Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Maǵjan Jumabaıdyń umyt qalǵan eńbegin qaıta jaryqqa shyǵardy
AQTAÝ. KAZINFORM — Mańǵystaýlyq jas zertteýshi Janbaı Naızabek Maǵjan Jumabaıdyń 1923 jyly jaryq kórgen «Bastaýysh mektepte ana tili» atty oqý quralyn tóte jazýdan kırıllıtsaǵa aýdaryp, qaıta basyp shyǵardy. Bala kezinde aýyr dertke shaldyǵyp, bastaýysh bilimdi aýrýhanada jáne úıde alýǵa májbúr bolǵan azamat bul eńbekti aýdarýǵa óziniń ómirlik tájirıbesi de túrtki bolǵanyn aıtady.
Tóte jazýdan kırıllıtsaǵa aýdarylǵan eńbek
Maǵjan Jumabaıdyń «Bastaýysh mektepte ana tili» atty oqý quraly 1923 jyly Tashkent qalasynda jaryq kórgen. Eńbekte avtor bastaýysh synyp oqýshysyna bilim berýdiń joldaryn túsindirip, ana tilin oqytýdyń mańyzyna toqtalǵan.
Sondaı-aq balanyń tórt jyl ishinde meńgerýge tıis negizgi daǵdylaryn atap kórsetken. Olar — saýatty jazý, saýatty oqý jáne óz oıyn saýatty jetkize bilý.
Naızabek Janbaıdyń aıtýynsha, kitapty aýdarýǵa 2024 jyly kirisken. Sol jyly Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy janyndaǵy sırek kitaptar qorynda jumys isteıtin dosy oǵan osy eńbekti usynǵan.
— Bastapqyda azdap qobaljydym. Óıtkeni ol kezde tóte jazýdy endi ǵana meńgerip júrgen kezim edi. Alaıda kitaptyń mazmunymen tanysa bastaǵan saıyn qyzyǵýshylyǵym arta tústi. Sóıtip, aýdarýǵa kirisip, alty-jeti aıdyń ishinde aıaqtadym. Aýdarǵan eńbegim 2026 jyldyń qyrkúıeginde jeke kitap bolyp jaryq kórdi, — deıdi zertteýshi.
Ol eńbekti aýdarý barysynda Maǵjannyń bastaýysh bilimge qatysty oılaryna erekshe nazar aýdarǵan. Keıin óz nusqasyn M. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty ǵalymdary ázirlegen aqynnyń akademııalyq tolyq shyǵarmalar jınaǵyndaǵy mátinmen salystyrǵan. Zertteýshiniń aıtýynsha, eki nusqanyń arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalmaǵan.
Bastaýysh bilimniń qadirin óz tájirıbesinen túsingen
Naızabek Janbaıdyń bul eńbekke qyzyǵýshylyǵynyń astarynda jeke ómir tarıhy jatyr. Ol 1997 jyly 31 qazanda Mańǵystaý oblysy Beıneý aýdanynyń Beıneý aýylynda dúnıege kelgen. Birinshi synyptyń alǵashqy toqsany aıaqtalmaı jatyp aýyr dertke shaldyqqan. Keıin oǵan leıkoz dıagnozy qoıylyp, uzaq ýaqyt emdelýge týra kelgen.
Sonyń saldarynan bastaýysh bilimdi mektepte úzdiksiz oqyp meńgerý múmkin bolmaǵan. Sabaqtardy aýrýhanada jáne úı jaǵdaıynda jalǵastyrýǵa májbúr bolǵan. Keı kezderi aptasyna eki ret, nebári 30 mınýttan ǵana oqyǵan.
— Sondyqtan bastaýysh bilimniń adam ómirindegi mańyzyn tolyq túsindim dep oılaımyn. Óz basymnan ótken jaǵdaı osy eńbekti aýdarýǵa degen yntamdy arttyryp, bastaǵan isimdi sońyna deıin jetkizýime sebep boldy, — deıdi ol.
Zertteýshiniń pikirinshe, Maǵjannyń eńbegi tek bastaýysh synyp muǵalimderine ǵana emes, ata-analarǵa da paıdaly. Kitapta balany saýatty oqýǵa, jazýǵa jáne oıyn durys jetkizýge úıretýdiń negizgi joldary qysqa ári túsinikti baıandalǵan. Onyń aıtýynsha, eńbekti oqyp, mazmunyn taldaýǵa 40-50 mınýt jetkilikti.
Aýyl balalaryna bilim berýdi maqsat etken
Naızabek Janbaı týǵan aýylynda «Tulǵa» oqý ortalyǵyn ashqan. Ortalyq 2025 jyldan beri jumys isteıdi. Munda ol aýyl balalaryna sapaly bilim berip, olardy Ulttyq biryńǵaı testileýge daıyndaý.
Budan bólek, ol týǵan ólkeden shyqqan HH ǵasyrdaǵy aǵartýshylar týraly úsh bólimnen turatyn elektrondy kitapshalar ázirlegen. Onda Mańǵystaý óńirinen shyqqan on beske jýyq aǵartýshy-ǵalymnyń ómiri qysqasha baıandalǵan.
Zertteýshi aldaǵy ýaqytta da tarıhı-aǵartýshylyq murany jańǵyrtý jumysyn jalǵastyrmaq. Ol endi qazaqtyń alǵashqy bıolog-ǵalymy Jumahan Kúderiniń «Ósimdiktaný» atty oqý quralyn qaıta jańartyp, oqyrmanǵa usynýdy kózdeıdi.
Buǵan deıin, Krossfıtten oblystyń jeti dúrkin chempıony atanǵan mańǵystaýlyq qutqarýshy týraly jazǵan bolatynbyz.
