MÁMS júıesinde jańa kezeń: tegin tekserýler men áleýmettik ádilettilik
ASTANA. KAZINFORM — Bıyl mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesinde birqatar mańyzdy ózgerister engizildi. Osyǵan baılanysty Kazinform halyqaralyq aqparat agenttigi jańa jyldaǵy jańalyqtar tizimin nazarlaryńyzǵa usynady.
Qańtar aıynan bastap Biryńǵaı medıtsınalyq kómek paketine kezeń-kezeńimen kóshý bastaldy.
Bul jańa paket halyqqa medıtsınalyq kómekti burynǵydan da qoljetimdi ári túsinikti etedi. Atap aıtqanda:
– Qaı qyzmettiń memleket esebinen, al qaısysynyń medıtsınalyq saqtandyrý arqyly kórsetiletini naqty ajyratylady. Sonyń arqasynda bir qyzmettiń eki ret qarjylandyrylýyna jol berilmeıdi;
– Aýrýdyń aldyn alý sharalaryna, ıaǵnı tekserýler men keńesterge barý jeńildeıdi, adamdar dertti asqyndyrmaı erte anyqtaı alady;
– Qaterli isik, qan qysymynyń joǵarylaýy, júrek aýrýlary, glaýkoma jáne qant dıabeti sııaqty qaýipti aýrýlardy erte anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler MÁMS júıesine tirkelgen-tirkelmegenine qaramastan barlyq azamattarǵa tegin ári qoljetimdi bolady;
– Qoǵam úshin asa mańyzdy aýrýlarǵa kúdik týyndasa, qajetti tekserýler tegin júrgiziledi;
– Qarjy tıimdi bólinip, medıtsınalyq júıeniń turaqty jumys isteýine múmkindik jasalady;
– Nátıjesinde medıtsınalyq saqtandyrý júıesi shynaıy saqtandyrý qaǵıdattaryna jaqyndaı túsedi.
Sonymen qatar, áleýmettik mańyzy bar dep sanalatyn 13 aýrýdyń tizimi qaıta qaraldy.
2026 jyldyń 1 qańtarynan bastap olardyń tórteýi – qant dıabeti, balalardyń tserebraldy sal aýrýy, dáneker tinderdiń júıeli zaqymdanýy jáne revmatızm – udaıy baqylaýdy qajet etetin aýrýlar tizimine aýystyryldy. Demek, bıyldan bastap atalǵan aýrýlar boıynsha medıtsınalyq kómek MÁMS júıesi aıasynda tolyq kólemde kórsetiledi.
Biryńǵaı medıtsınalyq kómek paketi qaýipti aýrýlardy erte anyqtaý úshin halyqqa tegin medıtsınalyq tekserýlerdiń aıasyn keńeıtedi.
Máselen, bıyldan bastap onkologııalyq skrınıngter barlyq qazaqstandyqtar úshin saqtandyrý mártebesine qaramastan qoljetimdi.
Onkoskrınıngterdiń TMKKK aıasynda jalpyǵa birdeı júrgizilýi qaterli isikti erte kezeńde anyqtaýǵa, der kezinde tıimdi em taǵaıyndaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar arterııalyq gıpertenzııany, júrektiń ıshemııalyq aýrýyn, glaýkomany jáne qant dıabetin erte anyqtaý arqyly aýrý asqynýlarynyń aldyn alyp, múgedektikke ákelý qaýpin azaıtýǵa jol ashylady. 2025 jyly elimizde 1 142 331 azamat onkologııalyq skrınıngten tegin ótýge múmkindik aldy. Olardyń 918 949-y tekserýge qatysyp, 5772 adamnan aýrý anyqtalǵan.
Ótken jyly shilde aıynda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý jáne medıtsınalyq qyzmetter kórsetý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańyna qol qoıǵan edi. Jańa zańnamaǵa saı jumys berýshiler men qyzmetkerler úshin jalaqydan MÁMS jarnasy úshin alynatyn eń kóp soma ózgertildi.
Endi jumys berýshiler jarnalardy 40 eń tómengi jalaqydan (ETJ) aspaıtyn tabys kóleminen, al qyzmetkerler 20 ETJ-ge deıingi tabystan tóleıtin bolady.
