Mal dárigerlikti damytýdyń aýyl sharýashylyǵy úshin mańyzy zor
ASTANA. QazAqparat - Elimizdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýynyń qozǵaýshy tetigi bolyp tabylatyn mal sharýashylyǵynda mal dárigerlik salanyń alatyn orny erekshe. Óıtkeni, tuıaǵy jybyrlaǵan mal arasynda ólim-jitim, aýyr kesel, juqpaly indet bolmaı turmaıdy. Sondyqtan da ne nárseniń de aldyn alýdy, mal basyn kóbeıtip, odan alynatyn ónimderdi molaıtýdy ata kásip sanaıtyn fermerlik qojalyqtar búgingi jańa zamanǵa laıyq mal dárigerlik emdeý, túrli mal aýrýlary men indetterden qorǵaný máselelerin de nazardan tys qaldyrmaýy kerek.
Mal dárigerlik máseleleri boıynsha jınaqtalǵan aqparattyq-anyqtamalyq materıaldardyń naqty derekterine súıensek, Qazaqstan Respýblıkasynda Sibir jarasymen aýyryp ólgen maldardy kómetin 2604 oryn tirkelgen eken. Mine, osyǵan 2015-2016 jyldary jergilikti bıýdjetten 361,8 mln. teńge qarjy bólinipti. Respýblıkada jyl saıyn sibir jarasyna qarsy aldyn alý sharalaryna baılanysty barlyq maldarǵa egý jumystary júrgiziledi. Atap aıtqanda, 2015 jyly sibir jarasyna qarsy 32,6 mln, 2016 jyly 33,2 mln. mólsherde doza vaktsınalar satyp alynǵan. Bul vaktsınalardy jetkizip berý kezinde olardyń sapasyna mal dárigerlik jónindegi Ulttyq referenttik ortalyq arqyly tekseris júrgizilgen.
Qazaqstanda barlyǵy 199 mal dárigerlik uıymdar, onyń ishinde jergilikti atqarý organdarynda 2 338 mal dárigerlik beketter qurylyp, jumys isteýde. Respýblıkamyzda sibir jarasynyń saldarynan ólim-jitimge ushyraǵan maldardy kómetin 2604 orynnyń bar ekendigin joǵaryda aıttyq. Ólgen maldardy kómýge arnalǵan bul oryndardy qalypty jaǵdaıda ustaý jumystaryna 1,6 mlrd. teńge talap etilse, bir sondaı oryndy qorshaýǵa 680 myń teńge shyǵyn jumsalady eken.
Al, jergilikti bıýdjetten sibir jarasynan ólgen maldardy kómetin orynǵa 361,8 mln. teńge bólinetin kórinedi. Respýblıkada mal dárigerlik dári-dármekterdi saqtaý úshin 2338 mal dárigerlik beketter jumys isteıdi.
«Mal dárigerlik» týraly Zańǵa sáıkes mal dárigerlik is-sharalardy júrgizý jáne uıymdastyrý isi jergilikti atqarý organdarynyń quzyryna jatady. Malda kezdesetin asa qaýipti aýrýlarǵa qarsy mal dárigerlik sharalardy júrgizýdi jergilikti atqarý organdarynda qurylǵan memlekettik mal dárigerlik uıymdar júzege asyrady.
Respýblıka boıynsha jergilikti atqarý organdarynyń 199 mal dárigerlik uıymdary qurylǵan, olardyń quramyna 2338 mal dárigerlik beketter kiredi. Memlekettik mal dárigerlik uıymdardyń shtattyq sany 11 658 birlikti quraıdy, onyń ishinde 2 389 birligi aýdandyq deńgeıde. Mal ishinde kezdesetin asa qaýipti mal aýrýlaryna qarsy epızootıkalyq sharalardy júrgizý maqsatyna (tasymaldaý, mal dárigerlik dári-dármekterdi qoldaný jáne saqtaý, qan synamalaryn alý jáne olardy mal dárigerlik zerthanalarǵa jetkizý) 2014-2016 jyldarǵa jyl saıyn 11,1 mlrd. teńge qarastyrylǵan.
Birinshi jarty jyldyqta QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen maldárigerlik qadaǵalaý bólimi Sibir jarasyna qarsy josparly mal dárigerlik sharalardy júrgizý úshin QR qarjy mınıstrliginiń (KGIIP) 2016 jylǵy 2 naýryzdaǵy № 249 buıryǵy boıynsha respýblıkalyq únem qorynan 23 510,8 myń mólsher (doz.) qajetti kólemdegi dári-dármekter berilgen.
Asa qaýipti mal aýrýlarynyń aldyn alýdyń mal dárigerlik sharalary boıynsha jasalǵan Jospar boıynsha birinshi jarty jyldyqta sibir jarasy boıynsha jospardaǵy 20 254 769 nátıjesinde 19 634 411-ge oryndaldy, bul jarty jyldyq jospardyń 96,9 paıyzyn qamtıdy.
