Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy

AQTAÝ. KAZINFORM – Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Janbaı Naızabek Qoıysbaıuly Maǵjan Jumabaıdyń 1923 jyly jaryq kórgen «Bastaýysh mektepte ana tili» atty oqý quralyn tóte jazýdan kırıllıtsaǵa aýdaryp, jeke kitap etip shyǵardy. Bastaýysh bilimdi aýyr dertke baılanysty mektepte úzdiksiz ala almaǵan ol bul iske óziniń ómirlik tájirıbesi de túrtki bolǵanyn aıtady. Qazir Naızabek jubaıymen birge «Tulǵa» oqý ortalyǵynda jumys istep, aýyl balalaryna bilim berýmen qatar, qazaq aǵartýshylarynyń eńbekterin qaıta jańǵyrtýdy da qolǵa alǵan.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Maǵjannyń oqý quralyn alty aıda aýdarǵan

Maǵjan Jumabaıdyń «Bastaýysh mektepte ana tili» atty oqý quraly 1923 jyly Tashkent qalasynda jaryq kórgen. Eńbekte aqyn bastaýysh synyp oqýshysyna bilim berýdiń joldaryn túsindirip, ana tilin oqytýdyń mańyzyna toqtalǵan. Avtor balanyń saýatty oqyp, jazýymen qatar, óz oıyn durys jetkize bilýine de mán bergen.

Oqý quralynda bastaýysh mektepte tórt jyl ishinde oqýshy meńgerýge tıis negizgi daǵdylar kórsetilgen. Olar - saýatty oqý, saýatty jazý jáne oıyn saýatty jetkize bilý. Naızabektiń aıtýynsha, osy eńbektiń mazmuny búgingi bilim berý isi úshin de mańyzdy.

Zertteýshi kitapty aýdarýǵa 2024 jyly kirisken. Sol jyly Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynyń sırek kitaptar qorynda jumys isteıtin dosy oǵan Maǵjannyń osy eńbegin usynǵan. Kitapqa qyzyǵýshylyǵy artqan soń, ony qazirgi oqyrmanǵa túsinikti jazýǵa túsirýge bel býǵan.

- Bastapqyda azdap qobaljydym. Óıtkeni ol kezde tóte jazýdy endi ǵana meńgerip júrgen kezim edi. Alaıda kitaptyń mazmunymen tanysa bastaǵan saıyn qyzyǵýshylyǵym arta tústi. Sóıtip, aýdarýǵa kirisip, alty-jeti aıdyń ishinde aıaqtadym. Aýdarǵan eńbegim 2026 jyldyń qyrkúıeginde jeke kitap bolyp jaryq kórdi, - deıdi zertteýshi.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Aýdarma jumysyn aıaqtaǵan soń Naızabek óz nusqasyn M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty ǵalymdary ázirlegen Maǵjan Jumabaıdyń akademııalyq tolyq shyǵarmalar jınaǵyndaǵy mátinmen salystyrǵan. Onyń aıtýynsha, eki nusqanyń arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalmaǵan.

Zertteýshi bul eńbektiń qundylyǵyn bastaýysh bilim berýdiń negizgi qaǵıdalaryn túsindirýimen baılanystyrady. Kitapta balany oqýǵa, jazýǵa jáne oıyn jetkizýge úıretýdiń joldary qarastyrylǵan. Onyń pikirinshe, eńbek muǵalimderge ǵana emes, balasynyń saýatyn ashýǵa kóńil bóletin ata-analarǵa da paıdaly. Kitaptyń mazmunymen tanysyp, ony talqylaýǵa 40-50 mınýt jetkilikti.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Bastaýysh bilimniń qadirin óz tájirıbesinen túsingen

Naızabektiń bul eńbekke qyzyǵýshylyǵy onyń ómir jolymen de baılanysty. Ol 1997 jylǵy 31 qazanda Mańǵystaý oblysy Beıneý aýdanynyń Beıneý aýylynda dúnıege kelgen. Birinshi synyptyń alǵashqy toqsany aıaqtalmaı jatyp aýyr dertke shaldyǵyp, keıin oǵan leıkoz dıagnozy qoıylǵan. Uzaq ýaqyt emdelýine baılanysty mektepte turaqty oqı almaǵan.