Bul sheshim bir mezgilde birneshe mindetti oryndaýǵa múmkindik beredi:
– bıznes pen azamattarǵa túsetin qarjylyq júktemeni azaıtýǵa;
– mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesiniń turaqty ári senimdi jumys isteýin saqtaýǵa;
– saqtandyrý modeliniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge.
Bul jańashyldyq júıeniń ádildigin arttyryp, MÁMS júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtady. Jaýaptylar 2026 jyly naýqastardy emdeýge qosymsha 200 mlrd teńge túsedi dep boljap otyr. Aıta keteıik, MÁMS-ke tóleıtin jarna mólsheri jalaqysy 3 mln 400 myń teńgeden joǵary 20 myń qyzmetker úshin ǵana ósedi. Bul – eldegi barlyq jaldamaly jumysshylardyń tek 0,3%-y. Bul norma jalaqysy 850 myń teńgeden joǵary 9% jumysshyǵa da qatysty. Al qalǵan 91% qyzmetker úshin jarna mólsheri esh ózgerissiz qalady.
Demek, 2026 jyldan bastap:
– Qyzmetkerler úshin jarna esepteletin eń joǵarǵy jalaqy – 1,7 mln teńge. Al eń kóp jarna aıyna 34 myń teńge;
– Jumys berýshiler úshin eń joǵarǵy jalaqy – 3,4 mln teńge bolsa, eń kóp jarna aıyna 102 myń teńgege deıin kóteriledi.
Aıta ketý kerek, qyzmetkerler men jumys berýshiler úshin jarnanyń paıyzdyq mólsheri ózgermeıdi. Tek jalaqydan MÁMS-ke alynatyn eń kóp soma ulǵaıady.
2026 jyldyń taǵy bir jańalyǵy – endi D jáne E sanatyndaǵy áleýmettik jaǵdaıy qıyn azamattar MÁMS júıesi aıasynda medıtsınalyq kómek ala alady.
Bıyldan bastap jergilikti ákimdikterdiń bıýdjeti esebinen shamamen 1 mıllıon adam (qıyn jáne ekstremaldy deńgeıdegi turmys jaǵdaıy bar azamattar) MÁMS-pen qosymsha qamtylady. Bul degenimiz, Qazaqstandaǵy tómen tabysty azamattardyń taǵy 5%-y josparly medıtsınalyq kómekke qol jetkizedi degen sóz.
Osy sanattaǵy azamattar úshin jarnalardy jergilikti atqarýshy organdar tóleıdi. Biraq ol úshin azamattar medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Sonymen qatar, jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýge de jergilikti bılik jaýapty bolǵandyqtan, resmı tirkelgen jumyssyzdardyń MÁMS jarnalaryn jergilikti bıýdjet tóleıdi. Eger ýaqytsha qıyndyqtar týyndasa, azamat MÁMS júıesindegi mártebesin 6 aıǵa saqtaı alady.
Sonymen qatar, endi qazaqstandyqtar bes jyl boıy úzdiksiz ózderi MÁMS-ke jarna tólep otyrsa, ýaqytsha tólem jasaı almaǵan jaǵdaıda 6 aı boıy “saqtandyrylǵan” mártebesinde qala alady.
Buryn bul merzim tek 3 aı bolatyn. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bul ádil ári mańyzdy sheshim – júıege turaqty qatysatyn adamdardy, ýaqytsha qıyndyqqa tap bolǵan jaǵdaıda da qorǵaýǵa baǵyttalǵan dep túsindirdi.
Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha MÁMS júıesinde 16,9 mln adam (82,6%) saqtandyrylǵan, olardyń ishinde shamamen 12 mln adam (59,5%) jeńildigi bar sanatqa jatady. Olardyń jarnalary memleket esebinen tólenedi. Shamamen 3,4 mln adam MÁMS júıesinde qamtylmaǵan, olardyń ishinde 2,4 mln adam – qolaıly jáne qanaǵattanarlyq turmystyq deńgeıdegi azamattar, al 1 mln adam – qıyn (D) jáne ekstremaldy (E) turmystyq deńgeıdegi adamdar.