Lotos, Saraıshyq, Naryn: Atyraý týrızminiń álsiz tustary qandaı

Atyraý — tabıǵaty men tarıhy toǵysqan, týrıstik áleýeti joǵary óńir. Munda jaǵajaı demalysy, áýesqoı balyq aýlaý, ekotýrızm men tarıhı baǵyttardy damytýǵa múmkindik mol. Ótken jyly oblysqa 187 myń týrıst kelgen.

Óńirdiń týrıstik brendine aınalyp kele jatqan oryndardyń biri — Qurmanǵazy aýdanyndaǵy lotos alqaby. Sondyqtan baǵdarlama júrgizýshileri týrıster erekshe qyzyǵýshylyq tanytatyn tabıǵı nysannan saparyn bastady. Lotos alqabyn týrıstik baǵyt retinde damytý jumystary kezeń-kezeńimen qolǵa alynǵan. Sonyń bir dáleli — ótken jyly alǵash ret uıymdastyrylǵan Lotos Fest festıvali. Bir aı ishinde oǵan 15 myń adam qatysqan.

— Alqapty tamashalaýǵa eń qolaıly kezeń — shilde men tamyzdyń ortasyna deıingi ýaqyt. Sheteldik týrıster saparyn Visit Atyrau aqparattyq ortalyǵy arqyly aldyn ala josparlap, ózine yńǵaıly baǵytty tańdap, gıd qyzmetin paıdalana alady, — dedi týrıstik aqparattyq ortalyqtyń dırektory Qaısar Maqsutov.

Alaıda Qurmanǵazy aýdanynyń týrıstik áleýeti tek lotos alqabymen shektelmeıdi. Qıǵash ózeni boıynda áýesqoı balyq aýlaýǵa arnalǵan alty týrıstik baza jumys isteıdi. Budan bólek, kelýshilerge berdvotchıng pen qaıyqpen serýendeý qyzmetteri de usynylady. Mundaı tabıǵı erekshelikterdiń qalyptasýy kezdeısoq emes. Lotos Reseımen shekaralas Qurmanǵazy aýdanynda, Qıǵash pen Sharonovka ózenderiniń Kaspııge quıar saǵasynda ósedi. Al Edildiń bir tarmaǵy sanalatyn Qıǵash ózeni baı bıoalýantúrliligimen erekshe. Munda Qyzyl kitapqa engen qustardyń 36 túri bar.

Turǵyndar týrızmge qandaı baǵa berdi?

Oblys turǵyndarynyń demalys mádenıeti men týrıstik oryndarǵa kózqarasy qandaı? Muny bilý úshin baǵdarlama júrgizýshileri qala turǵyndary arasynda blıts-saýalnama júrgizdi.

Jastardyń jaýaby ártúrli boldy. Biri qaladaǵy saıabaqtar men lagerlerdi demalysqa qolaıly oryn retinde atasa, endi biri Atyraýda týrıstik nysandar az bolǵandyqtan, qydyrý úshin ózge qalalardy tańdaıtynyn aıtty. Tipti keıbir turǵyndar óńirdegi demalys oryndarynyń kemshilikterin jasyrmady.

Tazalyq máselesine kelgende pikir qaq jaryldy. Keı turǵyndar qalanyń tazalyǵyna oń baǵa berse, basym bóligi bul baǵytta áli de sheshimin kútken máseleler bar ekenin jetkizdi.

Al kópshiliktiń ortaq pikiri bir jerden shyqty. Qala syrtyndaǵy Inderdegi Tuzdykól turǵyndar jıi ataıtyn ári óńirdiń eń tanymal demalys oryndarynyń biri bolyp shyqty.

Týrızm tazalyqtan bastalady

Oblysta týrıstik maýsymǵa daıyndyq qyzý júredi. Ótken jyly «Taza Qazaqstan» aktsııasy aıasynda óńirde 200-den astam ekologııalyq shara uıymdastyrylǵan. Bıyl da bul jumys jalǵasyp jatyr. Ásirese, týrıster kóp keletin Qurmanǵazy aýdanynda tazalyqqa erekshe kóńil bólinedi.