Bastaýysh bilimdi aýrýhanada jáne úıde jalǵastyrýǵa májbúr bolǵan. Keı kezderi aptasyna eki ret, nebári 30 mınýttan ǵana sabaq oqyǵan. Mundaı jaǵdaı onyń bilim alýyna kedergi keltirgenimen, oqý men izdeniske degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltpaǵan.

- Bastaýysh bilimniń adam ómirindegi mańyzyn tolyq túsindim dep oılaımyn. Óz basymnan ótken jaǵdaı osy eńbekti aýdarýǵa degen yntamdy arttyryp, bastaǵan isimdi sońyna deıin jetkizýime sebep boldy, - deıdi ol.

Zertteýshiniń pikirinshe, balanyń saýatty oqyp, jazýy jáne óz oıyn jetkize bilýi - keıingi biliminiń negizi. Sondyqtan Maǵjan Jumabaıdyń osy taqyrypqa arnalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵarý ol úshin erekshe mánge ıe. Buǵan qosa, ótken ǵasyrdyń basynda jazylǵan oqý quralyn qazirgi oqyrmanǵa usyný arqyly qazaq aǵartýshylarynyń bilim berý týraly kózqarastaryn keńinen tanytýǵa múmkindik bar.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Oqý ortalyǵynyń taǵy bir baǵyty – aǵartýshylyq murany jańǵyrtý

Naızabek jubaıymen birge týǵan aýylynda «Tulǵa» oqý ortalyǵyn ashqan. Ortalyq 2025 jyldan beri jumys isteıdi. Erli-zaıyptylar munda aýyl balalaryna bilim berip, oqýshylardy Ulttyq biryńǵaı testileýge daıyndaıdy.

Ortalyqtyń taǵy bir baǵyty - qazaq aǵartýshylarynyń eńbekterin qaıta jańǵyrtyp, oqyrmanǵa usyný. Maǵjan Jumabaıdyń «Bastaýysh mektepte ana tili» atty oqý quralyn aýdaryp, basyp shyǵarý - osy baǵyttaǵy alǵashqy jumys.

Naızabek týǵan ólkeniń aǵartýshylyq tarıhyn tanytýǵa da kóńil bólip júr. Ol Mańǵystaý óńirinen shyqqan HH ǵasyrdaǵy aǵartýshylar týraly úsh bólimnen turatyn elektrondy kitapshalar ázirlegen. Onda óńirden shyqqan on beske jýyq aǵartýshy-ǵalymnyń ómiri qysqasha baıandalǵan.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Aldaǵy ýaqytta zertteýshi qazaqtyń alǵashqy bıolog-ǵalymy Jumahan Kúderiniń «Ósimdiktaný» atty oqý quralyn qaıta jańartyp, oqyrmanǵa usynýdy josparlap otyr. Bul da oqý ortalyǵynda qolǵa alynǵan aǵartýshylyq baǵyttaǵy jumystardyń jalǵasy bolmaq.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Naızabek úshin bilim berý men tarıhı murany jańǵyrtý - bir-birimen sabaqtas baǵyttar.  

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Bir jaǵynan, ol aýyl balalarynyń bilim alýyna kómektesse, ekinshi jaǵynan, qazaq aǵartýshylarynyń eńbekterin jańa býynǵa tanystyrýdy kózdeıdi. Osylaısha, bir ǵasyr buryn jazylǵan oqý quraldary búgingi oqyrmanǵa qaıta jol tartyp otyr.

Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
Foto: Naızabek Janbaıdyń jeke muraǵatynan

Buǵan deıin, Krossfıtten oblystyń jeti dúrkin chempıony atanǵan mańǵystaýlyq qutqarýshy týraly jazǵan bolatynbyz.