Lýdomanııany qalaı anyqtaýǵa bolady: táýeldiliktiń úsh satysy

Adam lýdomanııaǵa nege shaldyǵady

Astana qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵyna baryp, qumar oıyndarǵa táýeldilikten emdelip jatqan azamattyń áńgimesin tyńdaǵan edik. 35 jastaǵy Tımýr (esimi ózgertildi), eń aldymen, mundaı jolǵa qalaı túskenin aıtty. Onyń sózinshe, bári otbasyndaǵy tárbıe men baqylaýdyń kemshindiginen bastalǵan.

— Úıde jalǵyz bala bolǵandyqtan, ata-anam eshteńeden tyıǵan joq. Ne isteımin desem de, bárine ruqsat beretin. Múlde betimnen qaqpady. Sonymen qatar, amerıkalyq mádenıet maǵan qatty áser etti. Afroamerıkalyqtardyń mýzykasy unaıtyn. Al ol esirtkini, jeńil ómir men qylmysty nasıhattaıdy. Sosyn jasóspirim kezimde árdaıym ózimnen jasy úlken jigittermen aralasýǵa úıir boldym. Olardan birdeńe úırengim keletin. Osynyń bári meni táýeldilikke alyp keldi, — deıdi naýqas.

Ol 16 jasynda fýtbol, voleıbol, tennıs tárizdi sporttardyń oıyndaryna bás tige bastaǵan. Bul ádeti aqyryndap tereńdeı bergen.

— Aqsha bolmasa, qymbat zattarymdy, úıdegi keı múlikti sattym. Túsken qarjyǵa qaıtadan bás tigetinmin. Utsam, qydyryp, saýyq-saıran quratynmyn. Al utylsam, shashymdy julyp, yzalatynmyn, — deıdi Tımýr.

Ol qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda buǵan deıin de birneshe ret jatyp, reabılıtatsııadan ótkenin aıtady. Mundaı úderis qoǵamnan oqshaýlanyp, oıyńdy jınaqtaýǵa, sanańdy saýyqtyrýǵa zor septigin tıgizedi eken.

— Jasóspirim kezimnen ishimde bos keńistikti sezinetinmin. Sony qyz-qyrqynmen qarym-qatynaspen, esirtkimen, ishimdikpen, qumar oıyndarmen toltyrýǵa tyrystym. Olar maǵan óz-ózime kóńilim tolý sezimin syılaıtyn, — deıdi Tımýr.

Osy arqyly adamnyń bala kezinen qyzyǵatyn, aınalysatyn súıikti isi bolýy kerektigin, aldyna maqsat qoıyp, soǵan umtylýy qajettigin meńzedi. Áıtpese, onyń ornyn jaman ádetter toltyrýy múmkin.

— Qumar oıyndar oınap, bárinen aıryldym. Buryn beldi kompanııada marketolog bolyp qyzmet ettim. Jumysymnan da, jıǵan-tergen aqsham men bar dúnıemnen de aıryldym. Sol kezde ǵana basyma tıdi. Qumar oıyndardan eshqashan tabys taba almaıtynymdy túsindim. Osyny uqqan kezde qumar oıyndar oınaýdy da qoıyp kettim, — deıdi ol.

Sonymen qatar, qanshama ýaqytyn tekke joǵaltqanyna ókinip, kópshilikke qumar oıyndar jáne basqa da jaman ádetterdi múlde bastamaýǵa, olarǵa jolamaýǵa keńes berdi.

Medıtsınalyq ári áleýmettik ózekti másele

Elimizde qumar oıyndarǵa táýeldi bolyp, ómiriniń berekesi qashqan Tımýr sekildi júzdegen myń azamat bar. Astana qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń psıhıatr-narkology Aqbota Ábýzákirova olar kóbine mamandardyń júıeli baqylaýynda bolmaıtynyn aıtady. Sebebi, ádette, lýdomandar jeke basyn kópke jarııalaǵysy kelmeı, dárigerlerge jasyryn túrde júginedi. Kóbi, tipti, múlde emdelmeıdi. Óıtkeni, lýdomanııany aýrý dep moıyndamaıdy.

Sonymen qatar, psıhıatr-narkolog búginde qumar oıyndarǵa táýeldilik ózekti medıtsınalyq ári áleýmettik túıtkil ekenin atap ótti.

— Bul másele qazir qumar oıyndar, onlaın kazıno, túrli oıyn qosymshalary tym keń tarap, qoljetimdi bolǵandyqtan, týyndap otyr. Lýdomanııaǵa kóbine 18-35 jas aralyǵyndaǵy jastar shaldyǵady. Lýdomanııa — tek zııandy ádet qana emes, psıhologııanyń jáne minez-qulyqtyń buzylysy. Qumar oıyndarǵa táýeldi adam ózin-ózi basqarýdan qalady. Qarjylyq, otbasylyq, áleýmettik qıyndyqtaryna qaramastan, oınaýdy jalǵastyra beredi. Sodan masaırap, shattyqqa keneledi, eıforııaly kúıge enedi, — deıdi ol.

