Mańǵystaýdaǵy Aşysor máselesi qoǵamdyq daý týdyrdy

Oblys turǵyndarynyń jobany jasaqtaý barysynda tabıǵatqa keler zııan esepke alynbaı qalady dep alańdaýda.

Aıta keteıik, osydan biraz buryn  Mańǵystaý oblystyq sáýlet jáne qurylys basqarmasynyń basshysy Naızabek Jaılaý aımaq jýrnalısterine ótkizgen brıfıng barysynda Aşysor oıysyn Kaspıı teńiziniń sýymen toltyryp, shıpajaı jasaý úshin tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdeme jasaqtalyp jatqanyn aıtqan bolatyn.

Teńizden alysyraq jatqannan keıin Aşysordyń sýy jyly bolady. Eger bul jan-jaqty zerttelip, joba ekonomıkalyq-geologııalyq saraptamadan ótip jatsa, bul aımaq shıpajaıǵa aınalýy múmkin. Árıne, Aşysor máselesin ońtaıly sheshýdiń bul bir nusqasy ǵana. Joba maquldanǵannan keıin Úkimetpen birlese otyryp, jergilikti basshylyq is qalaı júrgiziletinin, qarjylyq kózi qaıdan keletinin, qaı basqarma aınalysatynyn sheshetin bolady, - degen edi ol.

Bul jańalyqtan keıin Feısbýk áleýmettik jelisin qoldanýshylardyń pikirleri san-saqqa bólindi.  Máselen, Qolǵanat Nurjaýbaıuly Kaspııdiń sýyn jibergennen teńiz sýy tartylyp ketýi múmkindigin aıtty. Dálel retinde kezinde teńizden bólip tastaǵan Qarabuǵaz-Gol jeriniń jaǵdaıyn eske saldy.

- «Teńizdiń sýyn jiberemiz dep Kaspııden aıyrylyp qalyp júrmeıik. Jalpy qudaıdyń jaratqanyna adamnyń aralaspaǵany jón», dep jazdy ol. Bul saýalǵa basqarma basshysy Naızabek Jaılaý sýlandyrý máselesimen "Kazgıprovodhoz" ınstıtýtynyń mamandary aınalysyp jatqanyn alǵa tartty.

"... Al sordy sýmen toltyrý máselesi, onyń teńizge nemese qorshaǵan ortaǵa tıgizetin əseri ne bolmasa sýdan qorǵaý sııaqty retterine bizdiń de, sizdiń de tisimiz batpas. Sondyqtan osy sý, sýlandyrý jəne sýdan qorǵaý məselesimen aınalysatyn "Kazgıprovodhoz" ınstıtýty shuǵyldanýda. Gıdrogeologııalyq, gıdrotehnıkalyq jəne ıhtıologııalyq zertteý men paıymdaý jumystary da júrgizilýde", - dep jaýap qatty Naızabek Myrzaǵalıuly.Arnaıy zertteý ınstıtýttary Aşysordy teńiz aılaǵyna aınaldyrýdyń tıimdi, ári qaýipsiz joldaryn zerttep jatqan kórinedi. Eger mamandar qaýipti dep tapsa shıpajaı salynbaı qalýy da múmkin. Jeli qoldanýshylary shıpajaı ashýǵa bolatyn basqa da oryndar bar ekendgin, solardy qolǵa alý kerek ekenin de aıtyp qaldy. Aısaǵalı Qydyr esimdi qoldanýshy:

«Kýrort bolý úshin jol kerek, aınalasyndaǵy tabıǵat tamasha bolýy kerek, kóldiń asty qumaq, jaǵasy qaırań bolýy kerek, kógal, tal, baý-baqsha bolýy kerek. Aınalaıyndar-aý, ondaı jer kerek bolsa, Forttyń aınalasynda bári bar emes pe? Aınalasynda qymyz da, shubat ta, kókónis te bar, tarıhı oryndary jetip artylady, qudaıdyń ózi bergen shalqar teńiz, altyn qum, taýy da, bal-bulaǵy da jetip jatyr. Ana jaqta Kendirli tur. Aqtaýdyń irgesinde sonaý Quryqqa deıin altyn qumdy jaǵalaý jatyr jarqyrap. Qoldaǵy turǵan bardy mensinbeı, joqtan bar jasaımyn degendi túsine almadym», -dese, Aıkúmis Dosan:

  «Túbekte shıpajaı ashatyn oryndar bylaı da jetip artylady. Mundaı kúrdeli qurylysqa qajettilik neden týyndap otyr, kimniń ıdeıasy? Onsyz da teńiz ekologııasyna áser etetin óndiristik jobalar istep tur.Sol jobalardyń teńizdiń florasy men faýnasyna, jaǵalaýdaǵy xalyqtyń ómiri men qyzmetine tıgizetin zalalyn azaıtý joldaryn qaramaımyz ba? Bul ne?», -dep saýal tastady.

Qoldanýshy Aısaǵalı Qydyrdyń aıtýynsha, shıpajaı ashyla qoıǵan kúnniń ózinde de Aşysordyń tabıǵaty em alýǵa tıimsiz dep esepteıdi.

Ol jaq buryn teńizdiń asty bolǵan, búginge deıin topyraǵy aşy, sazdy. Qansha sý quısań da tabanyńa jabysyp, berekeni ketiretin bolady. Biraz jyldan soń sý buzylyp, ıisi sasıdy. Qaıdaǵy bir baldyrlar, shópter paıda bolady. Jáne Qudaı bergen tabıǵaty tamasha jer bolmaǵasyn týrıster  oǵan bara bermeıdi», - dedi.

Qansha talqylaýǵa tússe de bul máseleniń túıini áli sheshilgen joq. Shıpajaı salý ıdeıasynyń tıimdiligin jáne tabıǵatqa keler zııandy anyqtaý úshin zertteýshilerdiń qorytyndylary men tehnıkalyq-ekonomıkalyq saraptamany kútý kerek. Qurylys basqarmasynyń basshysy Naızabek Jaılaý saraptama qorytyndysy shyqqanan keıin de joba talqy úshin kópshilik nazaryna usynylatyndyǵyn eskertti.

Aşysor - Munaıly aýdanyndaǵy oıys. Kaspıı teńizi jaǵalaýyna jaqyn ornalasqan (teńizden 5 km jerde) oıystyń pishini dóńgelek kelgen. Uzyndyǵy men eni orta eseppen 10-12 km, aýmaǵy - 105 km². Oıys teńiz deńgeıinen 38 m tómen jatyr. Sor basyp jatqan oıysty qum tóbeshikter qorshaǵan. Oıystyń soltústiginde munaı ken oryndary bar.