Lotos gúldeıtin maýsym qarsańynda Teńiz aýylynyń turǵyndary senbilikke jumyla kirisken. Jergilikti halyq pen jastar saıahatshylardy taza ári kórikti aýylda qarsy alýdy maqsat etedi.

Bul iske aýyl turǵyndarymen birge jastar da belsendi atsalysyp júr. Qurmanǵazy aýdandyq «Jasyl el» eńbek jasaǵynyń quramynda bıyl 170 jas eńbek etedi. Olar aı saıyn birneshe ret senbilikke shyǵyp, týrıstik nysandardyń tazalyǵyn saqtaýǵa úles qosady.

— Aıyna tórt ret senbilikke shyǵamyz. Bul — aýyldy taza ustap, týrıstik mekenniń kórkin arttyrýǵa qosqan úlesimiz, — deıdi aýdandyq «Jasyl el» eńbek jasaǵynyń koordınatory Darhan Muratqyzy.

Ózen jaǵasyndaǵy aýylda tazalyq jumystary qurlyqpen shektelmeıdi. Jergilikti turǵyndar qaıyqpen ózenge shyǵyp, jaǵalaýdy basqan baldyr men jabaıy ósimdikterdi tazalaıdy.

— «Taza Qazaqstan» aktsııasy qatarlastarymmen birge ýaqytty tıimdi ótkizýge ári týǵan aýylymyzdyń damýyna úles qosýǵa múmkindik beredi, — deıdi jasaq múshesi Arýjan Aıtjanova.

Ózen ústindegi jumys ońaı emes. Soǵan qaramastan turǵyndardyń týǵan jerdiń tabıǵatyn aıalaýǵa degen yqylasy erekshe áser qaldyrady.

Teńizdegi ózgeris pen kempıng qarqyny

Atyraý Kaspıımen shektesetin óńir bolǵanymen, teńizdiń búgingi ahýaly týrıstik áleýetke de áser etip otyr. Muny baǵdarlama júrgizýshileri Zıneden aýylyna barǵan kezde anyq baıqady.

Bir kezderi aýyl mańynda jaǵajaı bolǵan. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, nebári on shaqty jyldyń ishinde Kaspıı jaǵalaýy shamamen 30 shaqyrymǵa shegingen. Sonyń saldarynan burynǵy demalys orny búginde múlde joıylǵan.

Bul — tek týrızmniń emes, ekologııanyń da ózekti máselesi. Aral teńiziniń taǵdyry álemge belgili bolsa, endi Kaspııdiń tartylýy da alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. Teńiz tabany ashylǵan aýmaqtar tabıǵattaǵy ózgeristiń aýqymyn kórsetedi.

Soǵan qaramastan óńirde týrısterge arnalǵan jańa baǵyttar damyp jatyr. Sonyń biri — jol boıyndaǵy kempıng týrızmi. Munda balyq aýlaýǵa, lotos alqabyn kórýge nemese ulttyq taǵamnan dám tatýǵa kelgen saıahatshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Onyń sheteldik qonaqtarǵa qyzyqty ekeni baıqalady.

Tuzdykóldiń áleýeti aqsap tur

Atyraýdaǵy týrıstik áleýetke kedergi bolyp turǵan máselelerdiń biri — týrdyń azdyǵy. Óńirde týroperatorlar joqtyń qasy. Sonyń saldarynan Inderdegi Tuzdykólge jetýdiń ózi qıyn. Arnaıy avtobýs ta, týrıstik transfer de qarastyrylmaǵan.

Taksı júrgizýshileri baryp-qaıtý quny shamamen 40 myń teńge bolatynyn aıtady.

