Mádı Aıymbetov: Bolashaqqa el senimi sergek

- Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynyń el mádenıetine tıgizer yqpaly týraly ne der edińiz?

- Elbasynyń halyq nazaryna usynǵan bul aıtýly maqalasy óziniń oı-túıindik, baǵdarlyq salmaǵy jaǵynan ulttyq rýhanı ómirimizdegi aýqymdy da asa tujyrymdy joba bolǵanyn bilemiz. Bolashaqqa nemen baramyz, táýelsiz, ornyqty damýdyń jańa baǵyttaryna qaraı bara jatqan elimizdiń áleýetin bekemdeýshi ulttyq sanamyzdyń deńgeıin aıqyndaıtyn ustanymdardy naqtylaǵan bul eńbektiń qundylyǵy zor. Ulttyq ıdeologııanyń búgingi tańdaǵy basym alǵysharttaryn da osydan tabýǵa bolady. Conyń biri - ejelgi baı salt-dástúrimizde negizi salynǵan mádenıetimizdiń jańa myńjyldyqtaǵy syr-sıpaty qandaı bolýy kerek degen másele. Bul arada bilim men ǵylymnyń, ádebıeti pen ónerdiń álemdik deńgeıde óris alýy, tanylýynyń erekshe mańyzdylyǵyna aldymen den qoıylǵan.

Mádenıeti men óneri zamanaýı órkenıettik sıpatta tanylǵan el ǵana Elbasy aıtyp otyrǵan birtutas ulttyq biregeılikke qol jetkize alatyndyǵy sózsiz aqıqat. Osy turǵydan alǵanda rýhanı jańǵyrýdyń basty nysanasy aıqyn. Osy aıqyndyqtan adaspaýymyz qajet. Jasyratyny joq, mádenı sharýamyzda, ulttyq salt-dástúrimizdi saqtaýdaǵy keıbir óreli bastamalardyń naýqanshyldyq sıpat alyp jatatyny da bar, soǵan abaı bolǵan abzal. Aıtalyq, jyl saıyn atalyp ótetin Naýryz merekesinde ǵana qazaq ekenimiz esime túsip ózimizge tán, ónegesi, tárbıelik máni zor ulttyq baıyrǵy salt-dástúrimizdiń ımıtatsııasyn jasaýdan aspaıtynymyz ras. Ulttyq ónerdiń, onyń ishinde, turmystyq qolóneriniń zamanaýı turǵydan tanylýy da áli jalpylaı, halyqtyq sıpatqa laıyq emes. Dımash Qudaıberegen sııaqty birin-sarany bolmasa, el arasynda tanylyp júrgen, tanyla bastaǵan, ónerdiń ár salasyndaǵy jas talanttardy iriktep, tanytý jaǵy da memlekettik turǵydan áli jetkiliksiz, júıeli jolǵa qoıylmaǵan is. Muny da mádenıet pen óner salasyndaǵy rýhanı jańǵyrýdy búginimiz ben bolashaǵymyz úshin jolǵa qoıýdyń, basty talaby bolýǵa tıis der edim.

Rýhanı jańǵyrý kezeńi birer jyldyq ýaqyt kóleminde qalmaıdy. Máńgilik el bolýǵa baǵyt túzegen memleketimizdiń árdaıymdaǵy basty ustanymy bolyp qalady degen senimdemin.

- Tuńǵysh Prezıdenttiń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda aıtylǵan tujyrymdamalyq paıymdardyń búgingi tańdaǵy ult ádebıetine darytar róli qandaı?