Qumar oıyndarǵa táýeldilik qalaı emdeledi

Psıhıatr-narkolog Aqbota Ábýzákirovanyń sózinshe, lýdomanııa dertiniń úsh kezeńi bar. Maman árqaısysyna jeke-jeke toqtalyp, tolyǵyraq málimet berdi.

— Birinshisi — utys satysy. Adam qumar oıyndy endi bastap, sonyń arqasynda adrenalın, eıforııa tárizdi jaqsy sezimderge bólenedi. Muny kóńil kóterý retinde qabyldap, ary qaraı oınaı túsedi. Іri utystarǵa, mol tabysqa keneledi. Ózin joly bolǵysh jan kórip, turaqty túrde oınaıtyn bolady, — deıdi psıhıatr-narkolog.

Al ekinshisi — utylys satysy. Oınamasa tura almaıtyndaı, táýeldi bolyp qalǵannan keıin, úzdiksiz utyla bastaıdy. Utylǵan qarjysyn qaıtarý úshin taǵy da oınaı beredi. Sóıtip, nesıeler, shaǵyn nesıeler alyp, qaryzǵa belshesinen batady. Bul kezeńde lýdoman qumar oıyndarǵa kóńil kóterý emes, aqsha tabý quraly retinde qaraıdy.

Ádette, osy ekinshi kezeńde otbasy onyń qumar oıyndarǵa táýeldi ekenin, qaryzynyń kóptigin bilip, úı ishinde urys-keris, janjal kóbeıedi. Jumysynda da qıyndyqtar týyndaýy múmkin.

— Al úshinshi kezeńde lýdoman psıhologııalyq turǵyda tolyqtaı qumar oıyndarǵa táýeldi bolady. Otbasyndaǵy jáne jumysyndaǵy máselelerden aýyr kúızeliske túsip, kóńili alań men ýaıymnan arylmaıdy. Janyn enjarlyq pen selqostyq jaılap, eshteńege zaýqy soqpaıdy. Tek qumar oıyndardy oınaǵysy kelip turady. Otbasy ony osy táýeldilikten qutqarǵysy kelip, áreket etse, lýdoman kúıgelektikke salynyp, ashýlana beretin bolady, — deıdi Aqbota Ábýzákirova.

Onyń aıtýynsha, sońǵy kezeńde birte-birte alkogolge ne esirtkige táýeldilik sekildi basqa da dertter jamalýy múmkin.

Sonymen birge, lýdomanııany emdeý úshin eshqandaı dári joq. Óıtkeni, ol hımııalyq táýeldilik emes, psıhıkalyq dert.

— Joǵaryda aıtqanymyzdaı, kúızeliske túsiretindikten, naýqasqa tek antıdepressanttar taǵaıyndalýy múmkin. Jalpy, lýdomanııa psıhoterapııa arqyly emdeledi. Mamandar lýdomannyń sanasy, oılaý júıesi, minez-qulqymen jumys istep, máseleniń sebebine qarsy kúresedi. Sebebi ártúrli bolýy múmkin (kúızelis, psıhologııalyq álsizdik t. b.). Lýdomanııany mamandar psıhıkalyq tásildermen emdeıdi. Ol uzaq ýaqyt alýy múmkin. Ár adamda ártúrli. Naýqastyń minezine, emdelýge degen ishki qulshynysyna baılanysty. Psıho-kognıtıvti ári minez-qulyq terapııasy bolǵandyqtan, em-domnyń naqty merzimin aıtý múmkin emes, — deıdi psıhıatr-narkolog.

Sonymen qatar, onyń sózinshe, lýdomandy emdelýge kóbine otbasy men týystary alyp keledi. Qumar oıyndarǵa táýeldi adam bul ádetin aýrý emes, kóńil kóterý tásili ne súıikti isi dep oılaıdy.

— Týystary lýdomandy kez kelgen oıyn túrinen, aqshadan, satýǵa bolatyn zattardan barynsha shektegeni jón. Qumar oıyndarǵa táýeldi adam óz erkin basqara almaıdy, sondyqtan ony otbasy baqylaýda ustaýy kerek, — dep keńes berdi dáriger.

Aıta keteıik, buǵan deıin BQO-da lýdomanııaǵa shaldyqqan kásiporyn býhgalteri 118 mln teńge jymqyrǵanyn jazǵanbyz. 

Al Kókshetaýda tanysynyń depozıtindegi aqshany ıemdengen kúdikti ony qumar oıynǵa jumsaǵan.