Mańǵystaýda Kaspıı ıtbalyǵyn saqtaý jónindegi áleýmettik zertteýdiń qorytyndysy jarııalandy
AQTAÝ. KAZINFORM — Kaspıı ıtbalyǵyn saqtaý úshin bes elge ortaq monıtorıng júrgizý, teńizdegi munaı-gaz uńǵymalarynyń jaı-kúıin tekserý jáne ólgen janýarlar tabylǵan jaǵdaıda jedel áreket etý júıesin qurý usynyldy. Mańǵystaý turǵyndary arasynda júrgizilgen áleýmettik zertteý nátıjesinde ıtbalyqtardy qorǵaýǵa baǵyttalǵan 21 usynym ázirlendi. Zertteý qorytyndysyn Kazinform tilshisine ECO-SOCIAL qoǵamdyq birlestiginiń basqarma tóraıymy Baqytgúl Jaqsylyqova aıtyp berdi.
Onyń sózinshe, zertteýdiń negizgi maqsaty — Kaspıı ıtbalyǵyn qorǵaý máselesine jergilikti turǵyndardyń kózqarasyn zerdelep, olardyń usynystaryn jınaqtaý. Saýalnama men pikir almasýǵa jaǵalaýdaǵy aýyl turǵyndary, balyqshylar, balalar men jastar, stýdentter, volonterler, qoǵam belsendileri, ǵalymdar men táýelsiz sarapshylar qatysqan.
Zertteý nátıjesinde usynystar memleketaralyq, ulttyq jáne óńirlik deńgeılerge bólindi. Sonyń ishinde Kaspıı mańy bes eliniń ıtbalyqtardy saqtaý boıynsha ortaq baǵdarlamasyn ázirleý, janýarlardy biryńǵaı ádispen esepke alý jáne maýsymdyq monıtorıng nátıjelerin ózara salystyrý qajettigi aıtylǵan.
— Itbalyqtardyń sanyn ár memleket ártúrli ádispen eseptese, naqty jaǵdaıdy salystyryp, popýlıatsııadaǵy ózgeristerdi baǵalaý qıyn. Sondyqtan ortaq esep júrgizý tásilin kelisip, baqylaý merzimderin aldyn ala belgilep, zertteý nátıjelerin biriktirý usynyldy. Sonymen qatar jappaı qyrylý nemese teńizdiń lastanýy sııaqty qaýipter týraly aqparatty Kaspıı mańy elderi arasynda jedel jetkizý júıesin qalyptastyrý qajet, — deıdi Baqytgúl Jaqsylyqova.
Qazaqstan deńgeıinde ázirlengen usynymdar ıtbalyqtardyń óleksesin zertteý, teńizdiń ekologııalyq jaǵdaıyn baqylaý jáne olardyń mekendeý ortasyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, ólgen janýar tabylǵan kezde onyń ornyn tirkeý, synama alý, zerthanaǵa jetkizý jáne ólim sebebin anyqtaý tártibin bekitý usynylǵan. Bul rette zertteý qorytyndysynda naqty anyqtalǵan sebepter men boljamdardy bólek kórsetý qajettigi aıtylǵan.
Sondaı-aq Kaspıı qaırańyndaǵy munaı-gaz uńǵymalaryn túgendep, olardyń tehnıkalyq jaı-kúıin tekserý usynyldy. Itbalyqtardyń kóbeıý jáne shoǵyrlaný oryndaryn kartaǵa túsirip, «Kaspıı ıtbalyǵy» rezervatynyń shekarasymen salystyrý, qajet bolsa, ony ózgertýge ǵylymı negizdeme ázirleý de usynylǵan.
Óńirlik deńgeıde jaǵalaýdaǵy qalalar men aýdandarda arnaıy úılestirýshiler taǵaıyndaý usynylǵan. Olar turǵyndar men balyqshylardan túsken habarlamalardy qabyldap, jaýapty mamandarǵa joldap, tekserý nátıjesin habarlaýy kerek. Bul ıtbalyq tabylǵan nemese lastaný belgileri baıqalǵan jaǵdaıda aqparattyń nazardan tys qalmaýyna múmkindik beredi.
Budan bólek, jergilikti erikti baqylaýshylardy oqytý, jaǵalaýdy turaqty tekserý kestesin jasaý, turǵyndarǵa tekserý nátıjeleri týraly habarlaý jáne mektepterde ekologııalyq túsindirý jumystaryn júrgizý usynylǵan.
— Kaspıı teńiziniń tabıǵı jaǵdaıyn, jaǵalaý aımaqtaryndaǵy ózgeristerdi jáne ıtbalyqtardyń tirshiligine áser etetin faktorlardy kúndelikti baqylap otyrǵan — osy óńirdiń turǵyndary. Olardyń jeke baıqaýlary men ómirlik tájirıbesi tabıǵatty qorǵaý sharalaryn josparlaý kezinde eskerilýge tıis. Biz zertteý arqyly jergilikti qoǵamdastyqtardyń únin estip, olardyń usynystaryna nazar aýdarýdy maqsat ettik, — deıdi birlestik tóraıymy.
Zertteý avtorlary Kaspıı ıtbalyǵyn saqtaý tek ekologııalyq másele emes, áleýmettik, mádenı jáne ekonomıkalyq mańyzy bar keshendi mindet ekenin atap ótdi. Jınaqtalǵan usynymdar aldaǵy óńirlik ekologııalyq josparlar men is-qımyl baǵdarlamalaryn ázirleý kezinde qarastyrýǵa usynylǵan.
Aıta keteıik, áleýmettik zertteý Mańǵystaý oblysynyń balyq sharýashylyǵy basqarmasy men Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵynyń tapsyrysy boıynsha memlekettik grant aıasynda júzege asyrylǵan. Jobany «ECO-SOCIAL» qoǵamdyq birlestigi qolǵa alǵan.
Eske salaıyq, buǵan deıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev COP17 aıasyndaǵy Bıoalýantúrlilik boıynsha kóshbasshylar sammıtinde Qazaqstannyń sırek kezdesetin janýarlardy saqtaý men kóbeıtý jolyndaǵy kúsh-jigerine toqtaldy.
Prezıdenttiń sózinshe, Kaspıı ıtbalyǵynyń joıylý qaýpi erekshe alańdatady. Sońǵy ǵasyrda Kaspıı ıtbalyǵynyń sany 1 mıllıonnan 270 myńǵa deıin azaıǵan.
Al onyń aldynda Mańǵystaýda ıtbalyqtar men bekire tuqymdas balyqtardyń óleksesi tabylǵanyn jazǵan edik.