- Munyń da jaýaby rýhanı sıpattaǵy ózgeristermen tyǵyz sabaqtas qoı. Uly dalanyń jeti qyry degenimiz ejelgi qypshaq eliniń tarıhı murageri - Qazaq jeriniń tarıhymen, saltymen, dástúrimen mádenıetimen, kásibı ereksheligimen, jerasty, jer ústi tabıǵı baılyǵymen, tarıhı jadymen baılanysty tanymdyq tujyrymdasy. Bir zamandarda, myńjyldyqtardyń arǵy, bergi sonaý tustarynda jahandyq damýdyń san-salaly bastaýy jasalǵan eldiń túrkilik qazirgi urpaǵy ekenimizdi oıǵa ala otyryp, álem órkenıetiniń aldyndaǵy ornymyzdy aıqyndap alý jóninde tereńnen qozǵalǵan sarabdal oıdyń basty qundylyǵy - ultyq tarıhı sanamyzdy jańǵyrtýda jatqany málim. Jalpy ónerimizge, onyń basty bir salasy sóz óneriniń - qazirgi, táýelsizdik tusyndaǵy qazaq ádebıetiniń taqyryp aıasyn tarıhı turǵydan áli de tereńdete túsýge uly dala jeti qyrynyń oı salar jáıttary az emes, másele sony talantty shyǵarmalarymen ıgere bilýinde. Jazýshynyń jiti tanymy men bilim-biligimen, parasatty zerdesimen, eń bastysy sýretkerlik sheberligimen úılesetin týyndylardyń jazyla bastaıtyn kezi týdy. Mundaı taqyryptarǵa barýǵa talantty jas qalamgerlerdi tartý, kerek deseńiz, áleýmettik tapsyrys berý men joǵary deńgeıdegi yntalandyrý sharalaryn jasaý qajettiligin memlekettik bılik pen shyǵarmashylyq odaqtyń shyndap qolǵa alatyn ýaqyt jetti. Marapat pen syılyq alý jarysyna túsýdiń jón-jobasyzdyǵyn arylyp, ádebıettiń, jalpy ónerdi damytýdyń júıeli, órkenıetti sharýalaryn jasaýdyń taǵdyrly mezetterin ótkizip almaǵanda ǵana óner de, ádebıet óz muratyna jetedi. Rýhanı jańǵyrý da, rýhanı álemimizdiń jeti qyry da osy qaǵıdatty úndeıdi.

Elimizdegi kezekten tys Prezıdent saılaýyn, bizdiń qoǵamymyz, álem jurtshylyǵy Qazaqstan demokratııasyndaǵy jańa saıası baǵyttyń bastalýy dep baǵalaýda. Ádebıetimizde ózindik ornyńyz bar tanymal jazýshy retinde Sizdiń kózqarasyńyz?

- Bıylǵy naýryz, sáýir aılary elimizdiń ómirindegi aıtýly saıası oqıǵalarymen qoǵamdy dúr silkindirdi desek, artyq aıtqandyq bolmas. Damýdyń zaıyrly, quqyqtyq-demokratııalyq jolyn tańdaǵan elde mundaı oqıǵalardyń bolýy tabıǵı, zańdy nárse. Bılik sabaqtastyǵynyń beıbit jolmen sheshilýi - halqymyzdyń búgini úshin de, bolashaǵy úshin de óte qajetti ári der kezinde, konstıtýııalyq negizde júzege asty. Eldiń aıaǵynan turyp ketýi úshin atqarylǵan eńbek memleket úshin de, halyq úshin de ońaı bolǵan joq. Álemdik aýqymdy qamtyǵan daǵdarys jyldaryndaǵy qıyndyqtarǵa moıymaı qarsy tura bilý, damýdyń órkenıetti, demokratııalyq jolyna túsýge degen umtylys óziniń jemisin berdi. Tuńǵysh Prezıdent- Elbasy N. Nazarbaevtyń óz halqymen birge tańdaǵan aıqyn jolynyń maqsaty oryndaldy, eldiń irgetasy bekı tústi. Eldiń endigi jańa bıligine osy eldikti saqtap, damýdyń jańa joǵary deńgeıine jetýge, bolashaqqa búgingiden zor senimmen qaraýǵa múmkindik beretin tańdaý joly tur. Bul tańdaý - konstıtýtsııalyq negizde ótkiziletin 9 - maýsymdaǵy saılaý. El bıligin halyq kóńilinen shyǵyp, memleketimizdiń demokratııalyq jolmen damýynyń keleli baǵytyn belgileýdiń ótkenimen sabaqtas atqarylatyn jańa kezeńi týdy. Bolashaq baǵdary - rýhanı jańǵyrý bıigine bastaıtyny aıqyn. Aıqyn da órkenıetti ómir súrýdiń basty sharty - eldiń ulttyq biregeıligin saqtaı otyryp alǵa basý. Memleket basshysyn saılaýǵa árkim osyndaı sezimmen, osynda senimmen barady dep oılaımyn. Bul solaı bolýy da tıis.

Foto: adebiportal.kz