Lımfa túıini qaı jaǵdaıda qaýipti — dárigermen suhbat

15 qyrkúıek — Dúnıejúzilik lımfoma týraly aqparattandyrý kúni. Osyǵan oraı Kazinform tilshisi Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵy Lımfoprolıferatıvti aýrýlar bóliminiń dárigeri Aqbota Tursynmen lımfomanyń belgileri, ony anyqtaý joldary men qazirgi emdeý múmkindikteri týraly áńgimelesti.

— Aqbota Beıbitqyzy, aldymen lımfoma degen qandaı aýrý, onyń neden paıda bolýy múmkin ekenin qarapaıym tilmen túsindirip ótińizshi. Onyń naqty bir sebebi bar ma?

— Lımfoma — lımfa júıesindegi qaterli isik aýrýlarynyń úlken toby. Jalpy ol eki úlken topqa bólinedi: hodjkın lımfomasy jáne hodjkındik emes lımfomalar. Bul dert belgili bir jas tobymen shektelmeıdi, ol kez kelgen jasta anyqtalýy múmkin. Máselen, qazirgi tańda Hodjkın lımfomasy jastar arasynda da jıi kezdesedi. Al Hodjkındik emes lımfomanyń kóp túri jas ulǵaıǵan saıyn jıi paıda bolady. Sondyqtan adamnyń jasy aýrýdyń bar-joǵyn anyqtaıtyn ólshem emes. Bul jerde lımfomanyń naqty qaı túri ekeni mańyzdy.

Al, lımfoma neden paıda bolady degen saýalǵa kelsek, kóp jaǵdaıda adamdardyń nelikten lımfomamen aýyrǵanyn naqty bir sebeppen túsindirý qıyn. Onyń damýyna yqpal etýi múmkin faktorlar bar. Mysaly, belgili bir vırýstyq ınfektsııalar men aýtoımmýndyq aýrýlar áser etýi múmkin. Biraq jaǵdaıda naqty bir adamǵa «sizde lımfoma dál osy sebepten paıda boldy» dep aıtý kóp múmkin emes. Sondyqtan durys tamaqtanatyn, sportpen aınalysatyn, zııandy ádetteri joq adamda da lımfoma damýy múmkin.

— Lımfomanyń bir belgisi — lımfa túıininiń ulǵaıýy. Biraq sýyq tıgende nemese tamaq aýyrǵanda da túıin ulǵaıyp jatady. Qaı kezde dárigerge kóringen jón? Lımfoma mindetti túrde túıinniń ulǵaıýymen baıqala ma?

— Sýyq tıgende, tamaq aýyrǵanda nemese basqa juqpaly aýrý kezinde lımfa túıini ýaqytsha ulǵaıýy múmkin. Ádette adam jazylǵannan keıin túıin de birtindep kishireıedi. Keıde buǵan eki-úsh apta ýaqyt ketedi. Eger birneshe apta ótse de túıin kishireımeı, kerisinshe úlkeıe berse nemese jańa túıinder paıda bolsa, dárigerge kóringen jón. Aýyrmaıtyn, qatty nemese qolmen ustaǵanda qozǵalmaıtyn túıinderge de mán berý kerek. Degenmen onyń neden ulǵaıǵanyn syrttaı qarap anyqtaý múmkin emes. Oǵan ınfektsııa, aýtoımmýndyq aýrý nemese basqa jaǵdaılar da sebep bolýy múmkin.

Lımfoma mindetti túrde túıinniń ulǵaıýymen baıqalmaıdy. Keıbir túrleri súıek kemigin nemese ishki aǵzalardy zaqymdaýy múmkin. Mundaıda adamnyń dene qyzýy esh sebepsiz uzaq ýaqyt kóterilýi, túnde qatty terleýi nemese salmaǵy sebepsiz azaıýy múmkin. Túngi tersheńdik degende jaı ǵana ystyqtap terleýdi aıtyp otyrǵan joqpyz. Keıde adam túnde qatty terlegeni sonshalyq, tipti kıimi men tósek-ornyn aýystyrýǵa týra keledi. Bul belgiler uzaq ýaqyt saqtalsa nemese áldeneshe ret qaıtalansa, dárigerge kórinip, sebebin anyqtaǵan durys.

— Osyndaı belgilermen dárigerge barǵan adamdy ári qaraı qalaı tekseredi? Máselen, qan taldaýy qalypty shyqsa, «lımfoma joq» dep sanaýǵa bola ma? Bıopsııadan qorqatyndar da bar. Onyń aýrýdy taratyp jiberýi múmkin degen túsinik qanshalyqty ras?

— Tek qan taldaýyna qarap lımfomany tolyq joqqa shyǵara almaımyz. Aldymen jalpy jáne bıohımııalyq qan taldaýlary jasalyp, ýltradybystyq zertteý júrgiziledi. Qajet bolsa, pozıtrondyq-emıssııalyq jáne kompıýterlik tomografııa, ıaǵnı PET/KT jasalady. Bul zertteý aýrýdyń qaı jerlerge taralǵanyn anyqtaýǵa kómektesedi. Naqty dıagnoz qoıý úshin ózgergen lımfa túıininen nemese zaqymdalǵan aǵzadan bıopsııa alynady. Alynǵan materıal gıstologııalyq jáne ımmýnogıstohımııalyq zertteýden ótedi. Sonyń negizinde lımfomanyń bar-joǵy jáne onyń naqty túri anyqtalady.

