Maqtaý balaǵa qalaı áser etedi?
ASTANA. QazAqparat - Kóptegen derekte balany jıi maqtaý onyń jetistikke jetýine kómektesedi, balaǵa kúsh berip, erik-jigerin qaıraýǵa septigin tıgizedi deıdi. Biraq búginginiń balasy úshin maqtaý janyna maıdaı jaqsa da, keri áserin beredi. Balanyń maqsatqa jetýi úshin maqtaý emes, baǵyt-baǵdar berý kerek eken, dep jazady massaget.kz.
«Adamnyń bir qyzyǵy bala degen» demekshi, bala - adamnyń «shedevri». Onyń tulǵa bolyp qalyptasýyna ata-ananyń kúshi kerek, materıaldyq, rýhanı jaǵynan da únemi qoldaý kórsetý qajet. Onyń ár jeńisine shyn qýanyp, ári qaraı da bıik shyńdardy baǵyndyrýyna sengeni jón. Biraq ár jeńisine qýaný degendi ózgege balanyń kózinen tys ne kózinshe asyra siltep maqtaý kerek dep túsinbegen abzal.
Bul balany maqtamaý kerek degen de sóz emes, ár nárse mólsherimen bolǵany durys. Ata-ananyń osy qateliginen bala ómir boıy opyq jep ótýi múmkin. Bolar-bolmas dúnıege maqtaý estip úırengen bala úlken aıdynǵa qadam basqanda, jyly sózderdi jıi estimeıtini anyq. Sebebi, ata-ana balasy jasaǵan tirliginiń kem-ketigin túzemeı, únemi oń baǵalap júrse, bala «osy jetedi» deýmen jaman úırenedi. Sol qalpynan tanbasa, boıǵa sińip, alǵa ilgerileýshilik degen uǵymnan ada bolady.
Maqtaý belgili bir kezeńde kómektesýi múmkin jáne ǵalymdar osyny jıi aıtady, biraq bul boljam ǵylymı turǵyda áli rastalyp úlgermedi.
Balany qalaı maqtaǵan durys?
Psıholog Eddı Brýmmelman balaǵa oń pikir aıtqanda, maqtaǵanda pafosty sózderdi aıtýdyń qajeti joq dep esepteıdi. Eger siz balany asyra siltep maqtap jatsańyz, aqyldy bala kelesi maqtaýdy estimeı qalýdan qorqatyn bolady, sol maqtaýdy estý úshin, sizdi qýantý úshin 100% maqtaýǵa laıyq etip oryndaýǵa tyrysady. Al aqyly az bala (aqymaq deýden aýlaqpyz) sol aıtqanǵa masattanyp, tákapparlyqqa boı aldyrýy múmkin.
Balanyń qarym-qabiletin 20 jyl zerttegen Stenford ýnıversıtetiniń professory Kerol Dvek birshama nátıjege kóz jetkizgen. Atap aıtsaq, qabiletti balany qoldaý men qıyn isti bitirý úshin tyrysqan balany maqtaý týraly tájirıbe ótkizgen eken. Jasaǵan jumysy úshin nemese aqyly úshin maqtaý estigen balalar arasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq bolady eken. Aqyldy balalar qolynan keletin isti ǵana jasap, ýaqytty únemdegen. Al basqalary aldyna berilgen tapsyrmanyń bárin jasaý úshin tyrysqan. Biraq aldyńǵy top 100 paıyz tolyq ári durys oyrndaǵan, al sońǵysy shala oryndaǵan eken.
Dvek balany maqtaýda saqtyqpen qaraǵan jón dep esepteıdi. Balany jasaǵan jumys úshin emes, sol isti jasaýǵa bel býǵany úshin, tyrysqany úshin maqtaý kerek deıdi.
Árıne, bul aıtylǵandardyń barlyǵy balanyń jasyna tikeleı baılanysty. Mektep jasyna deıingi balany maqtaý artyq etpeıdi, kerisinshe kómektesedi. Al odan úlkenderge maqtaý aıtarda baıqaǵan jón. Djennıfer Henderlong Korpýs esimdi psıholog 9-11 jas aralyǵynda mektep oqýshylaryna ártúrli tapsyrma bergen eken. Olardyń keıbiriniń minezin, keıbiriniń qylyǵyn, endi bireýiniń tapsyrmany oryndaýyn maqtasa, keıbirin múldem maqtamaǵan. Sodan soń, eshqaısysy oryndaı almaıtyn tapsyrma bergen, olardyń alǵan áserlerin teksergen eken. Minezi men qylyǵy úshin maqtaý estigen balalar qıyn tapsyrmany oryndaı almaǵany úshin qatty renjip, sátsizdikterine muńaıyp qalǵan. Al aldyńǵy tapsyrmany oryndaýǵa tyrysqan nemese durys oryndaǵan balalar qıyn tapsyrmany qatesiz oryndaǵanǵa deıin tapjylmaǵan.
Demek, balany orynsyz maqtaý kelesi bir sátsizdiginde saǵyn syndyrýy múmkin. Jetistigin óz kózimen kórip, sezingen balany qoldasańyz, keleside óz kúshine senip, qalaı da jetistikke jetýge tyrysady.
Jalpy, kishkentaıyńyzda maqtaý estigende qandaı áserde bolatynsyz? Al eseıgende she?
