Mahambet Ótemisulyna arnalǵan «Qyzǵysh qus» atty jańa kúı dúnıege keldi
ASTANA. QazAqparat - Mahambet Ótemisulyna arnalǵan jańa kúı dúnıege keldi. Bul kúıdiń avtory - jas sazger, Astana qalasy memlekettik fılarmonııasynyń Qazaq halyq aspaptary orkestriniń dırıjeri, Mádenıet qaıratkeri Nurlan Bekenov.
Jańa shyǵarmanyń avtory QazAqparat tilshisine shyǵarmashylyq jolyndaǵy jańalyqtaryn aıtyp berdi.
Nurlan Bekenovtiń aıtýynsha, Mahambet Ótemisulynyń týǵanyna 210 jyl tolǵanyna oraı Atyraý óńiriniń ónerpazdary keler jyly úlken kontsert berý jóninde jospar quryp otyr. Dına Nurpeıisova atyndaǵy Akademııalyq qazaq halyq aspaptar orkestriniń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjery Oraq Jaýyrovtyń jetekshiligimen Mahambetke arnalǵan joba daıyndalýda. Onda Mahambetke arnalǵan kúıler men ánder, jyrlar oryndalady. Ol kontsert kelesi jyly Astana kórermenderiniń nazaryna usynylmaqshy.
Oraq aǵamyz: «Mahambetke arnalǵan bir kúı shyǵarǵanyń jón edi»,- dep maǵan qolqa saldy. Sodan men oılanyp-tolǵana kelip, jeke dombyramen jáne orkestrmen oryndaýǵa arnalǵan «Qyzǵysh qus» degen kúı shyǵardym. Onda Mahambettiń áıgili óleńiniń bir jolyn kúı maqamyna keltirdim. Aqynnyń qyzǵysh quspen tildesýin mýzyka tilimen jetkizgim keldi. Kúıdiń bas jaǵynda «Aý, qyzǵysh qus, qyzǵysh qus» dep bastalady da, «Pa, shirkin, átteń-aı» degendeı oıǵa jeteleıdi. «Aý, qyzǵysh qus, qyzǵysh qus» degen sózdiń ózin negizgi arqaýy (leıtmotıv) retinde alyp, ári qaraı kúı órbip, shyǵarmanyń shyrqaý sheginde (kýlmınatsııasynda) Mahambettiń jyryn shyrqaǵandaı tókpeletetin tusy bar. Shyǵarmanyń orta tusynda sazsyrnaımen aqynnyń quspen tildesetin sátin keltirýge tyrystym. Muny kontserttik kúı dep te aıtýǵa bolady.
Bul shyǵarmany jazarda kóp izdendim. Mahambettiń óleńderin bala kezden oqyp óstik, taǵy bir ret zer salyp shyqtym. Tanymal ǵalymdar men mýzyka zertteýshileriniń aqyn týraly jazǵan ǵylymı-zertteý eńbekterin oqydym. Mahambettiń kúılerin izdep taýyp, zerttep, jaryqqa shyǵarǵan Qarshyǵa Ahmedııarov bolatyn. Biz ol kúılerdiń sarynyn jaqsy bilemiz. Ózimiz talaı ret oryndadyq. Aqynnyń jyry men kúıiniń ózara úılesimdiligi bar ekenin anyq baıqaýǵa bolady. Sondyqtan da Mahambet shyǵarmalary júrekke jaqyn. Men Mahambettiń kúıinen bir áýenin ne yrǵaǵyn alǵan joqpyn. Ózimniń kózqarasym boıynsha jetkizdim. Tek óleńindegi «Aý, qyzǵysh qus, qyzǵysh qus» degen bir jolyn kúı tilimen sóılettim. Mysaly, Qurmanǵazynyń «Aman bol, sheshem, aman bol» degen kúıi bar emes pe? Sol kúıdiń basynan aıaǵyna deıin dombyra «aman bol, sheshem, aman bol» dep «sóılep» otyrady. Men de Mahambetke arnaǵan kúıimde osyndaı tásildi alǵandy jón kórdim,- deıdi Nurlan Aldanyshbaıuly Bekenov.
1804 jyly elimizdiń batys óńirindegi Bókeı gýbernııasynyń Orda (qazirgi Batys Qazaqstan oblysy, Bókeı ordasy aýdany, Orda aýyly) eldimekeninde dúnıege kelgen Mahambet Ótemisuly qazaqtyń áıgili daýylpaz aqyny, otarshyldyqqa qarsy kúresti uıymdastyrýshylardyń biri ári jyrshysy ekeni belgili. Buqara halyqtyń qamy úshin teńsizdikke, ozbyrlyqqa qarsy kúresip, ómiri azattyq úshin arpalyspen ótken aqynnyń órshil shyǵarmalary men jalyndy kúıleri óskeleń urpaqqa rýh berip keledi. Kezinde Isataı Taımanuly bastaǵan kóteriliske arnap kúıshi Qurmanǵazy «Kishkentaı» atty kúı shyǵarǵan bolatyn. Endi mine HHІ ǵasyrda Mahambetke arnalǵan jańa kúı dúnıege kelip otyr.
Osy kúıdiń alǵashqy oryndaýshysy kúıshi-dombyrashy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Aıgúl Úlkenbaeva bolyp qalýy yqtımal. Bul jóninde Oraq Jaýyrov tanymal dobyrashyǵa osyndaı usynys jasaıtynyn alǵa tartyp otyr.
