Mańǵystaýda 7 eldiń ókilderi Kaspıı teńizi aımaǵynyń ózekti máselelerin talqylady
AQTAÝ. QazAqparat - Aqtaýda «N.Nazarbaevtyń jahandyq qaýipsizdikke qosqan úlesi, Kaspıı mańy elderiniń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne ekologııalyq aspektileri» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótti, dep habarlaıdy Mańǵystaý oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti.
Konferentsııaǵa halyqaralyq uıymdardyń, Kaspıı mańy elderiniń ókilderi, sheteldik jáne qazaqstandyq ǵalymdar, sondaı-aq Pákistan men Makedonııa Respýblıkasynyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshileri, Túrkııa, Túrikmenstan, Iran Islam Respýblıkalarynyń Bas konsýldary qatysty.
Qatysýshylar halyqaralyq qaýipsizdiktiń aspektilerin jáne Kaspıı mańy elderindegi máselelerdi talqylap, álemdik ǵalymdardyń ǵylymı uıymdarda júrgizgen ǵylymı zertteýleriniń tájirıbesi men nátıjelerin atap ótti. Qazirgi tańda Kaspıı teńiziniń túbin jáne tereńdigin delımıtatsııalaý, teńiz deńgeıiniń irgeles ýchaskelerin bólý, qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne joıý, Kaspıı teńiziniń bıologııalyq resýrstaryn saqtaý jáne utymdy paıdalaný, gıdrometeorologııa salasyndaǵy máseleler sheshildi.
«Kaspıı - transshekaralyq sý obektisi. Sondyqtan Kaspıı mańy memleketteriniń birlesken kúsh-jigerinsiz teńizdi qorǵaý múmkin emes ekenin bilesizder. Kaspıı teńizindegi kómirsýtegi shıkizatynyń aýqymdy kólemin óndirý josparlanýda. Demek, teńiz aımaǵyn qorǵaý odan da ózekti bolmaq. Halyqaralyq uıym ókilderiniń jáne Kaspıı mańy memleketteriniń ár kezdesýi memlekettik organdardyń, sharýashylyq sýbektileriniń, mamandardyń jáne jurtshylyqtyń nazaryn Kaspıı teńiziniń ekologııalyq máselelerine aýdarýǵa jáne olardy jan-jaqty sheshýdiń joldaryn aıqyndaýǵa múmkindik beredi», - dedi oblys ákimi Eraly Toǵjanov.
Mamandardyń aıtýynsha, Mańǵystaý - jylyna 600 mıllıard dollarlyq júk tasymaldanatyn Qytaı men Eýropa arasyndaǵy mańyzdy kólik dálizderiniń qıylysynda ornalasqan ortalyq alań. Túrkııanyń bas konsýly Korhan Kýnger Soltústik dáliz qurylysy aıaqtalǵannan keıin Qytaıdan Eýropaǵa Trans-Kaspıı dálizi arqyly júk jetkizý merziminiń 4 ese qysqaratynyn aıtty.
«Qazaqstan prezıdentiniń ozyq saıasaty Qazaqstan men Iran arasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyryp keledi. Ótken jyldyń ózinde Kaspıı aımaǵyndaǵy qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly, tranzıt, keme arqyly júk tasymaldaý jáne balyq sharýashylyǵy boıynsha kelisimderge qol qoıyldy. Eki eldiń áskerı-teńiz floty Aqtaý men Bandar anzalı porttaryna sapar shegýi teńiz qaýipsizdik salasyndaǵy jáne Kaspıı teńizinde beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge jol ashty», - dedi Iran Islam Respýblıkasy Bas Konsýlynyń mindetin atqarýshy Mohammad Hosseıngolı Nýrı.
Konferentsııaǵa qatysýshylar Aqtaý qalasynan "Qazaqstan teńiz ýnıversıtetin" ashýdy usyndy. Ólkedegi irgeli oqý ornynyń janynan 1500 oryndyq jatahqana salý josparlandy.
«Bizdiń Prezıdentimiz barlyq jerde ınvestıtsııalyq jobalardy júzege asyrýdy tapsyrdy. Bul eldiń damýyna asa qajet. Balalarǵa kampýstar salynýy kerek. Jatahqanalar salynýy kerek. Prezıdenttiń baǵdarlamasy osy baǵytta. Stýdentter tek Mańǵystaýdan ǵana emes, respýblıkanyń túkpir-túkpirinen, shetelden keledi», - dedi Ortalyq Azııa Ýnıversıtetiniń rektory Jumataı Álıev. Bul Prezıdenttiń 5 áleýmettik bastamasy aıasynda ınvestorlardyń qoldaýymen júzege asady dep kútilýde.
Shara sońynda Mańǵystaý oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanovtyń bastamasymen dıplomattar men ǵalymdar Halyqaralyq Jer Ana kúniniń qurmetine shyrsha otyrǵyzdy. Jer sharynyń, onyń ekojúıeleri men adam arasyndaǵy qarym-qatynasyn aıqyndaıtyn «Jer Ana» termıni kóptegen elderde qabyldanyp, onyń qurmetine túrli is-sharalar ótkizilip keledi.