— Týrısterdi tek jetkizip, alyp qaıtamyz. Gıd bolyp, tarıhyn aıtyp bere almaımyz. Ol úshin arnaıy mamandar kerek, — deıdi taksı júrgizýshisi.

Gıdterdiń jetispeýi óńirdiń týrıstik múmkindigin tolyq tanytýǵa múmkindik bermeı otyr. Osylaısha, baǵdarlama júrgizýshileri Inderge óz kúshimen jetip, ári qaraı Tuzdykólge 8 myń teńgege jolǵa shyqty. Tuzdykóldiń tabıǵı áleýeti zor bolǵanymen, týrıster sırek keledi.

Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bul jerdi arnaıy izdep keletin saıahatshylar az. Uzyndyǵy 13, eni 11 shaqyrym bolatyn kóldiń keı tusy 50 metrden asady. Mamandar munda 2 mıllıard tonnadan astam tuz qory bar dep boljaıdy. Buǵan deıin erekshe qorǵalatyn aýmaq bolǵan

Tuzdykól tórt jyl buryn bul tizimnen shyǵarylǵan.

Qazir kól mańynda vızıt-ortalyq, qonaqúı, dúken, dárethana sekildi qajetti nysandar joq. Tek bos qalǵan ǵımarattar men kórinis tamashalaýǵa arnalǵan alań bar.

Naryn qumy — batystyń safarıine aınalǵan meken

Kelesi baǵyt — Isataı aýyly boldy. Munda jazyq dala birte-birte jyńǵyl men sekseýil ósken shaǵyn tómpeshikterge aýysyp, saıyn dalaǵa suǵyna túsken saıyn batystyń safarıi atanyp ketken Naryn qumdary kózge shalynady. Kólemi 40 myń sharshy shaqyrymdy alyp jatqan qum mal sharýashylyǵyna qolaıly aımaq sanalady.

Buryn kópshilik nazarynan tys qalyp kelgen Naryn qumy búginde týrıster jıi izdeıtin oryndardyń birine aınalyp keledi. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, áleýmettik jelilerdegi foto-vıdeokontent pen týrısterge jasalǵan jaǵdaıdyń arqasynda kelýshiler sany artqan. Aldaǵy ýaqytta munda festıvalder men túrli mádenı is-sharalar ótkizý josparlanyp otyr.

— Kelgen týrısterdiń kóbi Naryn qumyn kólikpen emes, túıemen aralaýdy qup kóredi. Kóbine beli syzdap, býyny aýyratyn jandar keledi. Bizde tabıǵı ónimderdiń bári bar, — deıdi aýyl turǵyny Isabaı Hıdýllın.

Naryn qumynyń taǵy bir ereksheligi — tabıǵı tazalyǵy. Qumdy alqapta qoqys kózge túspeıdi. Týrıster munda túıemen serýendeýmen qatar kvadrotsıkl minip, shóleıt tabıǵatty basqa qyrynan tamashalaı alady.

Ótken men búgindi jalǵaǵan Saraıshyq

Atyraýdyń týrıstik baǵytyndaǵy eń iri tarıhı nysandardyń biri — Saraıshyq mýzeı-qoryǵy. Ortaǵasyrlyq qalanyń tarıhymen tanysamyn degen týrıst úshin munda barlyq jaǵdaı jasalǵan. Kórme zaldary tarıhı jádigerlerge toly, aýmaǵy abattandyrylǵan, demalys oryndary qarastyrylǵan. Nysanǵa baratyn jol da yńǵaıly, qyzmet kórsetý deńgeıi joǵary.

Tarıhty tereńirek tanyǵysy keletinderge gıd qyzmeti usynylady. Bar bolǵany 3 myń teńgege kelýshiler Batý han dáýirinen bastap kóne Saraıshyqtyń tarıhyn, 3D rekonstrýktsııalardy, qaıta qalpyna keltirilgen qorǵan qabyrǵalaryn jáne arheologııalyq muralardy tamashalaı alady.

