Logoped-defektologtarǵa suranys artty: balalar kezek kútip tur
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstanda sońǵy jyldary balalardyń sóıleýiniń keshigýine qatysty mamandarǵa júginetinder sany artqan. Bul týraly QR defektolog-logopedter assotsıatsııasynyń tóraǵasy aıtty.
Mamannyń sózinshe, sońǵy jyldary sóıleýi kesheýildegen balalar sany kúrt kóbeıgen.
– Sońǵy 5-6 jyl kóleminde balalardyń sóıleýiniń keshigýi kúrt ósip ketti. Men 2009 jyldary jumysymdy alǵash bastap jatqan ýaqytta sóıleýi kesheýildegen balalar óte az bolatyn. Ol kezde kóbine dybysty túzetý úshin kómek surap keletin. Qazir statıstıkanyń ózi qorqynyshty. Tek sóıleý emes, qazir aýtızm dıagnozy da beleń alyp bara jatyr. Mysaly, 2025 jylǵy statıstıka boıynsha 13 myń bala osy dıagnozben tirkelip tur. Sońǵy 3 jylda bul kórsetkish 5 ese kóbeıgen. Bul tek tirkelgenderi ǵana. Al esepke alynbaǵandary qanshama, - deıdi Sholpan Aıanǵalı Jibek joly arnasynyń “Búgin LIVE” baǵdarlamasyna bergen suhbatynda.
Maman bala damýyna keri áser etetin negizgi faktorlardyń biri smartfon ekenin atap ótti.
– Eń negizgi tejeýish faktor – balalardyń smartfondy jıi kórýi. Jalpy balaǵa telefondy paıdalanýǵa 5 jastan bastap qana ruqsat etiledi. Bul balanyń neırojúıesiniń damýy úshin mańyzdy. Smartfondaǵy shýmdyq fon balanyń sóıleý qabiletiniń damýyn tejeıdi, - dedi assotsıatsııa tóraǵasy.
Sondaı-aq ol logopedııalyq qyzmetke suranystyń aıtarlyqtaı artqanyn jetkizdi.
– Qazir baıqasańyzdar ár turǵyn úıdiń astynda sóıleýdi damytý ortalyqtary kóptep ashylyp jatyr. Sebebi bul qyzmetke suranys kóp. Bizdiń memlekettik mekemeniń ózinde 600-den astam bala kezek kútip tur. Al olardyń jarty ne bir jyldan soń ǵana kezegi keledi, - dedi Sholpan Aıanǵalı.
Mamannyń aıtýynsha, balanyń sóıleý daǵdysy týǵan sátten bastap qalyptasa bastaıdy.
– Ár balanyń damýy ártúrli bolǵanymen, barlyǵynda ontogenez úderisi birdeı júredi. Bala týǵannan bastap sóıleýge beıimdele bastaıdy. Sóıleý degenimiz — balanyń týa sala anasynyń daýysyna reaktsııa tanytýy. 6 aı men 9 aı arasynda bala “ma-ma-ma”, “ba-ba-ba” degen bir býyndy sózderdi qaıtalaýdy úırený kerek. Al 1-1,5 jas aralyǵynda bala 10 sózdi aıta alý kerek. 2 jastan 3 jasqa deıingi balalarda 200 sózdik qory bolýy qajet, - dedi ol.
Sonymen qatar ol ata-analar balanyń túsiný qabiletine erekshe mán berýi qajet ekenin aıtty.
– Sóıleý eń birinshi túsinikten bastalady. Túsinigi joq bala sóılemeıdi. Al óziniń atyn ataǵanda eshqandaı reaktsııa tanytpaıtyn 1 jastaǵy balany dereý qaratý kerek. Odan bólek bala “mynany al”, “qolymnan usta” degen syndy nusqaýlardy oryndaı alý kerek ári dene múshelerin kórsete bilý qajet. Eger osy oılaý qabiletteri qalyptasqan soń balanyń sóıleý qabileti de damıdy degen sóz, - dedi QR defektolog-logopedter assotsıatsııasynyń tóraǵasy Sholpan Aıanǵalı.
Sondaı-aq ol ata-analardy ýaqyt ozdyrmaı mamanǵa júginýge shaqyrdy.
– Qazir bizge sóıleýinen buryn túsinigi tejelgen balalar jıi keledi. Adamdar soǵan qarap balamda aýtızm bar dep shoshıdy. Túsiniktiń tejelýi aýtızm emes. Bul balanyń neırojúıesiniń damýymen baılanysty. Jumysty ýaqytynda bastar bolsa, nátıjesin de jyldam kóredi. Al ózi sóılep ketedi dep júre beretin bolsaq, 6 jasta ol balaǵa dıagnoz qoıylýy múmkin, - dedi maman.
Eske sala keteıik, Premer-mınıstr Oljas Bektenov Batys Qazaqstan, Atyraý, Aqtóbe, Qaraǵandy oblystarynda erekshe muqtajdyǵy bar balalar ózine tıesili orta bilimdi durys ala almaı otyrǵanyn synady.
