Mádı Aıymbetovtiń 80 jyldyq mereıtoıyna oraı «Qulan – eles» kitaby tanystyryldy

ASTANA. KAZINFORM – Jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Mádı Aıymbetov 80 jasqa toldy.

Mádı Aıymbetovtiń 80 jyldyq mereıtoıyna oraı «Qulan – eles» kitaby tanystyryldy
Foto: Venera Jolaman / Kazinform

Qalamgerdiń mereıtoıyna oraı Ulttyq akademııalyq kitaphanada shyǵarmashylyq kezdesý ótip, «Qulan – eles» atty jańa kitaby tanystyryldy. Kazinform tilshisi jazýshynyń shyǵarmashylyǵy men qazaq prozasyndaǵy ózindik qoltańbasyna sholý jasady.

«Mádı Aıymbetovtiń ádebı álemi» atty kezdesýde jazýshynyń ádebıetke kelý joly, shyǵarmalarynyń ereksheligi men qazaq prozasyna qosqan úlesi sóz boldy.

«Folıant» baspasynan jaryq kórgen jınaqqa qalamgerdiń ár jyldary jazǵan áńgimeleri men ulttyń kórnekti tulǵalary týraly ómirnamalyq esseleri engen. Kitapta aýyl men qala ómiri, adam taǵdyry, qoǵam tynysy kórkem beınelengen.

Mádı Aıymbetovtiń 80 jyldyq mereıtoıyna oraı «Qulan – eles» kitaby tanystyryldy
Foto: Venera Jolaman / Kazinform

Qulannyń taǵdyry arqyly órilgen adam qasireti

Aqyn Suraǵan Rahmetuly Kazinform tilshisine bergen suhbatynda jańa jınaqtyń ereksheligine toqtaldy.

– «Qulan – elesti» Mádı Aıymbetov shyǵarmashylyǵynyń shyńy dep aıtýǵa bolady. Qazir álemde tabıǵatqa, ekologııaǵa qatysty máselelerge kóp kóńil bólinip jatyr. Sondyqtan bul – óte ózekti shyǵarma, – dedi aqyn.

Jınaqqa ataý bolǵan áńgimede túz taǵysy men adamnyń taǵdyry qatar órbıdi. Qulan aýlaýshylardyń qyspaǵynan tólimen birge aman qalǵan kersaǵal qulan keıin tikushaqtan atylǵan oqtan qulynynan aıyrylady. Al shyǵarmanyń taǵy bir keıipkeri Dııarbek bala kúninen jetimhanada ósip, jalǵyzdyqtyń taýqymetin tartady.

– Aral teńiziniń jaǵalaýynda jaıylyp júrgen ańdardy tikushaqpen kelip, avtomatpen atyp, qyryp jatqan kórinister bar. Jazýshy janýarlardyń ishki sezimin adamzattyń búgingi qasiretimen baılanystyra sýretteıdi. Muny oqyrmanǵa, búgingi jastarǵa jetkize bilýinde úlken sheberlik jatyr, – dedi Suraǵan Rahmetuly.

Aqynnyń paıymynsha, shyǵarmadaǵy qulan – erkindiktiń nyshany, al eles – ótkenniń izi, adamnyń ishki qorqynyshy. Osy eki beıne arqyly jazýshy shyndyq pen qııaldy ushtastyrady. Keıbir oqıǵalardyń syryn ashýdy oqyrmannyń ózine qaldyrady.

Mádı Aıymbetovtiń 80 jyldyq mereıtoıyna oraı «Qulan – eles» kitaby tanystyryldy
Foto: Venera Jolaman / Kazinform

Aýyl ómiri arqyly qoǵam shyndyǵyn sýretteý

Mádı Aıymbetov qazaq aýylynyń kúndelikti tirshiligi arqyly qoǵamdaǵy kúrdeli máselelerdi kóteredi. Muny qalamgerdiń «Alabaı-doda» hıkaıatynan da ańǵarýǵa bolady.

Shyǵarmada ıt talastyryp, odan paıda tabýdy kózdegen adamdardyń áreketi baıandalady. Jazýshy osy oqıǵa arqyly adam boıyndaǵy ashkózdik pen qatygezdikti kórsetedi.

