Latynǵa kóshý - zaman talaby
ASTANA. QazAqparat - Osydan týra 5 jyl buryn, 2012 jylǵy 14 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti - Elbasy N.Á. Nazarbaev "Qazaqstan-2050" Strategııasy qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty" atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn jasaǵan bolatyn. Sonda bylaı delingen:
«Qazaq tili - bizdiń rýhanı negizimiz. Biz 2025 jyldan bastap álipbıimizdi latyn qarpine, latyn álipbıine kóshirýge kirisýimiz kerek. Bul - ult bolyp sheshýge tıis prıntsıpti másele. Bir kezde tarıh bederinde biz mundaı qadamdy jasaǵanbyz. Balalarymyzdyń bolashaǵy úshin osyndaı sheshim qabyldaýǵa tıispiz jáne bul álemmen birlese túsýimizge, balalarymyzdyń aǵylshyn tili men ınternet tilin jetik ıgerýine, eń bastysy - qazaq tilin jańǵyrtýǵa jaǵdaı týǵyzady».
Memlekettik syılyqtyń ıegeri, jazýshy Beksultan Nurjekeevtiń sózine súıinsek, ol latynǵa kóshýge qatysty halyqtyń ortasynda ár túrli pikir bar ekendigin alǵa tartady. Qobaljý da bar deıdi jazýshy. Biraq «Sheshingen sýdan taıynbaıdy» dep táýekel etý kerektigin málimdeıdi: «Latyn qarpine kóshý degenimiz - áripterdi ózgertý emes. Qanshama jyl qazaq tili orys tiliniń erejesine baǵynyp keldi. Óz tilimiz óz tabıǵatynda damymady. Buǵan kóshý úshin bizdiń tilimizdiń tabıǵatyna negizdelgen emle jasaý qajet. Úndestik zańyn negizge ala otyryp áýeli emle jasalýy tıis. Sodan keıin latyn álipbıine kóshýge bolady», - dep túıindeıdi B. Nurjekeev.
Esterińizge sala keteıik, Elbasy Nursultan Nazarbaev sáýir aıynda jarııalanǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda Qazaqstannyń latynǵa kóshýi jaıly josparyna toqtalyp, naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Bul zaman talabynan týǵan sheshim ekenine toqtalǵan Elbasy: «2017 jyldyń aıaǵyna deıin ǵalymdardyń kómegimen, barsha qoǵam ókilderimen aqyldasa otyryp, qazaq álipbıiniń jańa grafıkadaǵy biryńǵaı standartty nusqasyn qabyldaý kerek. 2018 jyldan bastap jańa álipbıdi úıretetin mamandardy jáne orta mektepterge arnalǵan oqýlyqtardy daıyndaýǵa kirisýimiz qajet. 2025 jylǵa qaraı is qaǵazdaryn, merzimdi baspasózdi, oqýlyqtardy, bárin de latyn álipbıimen shyǵara bastaýǵa tıispiz» degen edi.
Elimizdiń belgili qoǵamqaıratkerleri, jazýshy men aqyndar, zııaly qaýym ókilderi atalǵan sharany meılinshe qoldaǵany belgili. Osy rette alashtanýshy ǵalym Tursyn Jurtbaı: "Men latynǵa kóshýdi qoldaımyn. Ári Prezıdent janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komıssııa óz jumysyn sońyna deıin jetkizedi dep senemin", - degen bolatyn. Álbette, qoldanystaǵy qaripterdi latynǵa aýystyrý úderisi - birneshe salany qamtıtyn ári birneshe jylǵa sozylatyn, ulttyń taǵdyryna tikeleı qatysty memlekettik saıası naýqan ekendigi belgili.
El ishinde tanymal mádenıettanýshy Serik Erǵalı latyn qarpine kóshý týraly bylaı deıdi: "Qazirgi qoldanystaǵy kırıll álipbıi qazaq tiline tán emes, qazaq tili kırıll álipbıine baǵynǵan. Sol negizde orys-qazaq kırıll álipbıi dúnıege kelgen. Men oryssha terý úshin eshqashan orys regıstrin qoldanbaımyn, óıtkeni, ol tildegi mátindi terýge qazaq terýishi jetkilikti. Búgingi kırıll-qazaq klavıatýrasy arqyly oryssha da, qazaqsha da terýge múmkindik beretin ortaq dúnıe, demek, álipbı de eki tilge ortaq. Álemde bundaı paradoks joq".
Aıta keteıik, qazaq eliniń latynǵa kóshýi týraly habar ásirese, Túrkııa men Eýropada qonystanǵan 25 myńǵa jýyq qazaqty qatty qýantqan bolatyn. Latynǵa kóshý - saýatyn ashqannan latyn álipbıin qoldanatyn Batys elderindegi qazaqtardyń atajurtpen mádenı, rýhanı qarym-qatynasyn arttyryp, ózara túsinisýine mol múmkindik beredi dep kútilýde.
