandyǵymyzda ekijúzdiler jıi kezdesedi. Alaıda bul jerde adal bolǵan jáne birge jumys isteıtin áriptesterińmen jaqsy qarym-qatynasta bolǵan óte mańyzdy, sebebi tek sonda ǵana tolyqqandy ómir súrýge bolady. Maǵan mysqylshyl, qyzyqqumar adamdar unaıdy. Úderiske senetin adamdar, bárin ózgerissiz burynǵysha qaldyrǵandy qalaıtyn konservatorlarǵa qaraǵanda, jańa bir nárse shyǵarýǵa qabiletti dep oılaımyn. Alaıda jańa nárseni jasaǵanda, sen ózińdi, ómirdegi óz ornyńdy tabasyń. Men jańa jaǵdaıǵa beıimdele almaıtyn adamdardy, konservatorlardy unatpaımyn. Maǵan ómirge degen qulshynysy tasyǵan jastar unaıdy. Meniń 16, 17 nemese 20 jastaǵy inilerim, qaryndastarym, dostarymnyń balalary bar jáne men olarmen jaqsy til tabysamyn, óıtkeni men olardy, olar meni túsinedi. Men jastardyń ómirimizge jańa, qyzyqtyratyn nárse ákeletinine senemin.

Bolashaq shyǵarmashylyq josparyńyzben bólisseńiz?

Men óte qyzyqqumar adammyn. Demalǵan kezde Kılımandjaroǵa órmelep, Soltústik Muzdy muhıtta kaıakıngpen, djýnglıde trekkıngpen aınalysatynymdy aıtyp ótkim keledi. Men búginde meınstrımmen etene júrmeıtin nárselermen aınalysqandy unatamyn. Jumys barysynda belgili bir sebepterge baılanysty sol jaqtaǵy adamdarmen aralasqan qyzyq bolyp tabylatyn elderge barǵandy unatamyn. Mysaly, ótken jyly San Paýloda bolyp, bir kontsertte dırıjerlyq ettim. Jas orkestrmen jumys jasadym, bul sózben jetkize almaıtyn keremet tájirıbe boldy. Olar meni orkestrdiń bas dırıjery bolýǵa shaqyrdy. Biraq maǵan ondaı jumys unamaıdy, sebebi bir jerde uzaq ýaqytqa qalyp jumys isteý janyma jat. Men kóp saıahat jasaǵandy unatamyn. Qaıtadan San Paýloǵa baram, sosyn Koreıaǵa, Meksıkaǵa jınalamyn, odan keıin Kolýmbııada sýperjuldyz Danıela Dessımen «Turandotta» dırıjerlyq etemin. Sonymen qatar men Japonııanyń óte kóp kólemdegi tamasha jetekshi solısterinen turatyn adam aıtqysyz orkestrimen uzaq jumys jasaımyn. Sondaı-aq, men dırıjer retinde Italııada, Almanııada ótetin kontsertterge qatysamyn. Jaqyn kúderi Arena dı Veronada ótetin úlken gala kontsertke qatysamyn. Árıne, bul óte úlken oqıǵa. Munymen qatar, biz bolashaqta osy teatrmen birlesip qoıatyn qoıylymdar jaıly kelisim júrgizip jatyrmyz. Taǵy, Helsınkıde «Don Paskýale» jańa qoıylymyn pash ettim, bul bir keremet qoıylym boldy, endi olar meni taǵy da shaqyryp jatyr. Men F.I. Shalıapın at. festıvalǵa jıi qatysamyn. Shveıtsarııa men Almanııanyń álemdik teatrlary meni tórt-bes márte jetekshi dırıjer bolýǵa shaqyrǵanyn aıtyp ótkim keledi. Biraq men bul usynystardy eshqashan qabyldaǵan emespin, óıtkeni maǵan 8-9 aı boıy bir jerde qalyp, jetekshi dırıjer bolǵan unamaıdy. Men úshin bul túk qyzyq emes. Bul meni yntalandyrmaıdy. 2014 jyldyń 2 jartysyndaǵy jumys josparyma kóz júgirtsek, ondaǵy jumys kestem óte tyǵyz, onda men barýdy josparlaǵan elder sany óte kóp. Jumysymnyń eń jaqsy jaǵy osy, jáne men josparlaǵanymdaı barlyq elderde bolamyn dep úmittenemin. Sondaı-aq, men «Astana Opera» teatryna taǵy kelýge múmkindik týatynyna qýanyshtymyn.