Suraǵan Rahmetulynyń pikirinshe, ıtterdiń aıqasynda adamdar arasyndaǵy baqtalastyq pen ústemdikke umtylýdyń astary jatyr.

Al «Arnasazdyń kópiri» áńgimesinde aýyldyń eki bóligin jalǵap turǵan eski kópirdiń jaıy sóz bolady. Jańa ákim kelgen saıyn kópir máselesi kóterilgenimen, eshteńe ózgermeıdi. Aqyry kópirdi tasqyn sý buzyp ketedi. Jazýshy osy oqıǵa arqyly oryndalmaǵan ýáde men el múddesinen jeke basynyń paıdasyn joǵary qoıǵan adamdardyń áreketin sýretteıdi.

«Qumózektiń Don Kıhoty» atty trıptıh-áńgimesinde aýyl adamdarynyń ańǵaldyǵy men ózindik minezi ázilmen óriledi. Suraǵan Rahmetuly bul týyndyny ıspan jazýshysy Mıgel de Servantestiń áıgili «Don Kıhot» romanymen salystyra taldaıdy.

Adam janynyń ıirimderi

Áńgime – Mádı Aıymbetov shyǵarmashylyǵyndaǵy negizgi janr. Qalamger kúndelikti ómirde kezdesetin shaǵyn oqıǵalar arqyly keıipkerleriniń jan dúnıesin ashady.

Máselen, «Syrly zeren» áńgimesinde Dúrııa kempir túsinde enesiniń tary salynǵan zeren usynǵanyn kóredi. Kelini bul tústi nesibeniń taýsylmaǵanyna jorıdy. Osy bir kórinis arqyly jazýshy keıipkerdiń ótken ómirine úńilip, saǵynyshy men ókinishin jetkizedi.

Al «Otúırek-baqqusy» áńgimesinde sýretshi Múrsálimniń taǵdyry arqyly óner adamynyń erkindigi týraly oı qozǵaıdy. Bul shyǵarmada da tabıǵat kórinisi keıipkerdiń kóńil kúıimen astasyp jatady.

– Mádı aǵanyń bir ereksheligi – adamdar arasyndaǵy psıhologııalyq baılanystardy sýretteýi. Adamdardyń bári birdeı qarym-qatynas jasamaıdy ǵoı. Jazýshy sol erekshelikterdi kórkem tilmen jetkize biledi, – dedi Suraǵan Rahmetuly.

Aqyn Mádı Aıymbetovtiń shyǵarmashylyǵyna arnap jazǵan 50 maqalasynyń jeke kitap bolyp jaryq kórgenin aıtty. Onda jazýshynyń qalamgerlik qoltańbasy, shyǵarmalarynyń kórkemdik ereksheligi men tarıhı taqyryptaǵy izdenisteri taldanǵan.

Suraǵan Rahmetuly jańa jınaqty jastardyń kóbirek oqyǵanyn qalaıdy. Onyń pikirinshe, qalamgerdiń týyndylarynda qazaq halqynyń dúnıetanymy men tarıhı jady kórinis tapqan.

Tarıhı taqyryptaǵy izdenister

Mádı Aıymbetov shyǵarmashylyǵynda tarıhı taqyryptyń da orny aıryqsha. Sonyń biri – 2021 jyly jaryq kórgen «Bopaı hanym» romany. Týyndy Ábilqaıyr hannyń jary Bopaı hanymnyń ómirine arnalǵan.

Jazýshy shyǵarmashylyq kezdesýde atalǵan romanynyń aǵylshyn tiline aýdarylǵanyn aıtty.

Sondaı-aq qalamger jańa jınaǵynyń eki aıdyń ishinde jaryq kórgenin atap ótip, kitaptyń basylýyna atsalysqan azamattarǵa alǵys bildirdi.

Jazýshy ádebıetke qatar kelgen zamandastaryn da eske aldy.

– Bárimiz qatar júrdik, qatar óstik, ádebıetke qatar keldik. Seksen jas degen az jas emes. Aman bolaıyq! – dedi Mádı Aıymbetov.

Buǵan deıin Astanada jazýshy Tursynhan Zákenniń XVIII ǵasyrdaǵy qazaq tarıhyn arqaý etken «Qaraberen» romany tanystyrylǵanyn jazǵan edik.