Bıopsııadan qorqatyn naýqastar da kezdesedi. Halyq arasynda «isikti qozǵasa, tarap ketedi» degen túsinik bar. Biraq onyń ǵylymı negizi joq. Medıtsınalyq talaptarǵa saı jasalǵan bıopsııa aýrýdyń taralýyna sebep bolmaıdy. Kerisinshe, naqty dıagnoz qoıyp, durys em tańdaý úshin qajet.

— «Lımfoma» degen dıagnozdy estigen adamdy eń aldymen «bul aýrý emdele me?» degen suraq mazalaıtyny anyq. Qazirgi medıtsınada lımfomany emdeýdiń qandaı múmkindikteri bar? Al alǵashqy em nátıje bermese nemese aýrý qaıta oralsa she?

— Lımfoma dıagnozy úmit joq degen sóz emes. Qazir onyń kóptegen túrin tıimdi emdeýge bolady. Máselen, Hodjkın lımfomasy bar naýqastardyń basym bóliginde uzaq merzimdi tolyq remıssııaǵa qol jetkizýge bolady.

Em ár naýqasqa jeke tańdalady. Ol úshin aldymen lımfomanyń naqty túri men aýrýdyń qanshalyqty taralǵany anyqtalady. Naýqastyń jasy, jalpy jaǵdaıy jáne aýrýdyń bıologııalyq erekshelikteri de eskeriledi. Sondyqtan eki adamǵa birdeı «lımfoma» dıagnozy qoıylǵanymen, olardyń emi men boljamy ártúrli bolýy múmkin. Qazir lımfomany emdeýde hımıoterapııamen qatar monoklonaldy antıdeneler, targettik preparattar, antıdene-dárilik konıýgattar jáne jasýshalyq terapııa qoldanylady. Keı jaǵdaıda sáýlelik terapııa qajet bolýy múmkin. Kórsetilim bolsa, gemopoezdik diń jasýshalaryn transplantatsııalaý da júrgiziledi. Emniń nátıjesin aralyq zertteýler arqyly baǵalap otyramyz. Máselen, PET/KT arqyly isiktiń emge qanshalyqty jaýap bergenin anyqtaýǵa bolady. Soǵan qaraı emdi jalǵastyrý nemese basqa emdeý ádisine kóshý týraly sheshim qabyldanady. Eger alǵashqy em kútken nátıje bermese nemese aýrý qaıta oralsa, basqa emdeý ádisteri qarastyrylady. Mundaıda ekinshi jáne odan keıingi jelidegi em qoldanylýy múmkin. Kórsetilim bolsa, joǵary dozaly hımıoterapııa júrgizilip, aýtologııalyq gemopoezdik diń jasýshalary transplantatsııalanady.

Aýrý qaıta oralsa da, emdeýdi jalǵastyrýǵa bolady. Ary qaraıǵy em ár naýqastyń jaǵdaıyna qaraı jeke tańdalady.

— Lımfomanyń keı belgileri kúndelikti kezdesetin jaǵdaılarǵa uqsaıdy. Tájirıbeńizde naýqastar keıin «muny burynnan baıqap júr edim» dep aıtatyn kezder bola ma? Kóbine qandaı belgilerge mán bermeı júredi?

— Iá, mundaı jaǵdaılar kezdesedi. Keıbir naýqastar moınyndaǵy nemese qoltyǵyndaǵy aýyrmaıtyn túıindi birneshe aı baıqap júrse de, «ózi ketedi» dep, dárigerge barmaıdy. Túngi tersheńdikti bólmeniń ystyqtyǵynan kóredi, salmaq joǵaltýdy kúızelispen nemese jumystyń kóptigimen baılanystyrady, al álsizdikti sharshaýǵa jorıdy. Osylaısha dárigerge qaralýdy keıinge qaldyryp júrýi múmkin.

— Al balalarda she? Balanyń lımfa túıini ulǵaısa, ata-ana qaı kezde dárigerge kórsetýi kerek?

— Balalarda lımfa túıinderi jıi ulǵaıady. Kóp jaǵdaıda bul ınfektsııaǵa baılanysty bolady. Sondyqtan túıin baıqaldy eken dep birden qaterli aýrýdan kúdiktenýdiń qajeti joq.

Alaıda túıin birtindep úlkeıse, qataısa, qozǵalmasa nemese birneshe jerden qatar baıqalsa, balany dárigerge kórsetken jón. Dene qyzýy sebepsiz uzaq ýaqyt kóterilse, túnde qatty terlese nemese sebepsiz salmaq joǵaltsa, tekserýdi keıinge qaldyrmaǵan durys.

— Ýaqyt bólip, saýaldarymyzǵa jaýap bergenińizge raqmet!