Mýzeıdiń basty qundylyǵy — biregeı jádigerler qory. Qazirgi tańda munda tórt myńǵa jýyq eksponat saqtaýly. Olardyń barlyǵy 1999–2009 jyldary kóne qala ornynda júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabylǵan.

Saraıshyqtyń tarıhyna qyzyǵýshylyq sheteldik týrıster arasynda da joǵary. Sondyqtan mýzeı kelýshilerge qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde qyzmet kórsetedi. Mamandardyń aıtýynsha, tarıhı orynǵa kóbine Ispanııa, Italııa jáne Qytaıdan keletin saıahatshylar jıi at basyn burady.

Ákimdiktiń jospary qandaı?

Baǵdarlama dástúrine saı óńirdiń týrıstik áleýeti men aldaǵy josparlar jergilikti bılik ókilderimen talqylandy. Osy maqsatta júrgizýshi Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Daryn Shamuratovpen suhbattasty.

Oblys ákimdigi týrıstik baǵyttardy damytýǵa basymdyq berip otyr. Onyń aıtýynsha, ótken jyly Lotos Fest festıvaline erekshe kóńil bólinse, endigi mindetterdiń biri — kásibı gıdterdi daıarlaý.

— Byltyr Lotos festıvaline kúsh saldyq. Gıdterdi oqytý — qazirgi josparymyzdyń biri, — dedi Daryn Shamuratov.

Óńirde týrıstik ınfraqurylymdy keńeıtý jumystary da jalǵasady. Ákimdik Inder mańynda shıpajaı salýdy josparlap otyr. Sonymen qatar Kaspıı teńiziniń tartylýyna baılanysty halyqaralyq uıymdarmen birlesken jobalar qolǵa alynǵan.

— Tartylǵan aýmaq adamdardyń densaýlyǵyna áser etpeýi kerek. Sondyqtan kógaldandyrý jumystaryn birinshi kezekke qoıyp otyrmyz, — dedi oblys ákiminiń orynbasary.

Sarapshylardyń qorytyndy baǵasy

Baǵdarlama sońynda Atyraýdyń týrıstik áleýetine sarapshylar baǵa berdi. Olardyń pikirinshe, óńirdiń múmkindigi zor bolǵanymen, ony tolyq paıdalanýǵa kedergi keltiretin máseleler áli de az emes.

QR Týrızm jáne sport mınıstrliginiń resmı ókili Meıramǵazy Saparǵalıev eń aldymen týrıstik áleýettiń tolyq ashylmaı otyrǵanyna nazar aýdarady.

— Esepterde atqaryldy dep kórsetiletin jumystar men baǵdarlama barysynda anyqtalǵan kemshilikter sáıkes kelmeıdi. Týrızm salasynda sheshimin kútken máseleler kóp, — dedi sarapshy.

Sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen arhıtektory Serik Rústembekov týrıstik nysandardyń sáýlettik kelbetine toqtaldy.

Onyń pikirinshe, demalys oryndarynda ulttyq naqysh jetkiliksiz. Máselen, glempıngterdi qazaqy oıý-órnekpen bezendirip, óńirdiń mádenı ereksheligin aıshyqtaýǵa bolar edi.

Al týrızm salasynyń sarapshysy Bazarbek Qamysbaev ınfraqurylym máselesin kóterdi.

— Týrıstik nysandarǵa jetý qıyn. Taksı júrgizýshileriniń ózi barýǵa qulyqsyz. Týroperatorlardyń azdyǵy da qolbaılaý. Degenmen lotos festıvali, áýesqoı balyq aýlaý sııaqty jobalar qolǵa alynǵan. Sondyqtan óńirdiń aldaǵy áleýetine senim bar, — dedi ol.

Sarapshylardyń baǵalaýy qorytyndysynda Atyraý oblysy jalpy eseppen 22 upaı jınady.

Eske salaıyq, buǵan deıingi shyǵarylym Mańǵystaýdyń týrıstik áleýetine arnaldy.