Manılada ASEAN sammıti bastaldy: kóshbasshylar halyqaralyq qaqtyǵystar men aımaqtyq qaýipsizdikti talqylaıdy
ASTANA. KAZINFORM – 15 qarashada Fılıppın astanasy Manılada Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketteri qaýymdastyǵynyń (ASEAN) 49-sammıti ashyldy. Úsh kúnge josparlanǵan jıynda aımaq elderiniń kóshbasshylary halyqaralyq qaqtyǵystardy, aýmaqtyq daýlardy jáne ekonomıkalyq qaýipsizdikke tónetin qaterlerdi talqylaıdy.
Bul týraly Kazinform ASEAN-nyń resmı saıtyna silteme jasap habarlaıdy.
Sammıtke Fılıppın prezıdenti Ferdınand Markos kishi tóraǵalyq etip otyr. Ashylý rásiminde ol geosaıası shıelenistiń kúsheıýi, ekonomıkalyq belgisizdik, klımattyń ózgerýi jáne transulttyq qaýip-qaterler jaǵdaıynda aımaq elderin birlikti nyǵaıtýǵa shaqyrdy.
Kelissózderdiń negizgi taqyryptarynyń biri – Ońtústik Qytaı teńizindegi jaǵdaı. Bul aımaqta Qytaı men Ońtústik-Shyǵys Azııanyń birqatar memleketi arasynda aýmaqtyq qaıshylyqtar áli de saqtalyp otyr. Sammıtke qatysýshylar daýly akvatorııada qaqtyǵys qaýpin azaıtýǵa baǵyttalǵan taraptardyń minez-qulyq kodeksi jónindegi kelissózderdi talqylaıdy.
Kún tártibine Mıanmadaǵy daǵdarys ta engizilgen. ASEAN kóshbasshylary 2021 jylǵy áskerı tóńkeristen keıin qabyldanǵan bes tarmaqtan turatyn beıbitshilik josparynyń oryndalý barysyn qarastyrady. Onyń negizgi talaptary – zorlyq-zombylyqty toqtatý, gýmanıtarlyq kómektiń jetkizilýin qamtamasyz etý jáne saıası dıalogty bastaý.
Sondaı-aq Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystardyń energetıkalyq jáne azyq-túlik qaýipsizdigine áserine, transulttyq qylmys pen kıberalaıaqtyqqa qarsy kúreske erekshe nazar aýdarylady.
Sammıt jumysyna ASEAN-ǵa múshe 11 memlekettiń ókilderi qatysyp jatyr. Plenarlyq otyrysqa Brazılııa prezıdenti Lýıs Inasıý Lýla da Sılva, Kanada premer-mınıstri Mark Karnı jáne Halyqaralyq valıýta qorynyń basqarýshy dırektory Krıstalına Georgıeva da shaqyrylǵan.
16-17 qarashada uıymnyń halyqaralyq seriktesterimen, sonyń ishinde Qytaı, Úndistan, Japonııa, Koreıa Respýblıkasy, Reseı jáne AQSh ókilderimen kezdesýler ótkizý josparlanǵan.
AQSh prezıdenti Donald Tramp 17 qarashada AQSh pen ASEAN-nyń arnaıy sammıtine qatysý úshin Manılaǵa barmaq. Jıynnyń sońǵy kúni Fılıppın uıymǵa tóraǵalyqty Sıngapýrǵa tapsyrady.
Eske salaıyq, 2025 jylǵy qazanda Kýala-Lýmpýrda ASEAN-nyń aldyńǵy sammıti ashylǵan bolatyn. Onda qatysýshylar ekonomıkalyq yntymaqtastyqty, Gaza sektoryndaǵy jaǵdaıdy jáne aımaqtyq qaýipsizdik máselelerin talqylady. Sondaı-aq jıynda Tımor-Lesteniń uıymǵa qosylýyn resmı túrde rásimdeý josparlanǵan edi.
Osyǵan deıin Fılıppındegi ASEAN sammıtinde energetıkalyq daǵdarys basty taqyryp bolatyny týraly jazdyq.